1 day ago
16
Quảng Cáo
0943778078
Dù không xuất hiện nhiều tháng qua, ông Mojtaba Khamenei đang âm thầm tái cấu trúc bộ máy an ninh Iran theo hướng cứng rắn, sẵn sàng đối đầu Mỹ lâu dài.
Kể từ khi lên nắm quyền vào đầu tháng 3, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vẫn chưa công khai xuất hiện trước công chúng. Tuy nhiên, ông dường như đang bắt đầu tạo dấu ấn quyền lực riêng của mình lên bộ máy quân sự và an ninh quốc gia của Iran, trong bối cảnh chiến sự với Mỹ bế tắc.
Trong cuộc cải tổ diện rộng ở thượng tầng chính phủ diễn ra vào ngày 9-10/8, Lãnh tụ Tối cao Iran đã bổ nhiệm những quan chức có lập trường cứng rắn, dày dạn kinh nghiệm vào vị trí điều hành bộ máy an ninh của đất nước.
Đây được xem là đợt cải tổ nhân sự quan trọng nhất của ông Mojtaba Khamenei, người đã có nhiều đồn đoán về sức khỏe trong những tháng qua. Tình báo Mỹ cho biết ông vẫn sống nhưng bị thương nặng, trong khi giới chức Iran tuyên bố ông chỉ bị thương nhẹ và sức khỏe vẫn tốt.
Ông Mojtaba Khamenei tại một sự kiện ở Tehran, Iran tháng 10/2024. Ảnh: AFP
Nhiều nhân sự mới được ông Khamenei bổ nhiệm nhằm lấp đầy khoảng trống do các lãnh đạo quân sự Iran liên tiếp bị Mỹ, Israel hạ sát trong các cuộc chiến liên tiếp từ tháng 6/2025. Tuy nhiên, lựa chọn của ông Khamenei cũng cho thấy Tehran đang tái xây dựng bộ máy an ninh để chuẩn bị đối đầu lâu dài với hai đối thủ hùng mạnh.
"Chính quyền Iran đang chuẩn bị cho một thế trận đối đầu gay gắt hơn ở cả trong lẫn ngoài nước", Kasra Aarabi, chuyên gia về quân đội Iran tại tổ chức Đoàn kết vì Iran không Vũ khí hạt nhân, trụ sở tại Mỹ, nhận xét.
Nổi bật nhất trong số các tân lãnh đạo Iran là Mohsen Rezaei, cựu tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) được ông Khamenei bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Ông từng nhiều lần tranh cử tổng thống và là người đứng đầu IRGC lâu nhất, từng chỉ huy lực lượng này trong cuộc chiến Iran - Iraq những năm 1980.
Ông Rezaei thay thế ông Mohammad Bagher Zolghadr, 72 tuổi, quan chức tình báo cấp cao lâu năm và khá kín tiếng.
Sina Toossi, chuyên gia về Iran tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Mỹ, cho rằng việc bổ nhiệm ông Rezaei cho thấy Lãnh tụ Tối cao Iran cần một người "tầm cỡ và mạnh mẽ hơn" tại Hội đồng An ninh, có khả năng đàm phán, tìm kiếm sự đồng thuận giữa chính phủ và bộ máy an ninh.
"Với tư cách là cựu tư lệnh lâu năm của IRGC và là chính khách kỳ cựu, ông Rezaei hoàn toàn có thể đảm đương tốt vai trò đó", Toossi đánh giá.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao là cơ quan chịu trách nhiệm điều phối các chính sách quân sự, ngoại giao, kinh tế và an ninh của Iran. Ông Rezaei từ lâu đã nổi bật như một nhà tư tưởng chiến lược và người kiến tạo thể chế trong bộ máy quân sự Iran.
Mohsen Rezaei tham dự buổi lễ tại lăng cố lãnh tụ tối cao Iran Ruhollah Khomeini ở Tehran, ngày 4/6. Ảnh: AFP
Trong 16 năm lãnh đạo IRGC, ông góp phần biến lực lượng này thành tổ chức quân sự quy mô lớn, gồm các nhánh lục quân, không quân, hải quân, cùng lực lượng đặc nhiệm Quds chuyên hoạt động ở nước ngoài và Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, nơi điều phối các chiến dịch quân sự lớn.
Hàng thập kỷ hoạt động trên chính trường Iran đã rèn dũa cho ông Rezaei sự linh hoạt, dễ thích nghi. Khi phát biểu trực tuyến trước cuộc họp mặt của các sinh viên Iran ủng hộ chính phủ tại London năm 2012, ông Rezaei được hỏi Iran sẽ phản ứng thế nào nếu bị Israel tấn công.
"Sẽ có ít nhất 10.000 người thương vong tại Israel", ông trả lời khán giả bằng giọng đanh thép.
Tuy nhiên, khi một phóng viên của tờ Wall Street Journal phỏng vấn ông ngay sau đó về đề xuất giảm thiểu mối đe dọa từ chương trình hạt nhân của Iran bằng cách mời một đơn vị nước ngoài vào vận hành, ý tưởng bị phe diều hâu trong nước phản đối kịch liệt, ông lại tỏ ra khá linh hoạt.
"Chúng tôi quan tâm đến quan hệ song phương với các công ty nước ngoài. Hoạt động làm giàu uranium không nhất thiết phải diễn ra bên trong lãnh thổ Iran", ông trả lời.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Khi chiến sự nổ ra, ông Rezaei lại thể hiện thái độ đầy thách thức với Mỹ. Ông từng gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump là "kẻ mất trí" và yêu cầu Washington phải đầu hàng theo các điều kiện của Iran.
Cuối tuần qua, ông tuyên bố Iran sẽ không chấp thuận bất kỳ hành lang hàng hải nào qua eo biển Hormuz mà Tehran không nắm quyền kiểm soát, cho thấy ông không có ý định thỏa hiệp trong việc mở lại eo biển chiến lược này.
Saeid Golgar, chuyên gia về các cơ quan an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Chattanooga, nhận định việc bổ nhiệm Rezaei có thể cho thấy Lãnh tụ Tối cao Iran muốn "kiềm chế hoặc gạt sang lề" những người thuộc phe chủ hòa, vốn ủng hộ duy trì lệnh ngừng bắn hoặc tìm cách thỏa hiệp với Mỹ.
Tính toán này càng được thể hiện rõ ràng hơn khi ông Khamenei chọn tướng Ahmad Vahidi, người phản đối gay gắt việc nhượng bộ Mỹ, làm tân Tư lệnh IRGC.
Bên cạnh đó, ông Khamenei đã bổ nhiệm Hossein Taeb làm chỉ huy lực lượng an ninh Basij, vốn chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh trong nước. Là thân tín lâu năm của gia đình Khamenei, Taeb từng chỉ huy lực lượng Basij đối phó làn sóng biểu tình năm 2009.
Tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi tại một sự kiện ở Tehran ngày 1/1. Ảnh: Reuters
Giới chuyên gia nhận định những thay đổi về đội ngũ lãnh đạo ở Iran đánh dấu bước chuyển dịch chiến lược của tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, rời xa lập trường thận trọng hơn của bố mình là ông Ali Khamenei.
"Bộ máy mới vừa thể hiện tính quyết liệt hơn đối với kẻ thù bên ngoài, vừa cảnh giác cao độ trước nỗi bất bình từ dư luận trong nước vì các vấn đề nội tại", Tim Lister, nhà bình luận của CNN, nhận định.
Hamidreza Azizi, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Clingendael ở Hà Lan, cho rằng giới lãnh đạo Iran hiện tại muốn chuyển sang trạng thái "răn đe chủ động".
Ông thêm rằng sự kết hợp giữa Taeb, Rezaei, Vahidi cùng các cựu binh an ninh khác "cho thấy một bộ máy lãnh đạo ngày càng phụ thuộc vào các tướng lĩnh quân sự và tình báo dày dạn kinh nghiệm để củng cố chế độ sau chiến tranh".
"Đây không phải là sự thay đổi hoàn toàn so với đường lối dưới thời ông Ali Khamenei, nhưng cho thấy lập trường cứng rắn và đối đầu rõ rệt hơn", Azizi nói.
Thanh Tâm (Theo Foreign Policy, WSJ, CNN)
