Thực vật toàn cầu đối mặt nguy cơ tuyệt chủng hàng loạt

Khi nhắc đến biến đổi khí hậu, nhiều người thường nghĩ tới băng tan, nắng nóng hay các loài động vật bị đe dọa. Tuy nhiên, giới khoa học cảnh báo thực vật, nền tảng của sự sống trên Trái đất, cũng đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng.

Biến đổi khí hậu đẩy hàng chục nghìn loài thực vật đến bờ tuyệt chủng

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science cho thấy từ 7-16% số loài thực vật trên thế giới có thể mất ít nhất 90% môi trường sống vào cuối thế kỷ này do nhiệt độ tăng và sự thay đổi về lượng mưa, tuyết. Điều đó đồng nghĩa khoảng 35.000 - 50.000 loài thực vật có nguy cơ gần như tuyệt chủng nếu lượng phát thải khí nhà kính tiếp tục ở mức hiện nay.

Nhóm nghiên cứu do nhà sinh thái học Xiaoli Dong thuộc Đại học California Davis dẫn đầu đã sử dụng hàng triệu mô phỏng máy tính để đánh giá tương lai của khoảng 18% số loài thực vật toàn cầu. Kết quả cho thấy tốc độ nóng lên của Trái đất là yếu tố chính thúc đẩy nguy cơ tuyệt chủng.

Trước đây, các nhà khoa học cho rằng thực vật có thể dần dịch chuyển đến những vùng khí hậu mát hơn khi Trái đất nóng lên, thông qua sự phát tán hạt nhờ gió, nước hoặc động vật. Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy ngay cả khi các loài thực vật di chuyển với tốc độ tối đa, điều đó vẫn không đủ để ngăn nguy cơ biến mất hàng loạt.

Theo các chuyên gia, vấn đề nằm ở chỗ môi trường sống phù hợp cho cây cối đang bị phá vỡ. Một loài thực vật cần sự kết hợp chính xác giữa nhiệt độ, lượng mưa và loại đất nhất định để tồn tại. Khi khí hậu thay đổi, các yếu tố này không còn xuất hiện cùng nhau ở một địa điểm như trước.

Nhà nghiên cứu Xiaoli Dong lấy ví dụ về hoa tulip. Loài hoa này cần nhiệt độ, lượng mưa và loại đất phù hợp để phát triển. Nhưng biến đổi khí hậu khiến vùng có nhiệt độ thích hợp dịch chuyển lên phía bắc, lượng mưa phù hợp lại chuyển sang phía đông, trong khi đất đai vẫn giữ nguyên vị trí. Kết quả là môi trường lý tưởng cho hoa tulip ngày càng thu hẹp.

Không chỉ động vật, thực vật cũng cần được bảo vệ

Nghiên cứu cho thấy Bắc Cực, khu vực Địa Trung Hải và Úc là những nơi đặc biệt dễ chịu tác động. Tại Bắc Cực, nhiệt độ đang tăng nhanh gấp khoảng bốn lần mức trung bình toàn cầu, trong khi Úc chịu tác động mạnh từ thay đổi lượng mưa.

Một nghiên cứu khác cũng công bố trên Science cảnh báo gần 10.000 loài thực vật có hoa hiện đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Đây không chỉ là những loài quý hiếm mà còn mang giá trị tiến hóa đặc biệt, đại diện cho hàng trăm triệu năm lịch sử sinh học của Trái đất.

Trong số này có những loài nổi tiếng như cây bạch quả Ginkgo biloba, gần như không có họ hàng gần còn tồn tại, hay loài titan arum được biết đến với mùi hôi đặc trưng. Một số loài còn có giá trị kinh tế lớn đối với con người, chẳng hạn các giống lan tạo ra vanilla.

Các chuyên gia cho rằng thực vật thường không nhận được nhiều sự quan tâm như động vật trong các chiến dịch bảo tồn. Con người dễ chú ý đến các loài động vật lớn, có lông hoặc có cánh hơn là cây cối, dù thực vật đóng vai trò sống còn đối với hệ sinh thái, nguồn thực phẩm và khí oxy.

Giới khoa học cảnh báo nếu thực vật suy giảm nghiêm trọng, tác động sẽ lan rộng tới an ninh lương thực, nguồn nguyên liệu và sự ổn định của toàn bộ hệ sinh thái toàn cầu. Các nhà nghiên cứu kêu gọi cần hành động khẩn cấp để cắt giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường bảo tồn các loài thực vật đang bị đe dọa.