Trao quyền kiến tạo cho các 'siêu đô thị'

Phân quyền mạnh nhưng không "phân mảnh"

Sáng 7.8, trình Quốc hội dự án luật Phát triển đô thị, thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh dự luật sẽ tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các TP, đặc biệt là TP.HCM, đô thị đặc biệt và các TP khác.

Hai nhóm chính sách lớn đáng chú ý được Chính phủ đề xuất là đẩy mạnh phân quyền cho TP là đô thị đặc biệt và quy định các chính sách đặc thù thúc đẩy phát triển TP là đô thị đặc biệt; có cơ chế để thúc đẩy phát triển các TP chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Nêu ý kiến thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cơ bản nhất trí với các đề xuất phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền TP.HCM, các TP sẽ được công nhận là đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách; tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm theo cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng.

Chính phủ đề xuất đẩy mạnh phân quyền cho TP là đô thị đặc biệt

Ảnh: Độc Lập

Thảo luận tại tổ sau đó, đại biểu (ĐB) Nguyễn Phương Thủy, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đánh giá cao sự chuyển dịch mạnh mẽ trong dự luật, từ việc chỉ tập trung tháo gỡ khó khăn đơn lẻ sang "trao quyền kiến tạo". Điều này sẽ giúp chính quyền đô thị chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, xây dựng chính sách và lựa chọn mô hình quản trị phù hợp với đặc thù thực tiễn.

ĐB Nguyễn Thị Việt Nga (TP.Hải Phòng) thì cho rằng TP.HCM với vai trò đầu tàu và cực tăng trưởng của cả nước, đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, dài hạn. Vì thế, việc phân quyền cho TP.HCM trong quy hoạch, đầu tư, tài chính và thu hút nhà đầu tư chiến lược là tất yếu để giải quyết các bài toán hóc búa của một siêu đô thị, đi kèm với trách nhiệm giải trình và giám sát minh bạch.

Bày tỏ một số băn khoăn, ĐB Triệu Kim Thắng (Lai Châu) đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu để khẳng định rõ nguyên tắc mọi cơ chế đặc thù mang tính vượt trội về đầu tư, tài chính, đất đai, quy hoạch hay tổ chức bộ máy đều phải được đặt trong khuôn khổ bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng đồng tình với các quy định theo hướng phân quyền mạnh, tạo tính chủ động, đủ công cụ, đủ thẩm quyền và khả năng huy động nguồn lực thúc đẩy các đô thị phát triển. Tuy nhiên, bà lưu ý phân quyền mạnh nhưng không được phân mảnh trật tự pháp luật.

Đặc biệt, với quy định cho phép văn bản thi hành của địa phương được quy định khác với văn bản của cơ quan T.Ư và có cơ chế ưu tiên áp dụng, Phó chủ tịch Quốc hội cho rằng khi luật được mở rộng tại nhiều địa phương có thể xuất hiện nhiều hệ thống văn bản đặc thù cùng điều chỉnh một vấn đề, gây vướng mắc cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan thực thi. Ban soạn thảo cần rà soát kỹ để bảo đảm hệ thống pháp luật vừa tạo động lực cho các đô thị phát triển, vừa giữ vững tính đồng bộ, thống nhất.

Cơ chế đặc thù cho các dự án APEC

Chiều cùng ngày, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thực hiện các dự án, công trình phục vụ APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc (An Giang). Tại dự thảo nghị quyết, Chính phủ đề xuất một loạt cơ chế xử lý linh hoạt như cho phép tiếp tục thi công song song với hoàn thiện thủ tục, áp dụng cơ chế giao đất từng phần đối với dự án BT và ghi nhận giá trị khối lượng công trình làm cơ sở thanh toán, kiểm toán…

Tán thành các đề xuất của Chính phủ, theo ĐB Lý Anh Thư (An Giang), việc ban hành cơ chế đặc thù nhằm tạo điều kiện pháp lý cần thiết để triển khai các dự án quan trọng mang ý nghĩa đối ngoại. Song bà cũng lưu ý việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và kiểm soát chặt chẽ, không "hợp thức hóa vi phạm" hoặc miễn trừ trách nhiệm chung chung.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định dự thảo quy định rất rõ phạm vi áp dụng là các dự án thi công xây dựng phục vụ Hội nghị cấp cao APEC tại Phú Quốc đã triển khai thi công từ tháng 5.2025 đến ngày 18.10.2026; các danh mục thuộc dự án thanh toán cho dự án BT… Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, việc áp dụng cơ chế đặc thù, miễn giảm một số trình tự, thủ tục hành chính cho các công trình, dự án đã triển khai thi công thực tế không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý nhà nước, mà chỉ chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.