TP HCM ra mắt "Thư viện Người"

Sáng 22-4 tại Đường sách TP HCM, trong khuôn khổ Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, dự án "Thư viện Người Nam Bộ kể chuyện" chính thức ra mắt, mở ra một cách tiếp cận mới mẻ với sách. Dự án do Quỹ Hoa Sen phối hợp tổ chức, tiếp nối hệ sinh thái các sáng kiến văn hóa gồm Thư viện số Nguyễn An Ninh và chương trình "Sách cho đồng bằng sông Cửu Long".

Chia sẻ tại sự kiện, TS Quách Thu Nguyệt cho biết ý tưởng "Thư viện Người" là bước tiếp nối tự nhiên từ hành trình xây dựng thư viện số. Ban đầu, bà từng ấp ủ một thư viện vật lý chuyên đề Nam Bộ với quy mô đầu tư lớn. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu thói quen đọc của giới trẻ TP HCM, bà nhận ra xu hướng chuyển dịch sang nền tảng số, từ đó hình thành Thư viện số Nguyễn An Ninh.

Sau hơn hai năm vận hành, một trăn trở mới xuất hiện: làm sao để người trẻ không chỉ đọc mà còn được trải nghiệm, đối thoại trực tiếp với tri thức sống? "Thư viện Người" ra đời từ câu hỏi đó. Mô hình này lấy cảm hứng từ Human Library (Đan Mạch, năm 2000), nhưng được "Việt hóa" khi không tập trung vào nhóm yếu thế mà hướng tới những con người Nam Bộ bình dị, đang âm thầm gìn giữ và kiến tạo giá trị văn hóa.

"Đây là một "thư viện không có sách", nơi lưu giữ câu chuyện của những con Người thật, tiếng nói thật của mảnh đất phương Nam" - TS Quách Thu Nguyệt nhấn mạnh.

Không gian chia sẻ đầu tiên của "Thư viện Người"

Khác với các talkshow đại chúng, mỗi buổi "đọc sách Người" chỉ giới hạn khoảng 20 khán giả nhằm đảm bảo tính tương tác hai chiều. Người tham dự không chỉ lắng nghe mà còn đặt câu hỏi, phản biện, góp phần làm phong phú thêm câu chuyện.

Tiêu chí lựa chọn "đầu sách" cũng rất riêng. Dự án không tìm người nổi tiếng mà tìm những người có câu chuyện để kể, đáng để kể và có thể tiếp tục lan tỏa giá trị.

Ban tổ chức cho biết họ phải trực tiếp đi khảo sát, trò chuyện, "đào sâu" những câu chuyện đời thường nhưng giàu ý nghĩa, giống như hành trình tìm "vỉa quặng" văn hóa để mài giũa thành những giá trị có thể chia sẻ rộng rãi.

"Cuốn sách sống" đầu tiên của "Thư viện người" là Cécile Ngọc Sương Peru - một nhà thiết kế trẻ với dự án "Lộn xộn", chuyên khai thác văn hóa miền Tây Nam Bộ qua phương pháp thiết kế có sự tham gia của cộng đồng.

Dưới sự dẫn dắt của nhà giáo Bùi Trân Phượng, câu chuyện của Ngọc Sương xoay quanh hành trình "đi để lắng nghe", từ trực tiếp đến địa phương, gặp gỡ nghệ nhân đến xây dựng niềm tin để tiếp cận những lớp tri thức bản địa.

Theo Ngọc Sương, bài học lớn nhất từ thực địa không nằm ở tư liệu thu thập được, mà ở sự tin tưởng của cộng đồng. Dự án "Lộn xộn" cũng phản ánh tinh thần giao thoa văn hóa đặc trưng của vùng đất này.

Cécile Ngọc Sương Peru là nhân vật số đầu tiên của "Thư viện Người"

Tại phần đối thoại, nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về nguy cơ đứt gãy văn hóa khi các giá trị truyền thống dần mai một cùng thế hệ nghệ nhân lớn tuổi. Ngọc Sương cho rằng áp lực lớn nhất của những người làm dự án văn hóa hiện nay là không đủ thời gian để ghi chép và lưu giữ hết những tri thức đang dần biến mất.

Tuy vậy, thay vì cố đóng khung văn hóa, nhóm của cô chọn cách tìm ra cái cốt lõi để thích nghi với bối cảnh mới, như việc chuyển từ ghe gỗ sang ghe bằng sắt nhưng vẫn giữ tín ngưỡng vẽ mắt ghe, hay thử nghiệm chất liệu in từ cây lục bình.

Khép lại buổi ra mắt, nhà giáo Bùi Trân Phượng đánh giá đây là một thử nghiệm đáng khích lệ, góp phần mở rộng cách hiểu về văn hóa đọc, không chỉ là đọc chữ, mà còn là đọc Người, đọc đời sống.

"Hy vọng sau đây, thư viện sẽ có thêm nhiều "cuốn sách Người" hấp dẫn, góp phần làm giàu thêm tri thức và bản sắc văn hóa Nam Bộ" - bà nói.