Thời tiết dị thường, El Nino mạnh 'gõ cửa'

Nam bộ nóng hầm hập, miền Bắc mưa lũ

Những trận mưa đầu tháng 5 khiến nhiều người dân TP.HCM thở phào, nghĩ rằng giai đoạn cao điểm nắng nóng đã kết thúc. Tuy nhiên, trong những ngày cuối tuần vừa qua, một đợt nắng nóng mới lại xuất hiện, gay gắt chẳng kém gì đợt cao điểm trước đó. Tại TP.HCM những ngày này, mới hơn 8 giờ sáng mà nắng đã chói chang, trên điện thoại hiển thị mức nhiệt 30 độ C, còn nhiệt độ cảm nhận lên đến 32 - 34 độ C. Đến giữa trưa, cập nhật từ các cơ quan chuyên môn cho biết nắng nóng gay gắt với mức nhiệt lên đến 37 độ C, kèm theo cảnh báo nhiệt độ thực tế cảm nhận phổ biến cao hơn từ 2 - 4 độ C. Nghĩa là người dân TP.HCM nói riêng và Nam bộ nói chung đang chịu đựng cái nóng lên tới 40 độ C. Với cái nắng gay gắt như vậy, nhiều người chọn cách hạn chế ra đường để bảo vệ sức khỏe. Đường phố vì thế cũng thưa thớt hơn, chỉ chang chang nắng. Thỉnh thoảng, một vài gợn mây giông xuất hiện nhưng mưa vẫn không đến khiến không khí oi bức khó chịu kéo dài. Đến 8 - 9 giờ tối, nhiệt độ vẫn duy trì mức 29 - 30 độ C. Trong khi thời điểm này hằng năm, TP.HCM và hầu hết Nam bộ đã vào mùa mưa.

TP.HCM đang hứng chịu đợt nắng nóng gay gắt

Ảnh: Ngọc Dương

Trái ngược với nắng nóng kéo dài ở phía nam, miền Bắc lại hứng chịu mưa lũ không ngớt dù đã vào mùa nắng nóng. Sau đợt nắng nóng dị thường đầu tháng 4 mà nhiều nơi đạt mức nhiệt 40 độ C, thậm chí có nơi lên đến 41 - 42 độ C, nhiều người vô cùng lo lắng khi nghĩ đến giai đoạn nắng nóng đỉnh điểm tiếp theo. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của các đợt không khí lạnh ở phía bắc tràn về xung đột với áp thấp nóng phía tây đã gây mưa lớn kéo dài trong gần một tháng qua ở các tỉnh thành miền Bắc và khu vực bắc miền Trung. Kèm theo đó là giông lốc, mưa đá, có hạt to bằng quả trứng gà gây ra rất nhiều thiệt hại cho người dân, đồng thời kéo theo nguy cơ lũ quét, sạt lở, sụt lún đất… Dự báo trong những ngày tới, mưa giông, cục bộ mưa to vẫn tiếp tục xuất hiện ở khu vực miền Bắc và bắc miền Trung. Đến khoảng ngày 12 - 13.5, nắng nóng có khả năng quay lại ở miền Bắc và cả miền Trung.

Theo Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, tình trạng mưa giông chuyển mùa ở phía bắc như vừa qua là bình thường. Điều bất thường chính là giai đoạn này kéo dài quá lâu, từ nửa cuối tháng 4 đến nay vẫn chưa kết thúc. Thậm chí, dự báo sẽ còn thêm một vài đợt lạnh nữa. Mà cứ khi nào lạnh về thì sự tranh chấp giữa các khối khí sẽ tạo thành mưa giông, kèm theo lốc, sét, mưa đá. Đến khi không khí lạnh suy yếu thì nắng nóng quay trở lại. Sau giai đoạn này, khả năng miền Bắc và miền Trung sẽ đón một mùa hè nắng nóng rất gay gắt do khí hậu chuyển sang pha nóng El Nino. Đặc biệt là các tỉnh miền Trung, cao điểm mùa nắng nóng là tháng 6 - 8, nhiệt độ nhiều nơi lên đến 40 - 41 độ C, có thể đạt và vượt các giá trị lịch sử. "Cũng cần lưu ý, nắng càng nóng nhiều thì kèm theo đó là nguy cơ giông lốc, sét, mưa đá càng dữ dội. Trong khi đó, ở Nam bộ và Tây nguyên thông thường nhiều năm thời điểm này đã vào mùa mưa nhưng nay đến tín hiệu của mùa mưa là gió tây nam vẫn chưa xuất hiện. Từ những biến đổi thời tiết bất thường này có thể thấy mối liên hệ với El Nino và tình trạng biến đổi khí hậu đang gia tăng. Và El Nino có xu hướng ngày càng bất thường hơn do tình trạng biến đổi khí hậu", bà Lan giải thích.

"Siêu El Nino" chực chờ

Chuyên gia Lê Thị Xuân Lan thông tin thêm Cục quản lý đại dương và khí quyển quốc gia Mỹ (NOAA) vừa đưa ra bản tin cập nhật về xu hướng khí hậu tháng 5. Theo đó, khả năng cao là El Nino sẽ xuất hiện vào khoảng cuối tháng 5 - đầu tháng 6; sẽ mạnh dần lên trong những tháng cuối năm 2026 đầu năm 2027 và là một đợt El Nino có cường độ mạnh. Nếu dự báo này chính xác, mùa bão năm nay sẽ đến muộn và dồn dập và cuối năm, khả năng có bão mạnh, thậm chí là siêu bão.

Trên thực tế lâu nay có sự trùng hợp giữa một El Nino mạnh và mùa mưa đến muộn ở Nam bộ. Và điều này đang diễn ra khi Nam bộ vẫn chưa có gió tây nam, yếu tố quyết định sự xuất hiện của mùa mưa. Hiện tại, có một cơn bão đang hình thành trên vịnh Bengal (Ấn Độ Dương), dự báo khoảng ngày 14 - 15.5 sẽ mạnh thành bão. Cơn bão này sẽ tạo điều kiện cho gió tây nam phát triển thổi qua vịnh Thái Lan rồi vào khu vực Nam bộ. Cùng lúc đó, ở phía đông Philippines có một vùng xoáy có khả năng mạnh thêm. Hai yếu tố này xuất hiện giúp mây giông phát triển mạnh mang mùa mưa tới cho khu vực Nam bộ. Như vậy, khả năng khoảng 1 tuần nữa các khu vực ở Nam bộ sẽ lần lượt bước vào mùa mưa, bắt đầu từ khu vực bán đảo Cà Mau và phía bắc miền Đông mở rộng dần ra các khu vực khác. Nói một cách đơn giản thì năm nay, mùa mưa ở Nam bộ sẽ đến muộn.

Đối chiếu với số liệu lịch sử trong 20 năm qua có thể thấy, những năm có El Nino, gió mùa tây nam thường bắt đầu muộn và kết thúc sớm, hoạt động của gió mùa tây nam không mạnh và không liên tục. Do vậy, hầu hết các nơi trên lãnh thổ VN có lượng mưa vào những thời kỳ El Nino mạnh đều giảm so với trung bình nhiều năm. Tình trạng hạn hán thường xảy ra trước khi bắt đầu mùa mưa, lượng mưa các tháng mùa khô thấp hơn so với trung bình, các đợt khô hạn trên diện rộng giữa mùa mưa kéo dài hơn. Nhiệt độ cao nhất trong mùa khô (tháng 3 - 4 đến đầu tháng 5) cao hơn bình thường. "Các năm có

El Nino, mùa mưa thường bắt đầu muộn và chấm dứt sớm hơn trung bình. Chẳng hạn như năm 1998, mùa mưa ở Nam bộ bắt đầu vào khoảng gần cuối tháng 5 đến nửa đầu tháng 6. Số ngày mưa cả năm ít hơn trung bình nhiều năm. Còn tại TP.HCM, lịch sử ghi nhận mùa mưa đến chậm nhất vào năm 1993, đến ngày 25.5. Đối với TP.Cần Thơ, mùa mưa đến muộn nhất vào ngày 11.6.1998", bà Lan dẫn chứng.

Đó cũng chính là những dấu hiệu cho thấy năm nay có thể sẽ xuất hiện "siêu El Nino".