Thu hồi đất: Không chỉ là bao nhiêu tiền, cần ổn định cuộc sống, sinh kế cho người dân

Sáng 21.8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng sửa đổi luật Đất đai. Đại biểu Nguyễn Duy Minh, đoàn Đà Nẵng, dẫn Nghị quyết 21 của Trung ương về định hướng sửa đổi luật Đất đai và các luật liên quan, trong đó nhấn mạnh chuyển từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân.

Theo ông Minh, tinh thần này phải được làm rõ hơn tại dự thảo luật. Cần bổ sung nguyên tắc việc bồi thường hỗ trợ tái định cư phải được đánh giá không chỉ bằng giá trị tài sản được hoàn trả, mà bằng khả năng người dân bị thu hồi đất có phục hồi, có duy trì được đời sống và sinh kế hay không.

"Hai hộ dân nhận cùng một khoản bồi thường như nhau hoàn toàn có thể rơi vào hai số phận khác nhau. Một người có thể tìm được nơi ở, nơi làm việc ở gần, nhưng một người mất trắng nguồn thu nhập vì phải chuyển nơi ở đi quá xa", ông Minh nói.

Cạnh đó, cần quy định trách nhiệm của Nhà nước không kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả, thay vào đó phải có chính sách hỗ trợ gắn với một giai đoạn phục hồi sinh kế sau khi thu hồi đất.

Đặc biệt, khi thu hồi đất, người dân cần được bày tỏ nguyện vọng về địa điểm tái định cư, nhất là tái định cư tại chỗ. Nguyện vọng này phải được ghi nhận, xem xét thực chất khi lập phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư.

Đại biểu Tạ Văn Hạ, đoàn Đà Nẵng, thì đề cập dự thảo cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cho rằng cần xem xét kỹ lưỡng.

Theo ông, quy định trên giúp đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả sử dụng đồng vốn, song cũng phải đặt bên cạnh ổn định đời sống, sinh kế của người dân.

"Một gia đình khi bị thu hồi đất mà chưa có chỗ tái định cư sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Ở đâu, con cái học hành thế nào, người già, người ốm ra làm sao…", ông Hạ nói, đồng thời lưu tâm vấn đề không chỉ là bồi thường bao nhiêu tiền mà quan trọng hơn phải giúp người dân ổn định cuộc sống.

Vị đại biểu nhấn mạnh thêm, khi bị thu hồi đất và phải di dời, đây chính là "sự hy sinh" của người dân cho sự nghiệp phát triển chung. Vì vậy, chính sách cần được xây dựng sao cho tương xứng với đóng góp ấy, nếu thu hồi mà chưa tính đến tái định cư sẽ phát sinh nhiều vấn đề.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu, đoàn Nghệ An

ẢNH: QUỐC HỘI

Cần bắt buộc rà soát hệ số K theo định kỳ

Cùng cho ý kiến thảo luận, đại biểu Hoàng Minh Hiếu, đoàn Nghệ An, phân tích so với luật hiện hành, dự thảo không còn quy định về giá đất cụ thể. Bảng giá đất và hệ số K trở thành cơ sở "gần như duy nhất" để xác định giá đất phục vụ nghĩa vụ tài chính và bồi thường, trừ trường hợp đấu giá đất.

Cách tiếp cận trên đơn giản hơn, nhưng cũng làm tăng đáng kể vai trò của bảng giá đất và hệ số K. Và vấn đề đặt ra là, dự thảo không quy định về tiêu chí, nguyên tắc, phương pháp xác định hệ số K; cũng không quy định chu kỳ điều chỉnh và không giao Chính phủ quy định chi tiết.

Ông Hiếu đề nghị bổ sung các nguyên tắc bắt buộc trong xây dựng bảng giá đất và hệ số K như bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, dựa trên dữ liệu, có khả năng kiểm chứng; giao Chính phủ quy định tiêu chí khung, phương pháp định giá.

Đồng thời, bổ sung quy định bắt buộc rà soát hệ số K theo định kỳ. Cùng đó là quy định ngưỡng kích hoạt rà soát tự động, trong trường hợp biên độ biến động giá giao dịch thực tế trên thị trường vượt quá một khoảng nhất định thì cơ quan nhà nước phải tự động rà soát, điều chỉnh hệ số K, mà không phụ thuộc vào chu kỳ cố định.

Cạnh đó, khi Nhà nước thu hồi đất, cần bảo đảm tính nhất quán về thời điểm và hệ số áp dụng đối với các trường hợp tương đồng trong cùng một phương án hoặc cùng một giai đoạn bồi thường. Tránh các trường hợp phát sinh chênh lệch chỉ vì thời điểm xử lý hồ sơ khác nhau, dẫn đến không công bằng và phát sinh khiếu kiện.