Từ việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố: Cần cải tiến việc quản lý hành chính ở chung cư

Thực tế cho thấy mô hình quản lý trước nay đang bộc lộ sự khác biệt khi đặt vào không gian sống đặc thù là các chung cư cao tầng.

Từ cuộc chuyển mình tinh gọn bộ máy...

Theo lộ trình, từ ngày 1-7-2025, các địa phương trên cả nước đã thực hiện việc sáp nhập tổ dân phố, thôn xóm. Tại các đô thị, các tổ dân phố đã và đang được sáp nhập. Ở nông thôn, việc sáp nhập 4-5 thôn, xóm thành một đơn vị hành chính mới cũng đang được đẩy mạnh.

Mục tiêu của chính sách này là tinh gọn bộ máy, trao quyền và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Khi bộ máy cơ sở đang dần gọn nhẹ hơn, vấn đề quản lý tại các khu chung cư vẫn đang là chuyện rất đáng lưu tâm. Cần có cơ chế quản lý hiệu quả hơn ở các chung cư.

Thực tế cho thấy "chiếc áo" tổ dân phố ở những tòa nhà chung cư đông dân vốn đã không hợp lý. Cư dân ở đó phần nhiều là trí thức, người trẻ có sinh hoạt theo nhịp sống công nghiệp. Họ gần như không có nhu cầu và cũng không có thời gian để tham gia vào các sinh hoạt đoàn thể kiểu cũ của tổ dân phố. Khi chuyển sang khu phố, vì nhiều lý do, việc quản lý vẫn chưa thể sâu sát đến từng hộ.

Tại các đô thị như TP.HCM, dân số ở một tòa chung cư cao tầng có thể gần bằng một xã ở nông thôn. Sự kết nối cộng đồng hiện nay vận hành bởi các cán bộ bán chuyên trách, thường là người hưu trí. Trong khi đó, chung cư hiện đại lại là một "tiểu đô thị" vận hành trên nền tảng kỹ thuật phức tạp (PCCC, thang máy, xử lý chất thải) và các quan hệ kinh tế dân sự (phí quản lý, quỹ bảo trì hàng chục, thậm chí hàng trăm tỉ đồng).

Đây là những công việc đòi hỏi chuyên môn quản trị, tài chính và kỹ thuật. Khác với mô hình tổ dân phố và khu phố, các khu chung cư hiện đại đang vận hành theo cơ chế "tự quản lý".

Các ban quản trị, ban quản lý chung cư hiện nay được bầu ra có tài khoản ngân hàng và có quyền ký kết hợp đồng kinh tế với các đơn vị vận hành chuyên nghiệp. Cư dân ở đó gắn kêt với ban quản trị nhiều hơn cán bộ tổ dân phố, khu phố.

Thực tế này dẫn đến những hệ quả nhất định. Cán bộ khu phố khó tiếp cận lối sống "đóng cửa cài then" của cư dân chung cư. Nhiều khi cán bộ khu phố, cơ quan nhà nước khi muốn tiếp cận cư dân chung cư cũng phải thông qua ban quản trị hoặc ban quản lý.

Cần một "cơ chế mới"

Từ việc sáp nhập tổ dân phố đang diễn ra trên cả nước, tôi nghĩ cần tính đến mô hình quản lý nhà nước hiệu quả nhất ở các chung cư. Nếu mỗi chung cư là một khu phố (hay một phần khu phố), cán bộ khu phố nên là cư dân ở đây. Nếu không, phải có những quy định cụ thể rõ ràng để họ hoàn thành tốt công tác quản lý cư dân chung cư, đảm bảo sự kết nối thông suốt đến từng hộ.

Ban quản trị, ban quản lý chung cư cần được coi là cánh tay nối dài của chính quyền trong việc quản trị hành chính tại chỗ. Ban quản trị, ban quản lý chung cư phải có trách nhiệm báo cáo, giải trình trực tiếp với chính quyền cấp phường, xã và khu phố. Các cuộc họp dân theo kiểu cũ vốn khó tập hợp cư dân chung cư cần ứng dụng công nghệ trong biểu quyết, giám sát và tiếp nhận phản ảnh.

Chung cư là môi trường lý tưởng nhất để áp dụng chuyển đổi số. Việc biểu quyết các vấn đề chung hay thông báo chính sách của chính quyền nên được thực hiện qua ứng dụng (app) thay vì hội họp kiểu truyền thống. Nhà nước cần thiết kế các mô hình quản lý linh hoạt, giảm tính cơ học cho các đơn vị đặc thù như chung cư cao cấp, tách biệt rõ quản lý dân sự, dịch vụ và quản lý an ninh trật tự.

Việc sáp nhập tổ dân phố là bước đi đúng đắn nhưng nếu không tính đến thực tế đặc thù của chung cư, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội để hiện đại hóa quản trị đô thị. Khi "chiếc áo" cũ đã quá chật so với sự phát triển mạnh mẽ của các đại đô thị, đã đến lúc cần một cơ chế quản lý linh hoạt, thừa nhận và phát huy năng lực tự trị của cư dân để xây dựng những cộng đồng văn minh, hiệu quả.