Tiêm kích Gripen Thụy Điển có thể đảo chiều cuộc đấu trên không với Su-35 Nga?

Việc Ukraine chuẩn bị tiếp nhận hàng chục tiêm kích JAS 39 Gripen từ Thụy Điển đang mở ra khả năng xuất hiện một cuộc đối đầu đáng chú ý trên bầu trời với Su-35S Flanker-E của Nga.

Su-35 hiện là một trong những tiêm kích chủ lực được Nga sử dụng trong các hoạt động tác chiến liên quan đến Ukraine. Trong khi đó, Gripen được kỳ vọng sẽ trở thành một phần trong năng lực không quân tương lai của Kiev.

Tiêm kích Su-35. (Ảnh: Shutterstock)

Hai loại máy bay đều thuộc nhóm tiêm kích thế hệ 4 trở lên nhưng được phát triển theo những triết lý hoàn toàn khác nhau. Gripen là mẫu tiêm kích hạng nhẹ, chú trọng tác chiến điện tử, kết nối mạng và khả năng hoạt động từ các căn cứ phân tán. Ngược lại, Su-35 là tiêm kích hạng nặng hai động cơ, được thiết kế để tận dụng tốc độ, tầm bay, tải trọng vũ khí và khả năng cơ động.

Sự khác biệt này khiến một cuộc so sánh giữa hai máy bay không đơn thuần là câu chuyện về việc chiếc nào mạnh hơn, mà còn cho thấy hai cách tiếp cận khác nhau đối với chiến sự trên không hiện đại.

Hai thiết kế đối lập

JAS 39 Gripen là tiêm kích đa năng một động cơ do Saab phát triển, ban đầu được thiết kế để đáp ứng yêu cầu xung đột bất đối xứng của Thụy Điển trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Máy bay có thể hoạt động từ các đường băng ngắn, đường cao tốc và những căn cứ phân tán, đồng thời được thiết kế để nhanh chóng quay lại nhiệm vụ với sự hỗ trợ của một lực lượng mặt đất tương đối nhỏ.

Khả năng phân tán này đặc biệt quan trọng trong môi trường mà các căn cứ không quân có nguy cơ trở thành mục tiêu của tên lửa và máy bay không người lái.

Su-35 lại đi theo hướng hoàn toàn khác. Là phiên bản phát triển sâu từ dòng Su-27 Flanker, Su-35 được xây dựng như một tiêm kích hạng nặng với trọng tâm là giành ưu thế trên không, tuần tra tầm xa, hộ tống và đối phó với các máy bay đối phương.

Về kích thước, động cơ và tải trọng, Su-35 vượt trội rõ rệt so với Gripen. Máy bay Nga có hai động cơ Saturn AL-41F1S với khả năng điều khiển hướng lực đẩy ba chiều, tốc độ tối đa khoảng Mach 2,25, bán kính chiến đấu khoảng 1.600 km và tải trọng vũ khí khoảng 8.000 kg.

Trong khi đó, Gripen E sử dụng một động cơ General Electric F414G, đạt tốc độ khoảng Mach 2, có bán kính chiến đấu khoảng 1.500 km và mang được khoảng 5.300 kg vũ khí.

Những con số này cho thấy Su-35 có lợi thế rõ ràng về sức mạnh động cơ, tốc độ, tải trọng và khả năng hoạt động đường dài. Tuy nhiên, đó chưa phải toàn bộ câu chuyện.

Điểm mạnh lớn nhất của Gripen nằm ở những thứ khó nhìn thấy

Nếu Su-35 nổi bật về sức mạnh động học, Gripen lại tập trung vào những yếu tố ngày càng quan trọng trong không chiến hiện đại như tác chiến điện tử, kết nối dữ liệu và khả năng phối hợp giữa nhiều cảm biến.

Gripen được phát triển với khả năng tác chiến trong môi trường có các hệ thống phòng không tiên tiến. Máy bay sở hữu hệ thống tác chiến điện tử tích hợp, khả năng hợp nhất dữ liệu cảm biến, liên kết dữ liệu an toàn và phương thức phát hiện, chỉ thị mục tiêu mà không nhất thiết phải liên tục phát tín hiệu chủ động.

Su-35 cũng không phải một nền tảng yếu về tác chiến điện tử. Máy bay được trang bị hệ thống Khibiny và có kinh nghiệm hoạt động trong môi trường phòng không tích hợp. Lợi thế của Su-35 nằm nhiều hơn ở cảm biến tầm xa, hỏa lực lớn và khả năng duy trì hoạt động trong không gian rộng.

Nói cách khác, Su-35 dựa nhiều hơn vào khả năng phát hiện và tấn công từ khoảng cách xa, trong khi Gripen được thiết kế để tận dụng tối đa khả năng kết nối và thông tin mà một mạng lưới tác chiến hiện đại cung cấp.

Nếu giao chiến ngoài tầm nhìn thì sao?

Trong chiến đấu ngoài tầm nhìn, Gripen E có lợi thế đáng chú ý nhờ radar mảng pha điện tử chủ động Raven ES-05, hệ thống tác chiến điện tử và khả năng kết nối dữ liệu. Đặc biệt, tên lửa không đối không MBDA Meteor giúp Gripen có năng lực đáng kể trong các cuộc giao chiến tầm xa.

Su-35 sử dụng radar Irbis-E và có khả năng phát hiện các mục tiêu ở khoảng cách rất xa. Máy bay cũng có thể mang tên lửa R-77-1 và R-37M, kết hợp với tải trọng vũ khí lớn để tạo sức ép đáng kể trong chiến đấu ngoài tầm nhìn.

Nếu chỉ xét khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách xa và lượng tên lửa mà máy bay có thể mang theo, Su-35 có những ưu thế rõ rệt.

Nhưng khả năng phát hiện mục tiêu trước chưa đồng nghĩa chắc chắn với việc giành chiến thắng. Khả năng kết nối dữ liệu của Gripen, tác chiến điện tử và tên lửa Meteor có thể giúp thu hẹp lợi thế của Su-35. Trong một cuộc giao chiến thực tế, bên nào có thể xây dựng bức tranh tình huống tốt hơn và khai hỏa trước có thể phụ thuộc vào cả mạng lưới cảm biến, tác chiến điện tử và dữ liệu từ các nền tảng bên ngoài chứ không chỉ radar trên máy bay.

Không chiến tầm gần sẽ là sân chơi khác

Nếu hai máy bay tiến vào không chiến tầm nhìn gần, lợi thế về khả năng cơ động của Su-35 trở nên rõ ràng hơn.

Động cơ có khả năng điều khiển hướng lực đẩy ba chiều, công suất lớn và thiết kế khí động học của Su-35 cho phép máy bay thực hiện những động tác cơ động ở góc tấn công cao mà nhiều tiêm kích thông thường khó thực hiện.

Gripen tuy nhỏ hơn nhưng cũng sở hữu khả năng cơ động đáng kể. Thiết kế cánh tam giác kết hợp cánh mũi, trọng lượng tương đối thấp và hệ thống điều khiển bay điện tử giúp máy bay duy trì khả năng xoay vòng tốt.

Gripen còn có thể tận dụng các tên lửa không đối không tầm ngắn hiện đại như IRIS-T hoặc AIM-9X. Do đó, ngay cả khi Su-35 có lợi thế về khả năng cơ động thuần túy, điều đó vẫn chưa đảm bảo một chiến thắng nếu Gripen có thể phát hiện, khóa mục tiêu và khai hỏa trước.

Gripen không được thiết kế để đấu sức

Nếu chỉ nhìn vào thông số động học, Su-35 có một nền tảng mạnh hơn. Nó lớn hơn, nhanh hơn, mang nhiều nhiên liệu và vũ khí hơn, có tầm hoạt động rộng và sở hữu động cơ điều khiển hướng lực đẩy.

Nhưng Gripen chưa bao giờ được thiết kế để cạnh tranh với những tiêm kích hạng nặng bằng cách dựa vào kích thước hay sức mạnh động cơ.

Triết lý của Thụy Điển tập trung vào khả năng sống sót, tác chiến điện tử, kết nối mạng và khả năng nhanh chóng phân tán lực lượng. Đây cũng là những đặc điểm có thể phù hợp với môi trường tác chiến mà Ukraine phải đối mặt, nơi các sân bay và cơ sở quân sự luôn đứng trước nguy cơ bị tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tập kích.

Nếu Gripen thực sự đối đầu với Su-35 trong tương lai, kết quả sẽ khó được quyết định chỉ bởi việc máy bay nào nhanh hơn hay cơ động tốt hơn. Khả năng phát hiện mục tiêu, tác chiến điện tử, dữ liệu từ các cảm biến bên ngoài, vũ khí được sử dụng và trình độ phi công đều có thể đóng vai trò quyết định.