Thủ tục gọn, dân lợi: Thêm nguồn lực giúp phường, xã mạnh hơn

Sau gần 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, hiệu quả bước đầu đã thấy rõ. Bên cạnh đó, trong quá trình khảo sát thực tế, PV Báo Thanh Niên ghi nhận một số trăn trở, kiến nghị từ các phường, xã ở TP.HCM để chính quyền cơ sở vận hành trơn tru, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Chủ động và thích ứng liên tục

Bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, nhận định lợi ích rõ nhất của mô hình mới là người dân được phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn. Nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại phường, giảm bớt các khâu trung gian. Khi có vấn đề phát sinh, người dân cũng có thể phản ánh trực tiếp và được xử lý kịp thời hơn trước. 

Tuy nhiên, bà Như Ý trăn trở vẫn còn những vấn đề người dân phản ánh nhưng chưa thể giải quyết dứt điểm, đặc biệt là liên quan đến đất đai, trật tự xây dựng hoặc hạ tầng đô thị do vượt thẩm quyền. Bên cạnh đó, kỳ vọng của người dân ngày càng cao, trong khi nguồn lực của phường còn hạn chế, chưa thể đáp ứng ngay.

Thủ tục hành chính tại các phường, xã ở TP.HCM được đánh giá là giải quyết nhanh hơn so với trước đây

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Theo Sở Nội vụ TP.HCM, trung bình mỗi công chức phường, xã hiện phụ trách từ 4 - 9 nhóm nhiệm vụ, trong mỗi nhóm có nhiều nội dung công việc chi tiết, phức tạp và khối lượng lớn. Trong khi đó, số lượng biên chế bị giới hạn, các phường đông dân được tối đa 70 công chức, còn xã tối đa 50 công chức. Chưa kể tình trạng công chức nơi thừa, nơi thiếu sau sáp nhập. TP.HCM đã có đề án điều chuyển, cân đối lại giữa các phường, xã, đơn vị nhưng khi thực hiện vẫn chưa thông suốt. Thực tế này dẫn đến quá tải ở nhiều địa phương khi khối lượng công việc nhiều nhưng biên chế lại mỏng.

Để khắc phục phần nào thực trạng nói trên, bà Như Ý cho biết phường Phú Nhuận đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để giảm tải các khâu thủ công. Đồng thời, phường sắp xếp lại công việc theo hướng linh hoạt, mỗi cán bộ có thể phụ trách nhiều lĩnh vực liên quan, tăng cường phối hợp giữa các bộ phận để tránh chồng chéo, phát huy vai trò của tổ dân phố và lực lượng cộng tác viên trong việc nắm tình hình từ cơ sở. Dù vậy, vào những giai đoạn cao điểm, áp lực công việc vẫn rất lớn, đòi hỏi cán bộ phải chủ động và thích ứng liên tục.

Đồng quan điểm, ông Phạm Đinh Trung, Chánh văn phòng HĐND và UBND phường Tăng Nhơn Phú, cho biết phường cũng áp dụng các giải pháp như tổ chức lại quy trình nội bộ, tăng ủy quyền để giảm tầng nấc trung gian, bồi dưỡng cán bộ theo hướng đa nhiệm, sử dụng hồ sơ điện tử, chữ ký số… Những giải pháp này giúp giảm áp lực phần nào nhưng về lâu dài, vấn đề nhân sự vẫn là áp lực lớn.

Lo thiếu nhân sự

Khảo sát tại nhiều phường, xã cho thấy không ít lãnh đạo địa phương lo ngại khi ngừng sử dụng người hoạt động không chuyên trách từ tháng 6.2026 sẽ tạo áp lực lớn. 

Lãnh đạo Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thủ Đức cho biết lực lượng hoạt động không chuyên trách đang đóng vai trò trực tiếp trong việc hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính. Hiện người dân ngày càng quen hơn với công nghệ, nhưng khi thao tác trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến vẫn gặp không ít khó khăn. Nếu không có người hướng dẫn, mỗi hồ sơ có thể mất từ 30 - 45 phút để hoàn tất, còn nếu được hỗ trợ, thời gian chỉ còn khoảng 5 - 10 phút. Chỉ trong quý 1/2026, trung tâm đã tiếp nhận hơn 9.300 hồ sơ. "Nếu không còn lực lượng không chuyên trách, việc giải quyết khối lượng công việc này sẽ rất khó khăn", vị lãnh đạo nói.

Không chỉ khối chính quyền, cả khối Đảng, đoàn thể cũng gặp nhiều áp lực. Đặc biệt, Đảng bộ phường Sài Gòn có 126 tổ chức đảng trực thuộc với hơn 11.000 đảng viên, là đảng bộ phường có nhiều đảng viên nhất TP.HCM. Ông Lê Tiến Sĩ, Trưởng ban Xây dựng Đảng phường Sài Gòn, cho biết với số lượng đảng viên đông, khối lượng công việc của công chức lĩnh vực xây dựng Đảng cũng lớn hơn. Đơn cử như thủ tục chuyển sinh hoạt đảng, bình quân công chức xử lý khoảng 10 hồ sơ/ngày, mỗi hồ sơ mất ít nhất 20 phút. Còn về kết nạp đảng, trung bình mỗi ngày, một phó ban Xây dựng Đảng phải xác minh lý lịch 1 hồ sơ. Dù đã đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số nhưng có một số công việc vẫn phải thực hiện thủ công nên phường cần thêm nhân sự giải quyết.

Bà Lê Thị Mai Thi, Bí thư Đảng ủy phường Tân Đông Hiệp, cho biết toàn phường có 38 người hoạt động không chuyên trách, chiếm khoảng 1/3 tổng số cán bộ, công chức, người làm việc tại phường. Việc chấm dứt sử dụng người hoạt động không chuyên sẽ tạo áp lực lớn cho địa phương. Đơn cử, Văn phòng Đảng ủy phường chỉ được giao 5 biên chế, trong đó có 3 lãnh đạo, 1 công chức kế toán và 1 công chức công nghệ thông tin. Nếu lực lượng không chuyên trách dừng hoạt động, văn phòng không còn nhân sự làm công tác tổng hợp, tham mưu.

Từ thực tế này, bà Thi cho rằng việc sắp xếp đội ngũ cần gắn với phân bổ lại biên chế cho địa phương, làm cơ sở xem xét chuyển một bộ phận người hoạt động không chuyên trách sang công chức, viên chức nếu đáp ứng điều kiện. Bên cạnh đó, việc chấm dứt lực lượng này cần được thực hiện đồng bộ với sắp xếp lại khu phố, tổ nhân dân tự quản. Ngoài ra, bà Thi cũng bày tỏ băn khoăn về hoạt động của các hội quần chúng sắp tới, bởi nhân sự chủ yếu của các hội này là người hoạt động không chuyên trách tham gia.

Phân quyền rõ, bổ sung nguồn lực

Khi được hỏi về điểm nghẽn, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận Nguyễn Thị Như Ý nhận định điểm nghẽn lớn nhất nằm ở sự chưa đồng bộ giữa quy trình, thẩm quyền và hệ thống dữ liệu. Một số lĩnh vực vẫn còn chồng chéo giữa các cấp; hệ thống dữ liệu chưa liên thông hoàn chỉnh nên việc tra cứu, xác minh thông tin đôi khi còn mất thời gian.

Từ thực tiễn đó, bà Như Ý kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền rõ ràng hơn cho cấp phường, xã đồng thời sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, bảo đảm liên thông giữa các ngành. Ngoài ra, quy trình xử lý công việc cần chuẩn hóa theo hướng rút ngắn, rõ trách nhiệm và dễ kiểm soát, cũng như có cơ chế hỗ trợ thêm nguồn lực cho phường, xã.

Còn ông Phạm Đinh Trung nhìn nhận phường, xã vẫn đang phải xử lý một lượng hồ sơ tồn đọng chuyển tiếp từ giai đoạn trước, đồng thời giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới. Trong các lĩnh vực như quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư công, nếu quy trình liên thông giữa phường, xã với cơ quan chuyên ngành chưa thật sự thông suốt thì cấp cơ sở rất dễ rơi vào tình trạng "gần dân nhất nhưng chưa phải lúc nào cũng đủ công cụ để xử lý nhanh nhất".

Về đề xuất, ông Trung mong muốn cơ chế phân cấp, phân quyền được hoàn thiện hơn, đi kèm hướng dẫn rõ ràng để phường, xã có thể xử lý dứt điểm nhiều việc hơn. Cạnh đó, cần bảo đảm nguồn lực cho cấp cơ sở, cụ thể là điều chỉnh biên chế phù hợp với khối lượng công việc hoặc ít nhất có cơ chế điều tiết biên chế theo khối lượng hồ sơ thực tế ở những địa bàn đông dân; có lộ trình hợp lý đối với lực lượng không chuyên trách. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm.