Trẻ em lỡ gây chết người, nếu xảy ra ở trường thì cha mẹ hay trường học chịu trách nhiệm?

Khi chuyện trẻ em gây chết người xảy ra, ngoài nỗi đau về tinh thần, cha mẹ còn phải đối mặt với hàng loạt câu hỏi pháp lý khó khăn: trách nhiệm thuộc về ai, phải bồi thường những khoản nào, liệu có bị truy cứu hình sự không và cần làm gì cho đúng pháp luật trong hoàn cảnh đó.

Thực tiễn xét xử và giải quyết tranh chấp loại này tại tòa án cho thấy nhiều gia đình, vì không nắm được quy định pháp luật, đã có những ứng xử thiếu phù hợp: hoảng sợ bỏ trốn hoặc bị động chờ đợi... không biết phải làm gì.

Cha mẹ trẻ em gây tai nạn phải bồi thường những gì?

Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường toàn bộ và kịp thời, nhưng các bên có thể thỏa thuận với nhau về mức bồi thường.

Khi nạn nhân tử vong, việc bồi thường gồm 4 khoản chính, bao gồm:

Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, chăm sóc nạn nhân trước khi chết.

Chi phí hợp lý cho việc mai táng bao gồm tiền mua áo quan, các vật dụng cần thiết cho việc khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê xe tang và các khoản chi phí khác phục vụ cho việc chôn cất hoặc hỏa táng theo thông lệ chung (lưu ý: các khoản chi phí như: cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ, bốc mộ không được chấp nhận bồi thường).

Tiền cấp dưỡng cho những người mà nạn nhân có nghĩa vụ nuôi dưỡng, thường là con nhỏ hoặc cha mẹ già của nạn nhân.

Và các thiệt hại khác theo quy định của pháp luật.

Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 còn quy định người gây thiệt hại phải bồi thường thêm một khoản tiền nhằm bù đắp tổn thất về tinh thần cho cha, mẹ, vợ hoặc chồng và con của người chết. 

Mức bồi thường tinh thần do hai bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở hiện hành. Với mức lương cơ sở 2.340.000 đồng/tháng, khoản tối đa này tương đương 234 triệu đồng.

Thực tế, những vụ trẻ em gây tai nạn chết người, mức bồi thường có thể lên đến hàng trăm triệu.

Trẻ đang học ở trường thì nhà trường phải bồi thường

Nhiều cha mẹ cho rằng khi con chơi một mình, không có cha mẹ giám sát thì không phải chịu trách nhiệm. Theo luật, nghĩa vụ giám sát, quản lý và giáo dục con chưa thành niên là nghĩa vụ liên tục của cha mẹ, không miễn trừ vì họ vắng mặt. 

Pháp luật suy đoán rằng việc để con nhỏ tự do vui chơi mà không có sự giám sát phù hợp là lỗi trong nghĩa vụ quản lý nên phải bồi thường.

Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự quy định một ngoại lệ quan trọng: trẻ dưới 15 tuổi đang trong thời gian được trường học hoặc cơ sở quản lý trực tiếp mà gây thiệt hại, thì chính trường học hoặc cơ sở đó phải bồi thường.

Cha mẹ chỉ phải bồi thường thay thế khi trường học, cơ sở quản lý chứng minh họ không có lỗi trong việc quản lý.

Nếu con đang học ở trường, đang tham gia hoạt động ngoại khóa do trường tổ chức, hay đang được gửi tại nhà trẻ mà xảy ra tai nạn thì cha mẹ không phải là người chịu trách nhiệm bồi thường trực tiếp.

Cha mẹ trẻ có thể xin giảm mức bồi thường do khó khăn về kinh tế: Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.

Cha mẹ trẻ em gây thiệt hại có thể trình bày với tòa án về hoàn cảnh kinh tế khó khăn, đề nghị giảm mức bồi thường. Pháp luật không buộc cha mẹ phải bán nhà ở duy nhất hay tài sản thiết yếu để bồi thường.

Ứng xử ra sao khi xảy ra tai nạn?

Từ kinh nghiệm xét xử, người viết đúc kết bốn bước ứng xử cần thiết mà các bậc cha mẹ nên thực hiện ngay khi không may xảy ra tình huống trẻ con gây thiệt hại cho người khác.

Cha mẹ phải bình tĩnh và ưu tiên hỗ trợ nạn nhân: Nhanh chóng hỗ trợ đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Đây vừa là trách nhiệm đạo đức, vừa là hành vi được tòa án ghi nhận tích cực khi xét xử.

Nhiều vụ án, hội đồng xét xử đã xem xét giảm mức bồi thường hoặc ghi nhận sự hợp tác của gia đình gây thiệt hại. Việc bỏ trốn khỏi hiện trường không những không giảm được trách nhiệm mà còn bị tòa án và dư luận đánh giá tiêu cực.

Chủ động liên hệ gia đình nạn nhân để thương lượng: Nếu hai bên tự thỏa thuận mức bồi thường thì lập văn bản ghi nhận rõ ràng nội dung, số tiền, thời hạn và phương thức thanh toán. Những vụ việc bằng thương lượng thành công thường đạt kết quả công bằng hơn cho cả hai bên, rút ngắn thời gian và tiết kiệm chi phí so với con đường tố tụng.

Bình tĩnh hợp tác với cơ quan tư pháp: Nếu không đạt được thỏa thuận, gia đình nạn nhân có quyền khởi kiện dân sự tại tòa án.

Cha mẹ của trẻ cần bình tĩnh cung cấp trung thực thông tin về tài sản và hoàn cảnh kinh tế gia đình, đồng thời trình bày để tòa án xem xét giảm mức bồi thường nếu thực sự gặp khó khăn. Tòa án sẽ xem xét toàn bộ hoàn cảnh để ra phán quyết hợp lý, không phải cứ bên nguyên đơn yêu cầu bao nhiêu là tòa chấp nhận bấy nhiêu.

Lưu ý thời hiệu khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình: Điều 588 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 3 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm.

Phía gia đình nạn nhân cần chủ động thực hiện quyền khởi kiện trong thời hạn luật định, tránh để quá thời hiệu mà mất quyền yêu cầu bồi thường.

Phía gia đình người gây thiệt hại cũng cần nắm rõ quy định này để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo đúng trình tự pháp luật. Đây là quyền tố tụng chính đáng của các bên, không phải là cách thức để trốn tránh nghĩa vụ bồi thường.