TP.HCM hội tụ đủ yếu tố của 'siêu đô thị' với bản sắc riêng

Từng sống tại VN hơn 10 năm và với tầm nhìn của một chuyên gia kiến trúc quốc tế, ông nhận xét thế nào về sự phát triển không gian công cộng tại TP.HCM và những chuyển biến mà ông nhận thấy trong thập niên qua?

Sau hơn một thập niên sinh sống và làm việc tại VN, tôi đã nhìn thấy những chuyển biến tích cực rõ rệt trong cách các đô thị ưu tiên cho không gian công cộng. TP.HCM có sự đầu tư mạnh mẽ hơn vào các mảng xanh dễ tiếp cận với người dân, cũng như có nhận thức sâu sắc về giá trị dài hạn của một môi trường đô thị được thiết kế bài bản. Tư duy quy hoạch đang có sự dịch chuyển từ cách tiếp cận thuần về công năng và xoay quanh giao thông, sang ưu tiên các không gian lấy con người làm trung tâm, phục vụ trọn vẹn nhu cầu giải trí, văn hóa và tương tác cộng đồng.

Thiết kế quy hoạch Công viên 23.9 của LAVA đoạt giải nhì năm 2019 do TP.HCM tổ chức

ẢNH: NVCC

Nhưng với tôi, sự thay đổi then chốt nằm ở việc tái kết nối quá trình phát triển đô thị với hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là sông Sài Gòn và mạng lưới kênh rạch nội đô. Song song đó là việc nâng cấp các công viên và không gian mở trở thành những điểm đến năng động, đa chức năng. Tôi nhận thấy thành phố quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm đi bộ và kết nối tốt hơn với giao thông công cộng, nhằm tạo ra những không gian có thể vận hành linh hoạt theo nhiều khung giờ và phục vụ đa dạng nhóm người dùng.

Những khu vực nào mà sự thay đổi mang lại ấn tượng mạnh mẽ với cá nhân ông?

Đó là tư duy tái định hình các khu vực ven sông. TP.HCM đang có một xu hướng chuyển dịch vô cùng tích cực hướng tới các hành lang công cộng mở và không gian ven bờ ưu tiên cho người đi bộ, điển hình như tại Thanh Đa hay Ba Son. Những dự án này phản ánh nỗ lực chuyển mình từng bước của dải bờ sông: từ những khu vực bị phân mảnh hoặc tư nhân hóa, trở thành một dải cảnh quan công cộng xuyên suốt - nơi người dân có thể tản bộ, gặp gỡ và thực sự gắn kết trở lại với thiên nhiên sông nước.

Ông Chris Bosse, kiến trúc sư từng đoạt nhiều giải thưởng quốc tế

ẢNH: NVCC

Một ví dụ khác là sự thay đổi ngoạn mục của các công viên đô thị lớn như Công viên 23.9. Từ một mảng xanh tương đối thụ động, nơi đây đang chuyển mình thành một "nút giao" đô thị chiến lược, kết nối trực tiếp với tuyến metro, không gian thương mại ngầm và mạng lưới giao thông lân cận. Điều này minh chứng cho việc không gian công cộng tại TP.HCM đang dần phát triển thành những cấu trúc hạ tầng đa lớp và tạo sự giao thoa hài hòa giữa giao thông, cảnh quan và các hoạt động xã hội; qua đó giúp đáp ứng nhịp độ tăng trưởng thần tốc và còn góp phần định hình bản sắc đô thị của thành phố trong tương lai.

Những dự án này đã bước đầu khôi phục vị thế của dòng sông như một tài sản cộng đồng cốt lõi; biến những dải ranh giới từng bị chia cắt thành một không gian chung phục vụ cho giải trí, di chuyển và tái tạo sinh thái. Cách tiếp cận này đang giúp TP.HCM bắt nhịp với các đô thị hàng đầu thế giới trong việc đưa không gian ven sông tái hòa nhập vào đời sống đô thị thường nhật.

Bằng trải nghiệm của mình, ông đánh giá thế nào về tiềm năng và nguồn lực để TP.HCM trở thành một "siêu đô thị"?

Từ trải nghiệm sống và thực hiện dự án tại các thành phố như Sydney, Bắc Kinh và Singapore, tôi nhận thấy các siêu đô thị có những đặc trưng rõ nét: tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và nhu cầu liên tục trong việc cân bằng giữa giao thông, hạ tầng, và chất lượng sống. Những siêu đô thị thành công ngày càng coi cảnh quan và không gian công cộng là các hạng mục hạ tầng thiết yếu. Họ tích hợp khéo léo không gian kênh sông, công viên và các hành lang xanh vào hệ thống giao thông nhằm điều hòa vi khí hậu, tăng cường khả năng tiếp cận và thúc đẩy tương tác xã hội. Một dấu ấn nổi bật khác là sự chuyển hướng tới các hệ thống di chuyển "xanh" và hiệu quả hơn, bao gồm phương tiện công cộng, xe đạp và xe điện; nhằm giảm ùn tắc và hạn chế ô nhiễm.

TP.HCM hội tụ đầy đủ những đặc điểm này, nhưng đồng thời sở hữu một bản sắc vô cùng riêng biệt, bởi đặc trưng khí hậu nhiệt đới, cấu trúc đô thị dày đặc và văn hóa đường phố sôi động. Khác với những đô thị được quy hoạch cứng nhắc, TP.HCM vận hành thông qua mạng lưới tự nhiên và năng động của những tuyến phố, kênh rạch và các không gian sinh hoạt cộng đồng phi chính thức. Sức mạnh nội tại của thành phố chính là nhịp sống thường nhật mãnh liệt này.

Cơ hội đặt ra là nâng tầm những giá trị cốt lõi đó: thông qua việc cải thiện liên kết giữa sông ngòi, công viên và hệ thống di chuyển; thúc đẩy các hình thức giao thông xanh như xe điện và các mô hình chia sẻ phương tiện; đồng thời nâng cao sự thoải mái cho người đi bộ qua việc tăng cường bóng râm, mặt nước và cây xanh. Qua đó, TP.HCM có thể xây dựng một mô hình siêu đô thị đương đại của riêng mình; không chỉ hiệu quả và kết nối tốt, mà còn gần gũi với con người, thích ứng với khí hậu và giàu sức sống văn hóa.

Ngày càng có nhiều doanh nghiệp tư nhân tham gia định hình không gian đô thị, ông đánh giá ra sao về xu hướng này?

Sự gia tăng đầu tư từ các doanh nghiệp vào không gian công cộng như một phần lõi trong các sáng kiến CSR, chiến lược "kiến tạo địa điểm" (placemaking) và tạo lập giá trị đô thị dài hạn.

Điều này đang giúp định hình một diện mạo đô thị mới cho TP.HCM theo hướng cởi mở hơn, thân thiện với con người và thích ứng tốt, linh hoạt với môi trường.

Xu hướng này tạo ra giá trị tích cực cho cả thương hiệu doanh nghiệp và xã hội. Với doanh nghiệp, những không gian công cộng được thiết kế tốt giúp xây dựng niềm tin, tăng độ nhận diện và tạo sự gắn kết lâu dài với hình ảnh thương hiệu chất lượng, trách nhiệm. Với thành phố, đây là những "hạ tầng mềm" thiết yếu: từ cây xanh, bóng mát đến không gian sinh hoạt và kết nối; giúp nâng cao chất lượng sống hằng ngày. Những dự án thành công nhất chính là những điểm đến được người dân thường xuyên sử dụng, ghi nhớ và nhiệt tình đón nhận.

Nhưng với doanh nghiệp thì lợi nhuận vẫn là yếu tố then chốt, vậy thách thức là gì, thưa ông?

Đúng thế, thách thức then chốt đối với nhà đầu tư là làm sao để tối ưu chi phí và đạt được "nhiều hơn với ít nguồn lực hơn" thông qua tư duy thiết kế. Chính triết lý tiếp cận này của LAVA giúp mang đến những giải pháp vô cùng rõ nét. Trọng tâm là ưu tiên hiệu suất thay vì phô trương. Bên cạnh đó, sử dụng vật liệu thông minh, hệ thống mô đun và thiết kế thích ứng khí hậu nhằm giảm chi phí vận hành dài hạn. Đồng thời, cần tích hợp thiên nhiên và công nghệ một cách hiệu quả: tận dụng bóng mát, nước và thảm thực vật kết hợp với các can thiệp công nghệ có chọn lọc. Những dự án thành công nhất không phải là những dự án chi nhiều nhất, mà là những dự án được tính toán thấu đáo nhất, mang lại giá trị công cộng tối đa với sự rõ ràng, chính xác và tiết chế.