Thu nhập mùa vụ, ít cơ hội việc làm
Chiều 23.5, trao đổi với Thanh Niên, PGS-TS Nguyễn Đức Thắng, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Đông Á, Trưởng khoa Du lịch Trường Đại học Công nghệ Đông Á, đồng thời là Tổng thư ký Liên chi hội Đào tạo du lịch VN, cho rằng câu chuyện thiếu hướng dẫn viên ở nhiều ngoại ngữ cần được nhìn nhận từ góc độ cung - cầu của toàn thị trường. Hiện nay các trường đại học và cơ sở đào tạo ngoại ngữ đang tập trung mạnh vào các ngôn ngữ có nhu cầu lớn như tiếng Trung, tiếng Hàn và tiếng Nhật, bên cạnh tiếng Anh. Đây là xu hướng xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường lao động và lựa chọn của người học. Thực tế, đa phần người lao động hiện nay không chỉ làm hướng dẫn viên du lịch mà còn tham gia thương mại, phiên dịch hoặc nhiều lĩnh vực khác liên quan đến ngoại ngữ. Họ sẽ ưu tiên học những ngôn ngữ có cơ hội việc làm rộng và nhu cầu xã hội cao.

Thực tế cho thấy nhiều người biết ngoại ngữ chưa chắc làm được nghề hướng dẫn viên
ẢNH: LÊ NAM
Dẫn chứng với tiếng Nhật, dù vẫn là một trong những thị trường khách inbound trọng điểm của VN nhưng nhiều trường đã bắt đầu ghi nhận tình trạng tuyển sinh giảm sau Covid-19, PGS-TS Nguyễn Đức Thắng nhận định, điều này cho thấy xu hướng lựa chọn ngoại ngữ của sinh viên thay đổi rất nhanh theo thị trường lao động. Các cơ sở đào tạo "không có lỗi" trong câu chuyện thiếu nhân lực các ngoại ngữ khác, bởi bản thân nhà trường cũng phải vận hành theo nhu cầu xã hội và bài toán tuyển sinh. Không thể yêu cầu các trường tự mở ngành tiếng Nga hay tiếng Ba Lan nếu không có định hướng, đặt hàng cụ thể từ ngành du lịch và địa phương.
Từ thực tế làm nghề, anh Hồ Viết Thắng, hướng dẫn viên du lịch tự do có khoảng 5 năm kinh nghiệm tại khu vực miền Trung như Đà Nẵng, Hội An, Huế, nói rằng tình trạng thiếu hụt hướng dẫn viên tiếng Nga hiện diễn ra khá rõ, không chỉ ở Nha Trang mà cả Đà Nẵng khi lượng khách Đông Âu đang tăng trở lại. Hiện nay phần lớn hướng dẫn viên tiếng Nga tại VN là du học sinh hoặc Việt kiều từng sinh sống ở Nga. Trong khi đó, việc đào tạo tiếng Nga trong nước khá hạn chế, ít trường giảng dạy, ít nơi cấp chứng chỉ, khiến nguồn nhân lực ngày càng mỏng. Tiếng Nga khó học hơn nhiều ngoại ngữ khác, từ chữ viết đến phát âm. Trong khi đó, sinh viên lại không nhìn thấy lộ trình nghề nghiệp rõ ràng nên ít người chọn theo học.
Nhiều doanh nghiệp hiện phải sử dụng giải pháp "chữa cháy", kết hợp trưởng đoàn người Nga với hướng dẫn viên tiếng Anh để phục vụ khách. Tuy nhiên, cách làm này chỉ đáp ứng phần nào nhu cầu cơ bản và khó mang lại trải nghiệm chuyên sâu cho du khách. Khách Nga hay khách Đông Âu có đặc thù văn hóa, tính cách và nhu cầu rất khác, nếu không hiểu rất khó phục vụ tốt.

Cần đào tạo hướng dẫn viên ngoại ngữ theo chiến lược dài hạn thay vì chạy theo từng mùa khách
ẢNH: LÊ NAM
"Khách Nga thường tập trung vào mùa đông hoặc đầu xuân, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, đường bay và tình hình quốc tế. Điều này khiến nhiều người trẻ e ngại khi phải đầu tư nhiều năm học một ngoại ngữ khó nhưng chưa chắc có việc làm ổn định lâu dài. Trong khi tiếng Anh hay tiếng Trung có thể ứng dụng ở nhiều ngành nghề khác nhau, còn tiếng Nga hiện chủ yếu phục vụ du lịch nên rủi ro nghề nghiệp cao hơn", anh Thắng phân tích.
Ông Phạm Anh Vũ, Phó tổng giám đốc Công ty Du lịch Việt, cũng thừa nhận, các thị trường khách đa dạng ngoại ngữ thường biến động mạnh theo kinh tế, chính trị và đường bay. Có giai đoạn khách Nga tăng mạnh nhưng cũng có thời điểm giảm sâu khiến hướng dẫn viên thiếu việc làm, thu nhập bấp bênh nên khó gắn bó lâu dài với nghề. Có thời điểm doanh nghiệp sẵn sàng trả gấp 3 - 4 lần mức công tác phí thông thường nhưng vẫn không tìm được hướng dẫn viên ngoại ngữ phù hợp để dẫn đoàn.
Ông Mai Thuận Lợi, thạc sĩ ngành du lịch thuộc Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) đánh giá, thị trường chưa đủ hấp dẫn để người lao động xem hướng dẫn viên đa dạng ngoại ngữ là nghề dài hạn. Hiện không thiếu người biết ngoại ngữ, nhiều người từng du học hoặc làm việc tại doanh nghiệp FDI sử dụng ngoại ngữ rất tốt, nhưng lại thiếu chứng chỉ nghiệp vụ và thẻ hành nghề để dẫn tour quốc tế. Trong khi đó, quy trình đào tạo, cấp phép còn dài và thiếu linh hoạt.
Cần cơ chế "đặt hàng" đào tạo
Nghịch lý hiện nay là các thị trường khách Nga hay Đông Âu lại tập trung chủ yếu ở Khánh Hòa, Phú Quốc (An Giang) hay trước đây là Bình Thuận (nay là Lâm Đồng)… vốn là những nơi không có nhiều cơ sở đào tạo ngoại ngữ quy mô lớn. Vì thế theo PGS-TS Nguyễn Đức Thắng, giải pháp quan trọng nhất là phải có cơ chế "đặt hàng" đào tạo từ phía ngành du lịch và chính quyền địa phương.

Anh Hồ Viết Thắng (HDV inbound) cho biết khách Nga hay khách Đông Âu có đặc thù văn hóa, tính cách và nhu cầu rất khác; nếu không hiểu thị trường khách thì rất khó phục vụ tốt
ẢNH: VIẾT THẮNG
"Ví dụ Khánh Hòa đang thiếu hướng dẫn viên tiếng Nga thì chính địa phương phải vào cuộc, đặt hàng cụ thể với các trường đại học, cam kết đầu ra, cam kết việc làm cho sinh viên. Khi có bài toán rõ ràng về nhu cầu nhân lực, các trường mới mạnh dạn tuyển sinh và đầu tư đào tạo. Hơn nữa, việc phát triển nhân lực cho nhiều loại ngoại ngữ cần sự phối hợp đồng bộ giữa Bộ GD-ĐT, Bộ VH-TT-DL, Hiệp hội Du lịch VN và các cơ sở đào tạo, thay vì để từng nơi tự xoay xở riêng lẻ. Ngoài tiếng Nga hay tiếng Nhật, dự báo VN sẽ sớm thiếu hụt nhân lực ngoại ngữ cho nhiều thị trường mới nổi như Trung Á, Trung Đông, Tây Ban Nha hay Ý khi lượng khách quốc tế từ các khu vực này tăng nhanh trong thời gian tới. Vì đây cũng đều là những ngoại ngữ khác, trong khi chúng ta chưa có chiến lược đào tạo dài hạn", PGS-TS Nguyễn Đức Thắng dự báo.
Ông Phạm Anh Vũ cũng đề xuất, hoàn toàn có thể xây dựng các chương trình đặt hàng đào tạo tiếng Nga, tiếng Hàn hay tiếng Ba Lan cho từng vùng trọng điểm, gắn với học bổng, ưu đãi học phí và cam kết việc làm tại doanh nghiệp lữ hành, khách sạn hoặc nhà hàng. Hiện có nhiều bạn trẻ học tiếng Nga, tiếng Hàn hay tiếng Ba Lan nhưng không làm hướng dẫn viên. Nếu có các khóa đào tạo ngắn hạn về nghiệp vụ hướng dẫn, dịch vụ khách hàng và kiến thức điểm đến, kết hợp cơ chế cộng tác linh hoạt, ngành du lịch có thể tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực này trong các giai đoạn cao điểm thay vì để lãng phí ở ngành khác.
Ông Trần Giang San, Phó viện trưởng Viện Du lịch xã hội, đề xuất trước mắt có thể triển khai các chương trình đào tạo ngắn hạn từ 3 - 6 tháng dành cho những người đã có nền tảng ngoại ngữ như tiếng Nga, tiếng Hàn, tiếng Ba Lan hoặc tiếng Ả Rập. Các khóa học tập trung vào nghiệp vụ hướng dẫn, kiến thức tuyến, điểm, kỹ năng xử lý tình huống và pháp luật du lịch để nhanh chóng bổ sung nguồn nhân lực cho thị trường. Cơ quan quản lý cũng cần có cơ chế linh hoạt hơn trong việc cấp chứng chỉ nghiệp vụ và thẻ hành nghề đối với nhóm ngoại ngữ đa dạng, xem đây là nhóm nhân lực đặc thù cần ưu tiên.
Bên cạnh đó, quy định cấp thẻ hướng dẫn viên hiện nay vẫn còn một số bất cập. Nhiều người có trình độ ngoại ngữ tốt nhưng chưa từng học chuyên ngành du lịch nên phải bổ sung thêm nhiều chứng chỉ, thủ tục mới đủ điều kiện hành nghề. Hiện nay đã có cơ chế linh hoạt hơn, chỉ cần có chứng chỉ nghiệp vụ du lịch cùng bằng ngoại ngữ là có thể được cấp thẻ hướng dẫn viên quốc tế. Tuy nhiên, đây vẫn là rào cản nhất định với những người muốn chuyển sang làm du lịch.

2 hours ago
3







