6 hours ago
3
“Bạn có sẵn lòng trực đêm Giao thừa để giữ điện cho mọi người không?”. Nguyễn Thị Ngọc Mai hỏi tôi như vậy khi nhắc về công việc vận hành tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Tôi gặp Mai trong chuyến trải nghiệm thực tế cùng Trường Đại học Thủy lợi tại đây, "một công trình thế kỷ của đất nước”, như cách cô Đặng Hương Giang (người dẫn đoàn) tự hào giới thiệu. Con đường dẫn vào nhà máy ôm theo dòng sông Đà xanh thẳm, phía xa là những dãy núi trùng điệp đặc trưng của vùng Tây Bắc. Mặt hồ thủy điện rộng mênh mang, phẳng lặng, thỉnh thoảng chỉ gợn lên vài con sóng nhỏ dưới ánh nắng đầu ngày.
Giữa khung cảnh hùng vĩ ấy, nhà máy hiện lên, với những tổ máy khổng lồ, tiếng vận hành vang đều trong các hành lang kỹ thuật gần như chỉ toàn nam giới. Trong không gian đặc quánh mùi dầu máy và âm thanh cơ khí ấy, cô kỹ sư trẻ gây ấn tượng bởi sự điềm tĩnh, chắc chắn nhưng vẫn rất niềm nở khi nói về nghề của mình.
Ít ai biết, trước khi trở thành một trong số rất ít nữ vận hành tại thủy điện, Mai từng nhận học bổng hiệp định sang Nga học ngành Vật lý hạt nhân.
Từ nữ sinh mê Vật lý đến hành trình du học Nga
Nguyễn Thị Ngọc Mai, quê Hà Nam, từng theo học ngành Vật lý kỹ thuật tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Mai kể, cô yêu thích Vật lý từ sớm, còn lựa chọn theo lĩnh vực năng lượng, phần nào đến từ định hướng của gia đình.
“Bố mình khi đó tìm hiểu thấy Việt Nam đang định hướng phát triển điện hạt nhân nên cũng mong mình theo ngành này”, Mai nhớ lại.
Cơ hội du học đến khá tình cờ. Một người bạn trong lớp chia sẻ thông tin về học bổng hiệp định Chính phủ sang Nga học tập. Ban đầu, Mai chỉ nghĩ “du học chắc khó lắm”, đọc thông báo, rồi bỏ qua. Nhưng sau vài lời rủ rê của nhóm bạn thân: “Cứ thử làm hồ sơ xem sao, được thì tốt mà không được cũng có trải nghiệm”, nhóm 8 sinh viên quyết định cùng nộp hồ sơ.
“Làm hồ sơ rất vất vả, vì phải đi lại giữa Hà Nội và quê để chuẩn bị giấy tờ. Nhưng cuối cùng, mọi thứ đều tốt đẹp”, Mai kể.
Điều khiến nữ sinh năm ấy yên tâm nhất là chương trình đã có cam kết công việc sau khi về nước.
“Lúc đó, mình chỉ nghĩ đơn giản là được ký hợp đồng trước như thế này thì sau này không phải đi xin việc nữa”, Mai cười. Với cô gái năm ấy, Tập đoàn Điện lực Việt Nam là môi trường lớn, ổn định và đủ để đặt niềm tin cho tương lai.
Nguyễn Thị Ngọc Mai hiện là một trong số ít nữ kỹ sư làm việc trong khối vận hành tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Từ giấc mơ điện hạt nhân đến cơ duyên với Thủy điện Hòa Bình
Những năm học tại Nga, Mai theo đuổi chuyên ngành liên quan đến điện hạt nhân - lĩnh vực từng được kỳ vọng sẽ phát triển mạnh tại Việt Nam thời điểm đó.
Việc nhận học bổng sang Nga cũng gắn với định hướng đào tạo nguồn nhân lực cho ngành năng lượng trong tương lai. Tuy nhiên, khi Mai còn đang học tập ở nước ngoài, dự án điện hạt nhân tại Việt Nam tạm dừng vào năm 2016.
Biến động đó khiến nhiều du học sinh trong ngành phải đứng trước lựa chọn mới về công việc sau khi trở về nước. Với Mai, cơ duyên lại đưa cô đến với Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Mai kể, quãng thời gian du học không giống hình dung hào nhoáng của nhiều người. Những ngày đầu tiên tại Nga, điều cô nhớ nhất không phải tuyết trắng hay những công trình nổi tiếng, mà là cảm giác được các anh chị khóa trên chăm sóc như người nhà.
“Đến nơi đã rất muộn nhưng các anh chị vẫn nấu sẵn cơm đợi bọn mình”, Mai kể.
Năm đầu tiên, Mai học tiếng Nga trong môi trường gần như không thể giao tiếp bằng tiếng Anh. Sau đó, cô chuyển lên Moscow học chuyên ngành. Cuộc sống của nhóm du học sinh gần như chỉ xoay quanh trường học, ký túc xá và những kỳ thi dày đặc lý thuyết.
“Học ở Nga nặng lý thuyết lắm. Học thuộc đề cương rồi lên vấn đáp trực tiếp với giảng viên”, Mai nhớ lại.
Sau nhiều năm học tập tại Nga, Mai trở về Việt Nam và bắt đầu công việc tại Thủy điện Hòa Bình - nơi cô nói rằng, bản thân “bén duyên” theo cách không ngờ tới.
Dù không còn đi theo đúng hướng điện hạt nhân như dự định ban đầu, Mai cho rằng, quãng thời gian du học vẫn mang lại cho cô nhiều giá trị về tư duy, khả năng thích nghi và nền tảng chuyên môn để bước vào môi trường vận hành điện.
Nữ kỹ sư sinh năm 1995 cho rằng, phụ nữ vẫn có thể theo đuổi nghề vận hành nếu đủ quyết tâm và bản lĩnh.
“Con gái thể lực yếu hơn, nhưng không phải vì thế mà từ bỏ”
Hiện tại, Mai làm việc theo chế độ “3 ca 5 kíp” tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Mới đây, cô vượt qua kỳ thi chứng chỉ Trưởng ca nhà máy cấp điện áp 500kV sau thời gian ngắn ôn luyện - một kỳ thi được xem là áp lực bậc nhất với những người làm vận hành điện.
Mai kể, thời điểm nhận thông tin dự thi, cô chỉ có khoảng một tháng để ôn lại khối lượng lớn kiến thức chuyên môn. Những ngày đi ca, hễ có thời gian trống là cô lại mang thông tư, quy trình vận hành ra đọc.
Kỳ thi được tổ chức ở cấp Tập đoàn, quy tụ thí sinh từ nhiều nhà máy trên cả nước. Trong cả hội trường hôm đó, Mai là nữ thí sinh duy nhất.
“Có chú còn tưởng mình đi nhầm vào khu vực thi, hỏi mình vào đây có việc gì”, Mai cười nhớ lại.
Khi biết cô là thí sinh dự thi trưởng ca, cả hội trường bắt đầu chú ý hơn. Một cán bộ trong ban tổ chức sau đó còn giới thiệu với các thí sinh khác rằng, hôm nay có một nữ thí sinh rất đặc biệt tham gia kỳ thi trưởng ca.
Với Mai, điều áp lực nhất không chỉ nằm ở lượng kiến thức hay thời gian ôn luyện ngắn, mà còn ở cảm giác phải chứng minh năng lực của bản thân trong môi trường vốn rất hiếm phụ nữ theo đuổi.
Theo Mai, đặc thù lớn nhất của nghề vận hành là không có khái niệm nghỉ lễ cố định, cũng không có chuyện “đến lễ hay Tết thì được nghỉ”.
“Đi vận hành nghĩa là khi cả nước nghỉ lễ, mình vẫn đi làm đúng lịch ca”, Mai nói.
Đêm Giao thừa vừa rồi, kíp của Mai trực từ 23h đêm hôm trước đến 7h sáng hôm sau.
“Mọi người trong ca còn đọc khấn cầu mong một năm vận hành sản xuất an toàn”, cô cười.
Trong tòa nhà nơi Mai làm việc, chỉ có hai nữ. Cô thường xuyên nghe những câu như: “Cháu là trưởng kíp nữ đầu tiên”, hay “vận hành thủy điện ít nữ lắm”.
Để đi lên vị trí trưởng kíp, Mai phải trải qua nhiều chức danh khác nhau trong hệ thống vận hành. Có những công việc đòi hỏi thể lực như vặn van, thao tác máy cắt hay kiểm tra thiết bị trong điều kiện phức tạp mà cô không thể làm một mình.
“Có những việc, mình không đủ sức, các anh và các chú trong nhà máy sẽ hỗ trợ”, Mai nói.
Theo Mai, khó khăn lớn nhất của phụ nữ trong môi trường vận hành không chỉ nằm ở thể lực, mà còn ở áp lực phải chứng minh năng lực trong một công việc vốn mặc định dành cho nam giới.
“Con gái thể lực yếu hơn con trai nhưng không phải vì thế mà từ bỏ”, Mai nói.
Nữ trưởng kíp cho rằng, để theo được nghề, phụ nữ phải chấp nhận lịch làm việc đặc thù, những ca trực đêm kéo dài và cả cảm giác bỏ lỡ nhiều khoảnh khắc riêng tư với gia đình.
“Khi mọi người nghỉ lễ Tết, đi chơi hay sum họp gia đình thì mình vẫn phải trực ca”, cô nói. “Nghề này không chỉ cần kiến thức mà còn cần bản lĩnh để đứng đầu kíp, đưa ra quyết định xử lý sự cố và chịu trách nhiệm với quyết định của mình”.
Theo Mai, cơ hội trong nghề vận hành là bình đẳng, miễn người trẻ đủ quyết tâm để theo đuổi đến cùng.
“Bạn có sẵn lòng trực đêm Giao thừa để giữ điện cho mọi người không?”, Mai đặt ngược câu hỏi. “Nếu bạn nghĩ mình làm được thì đã đi qua được 50% quãng đường của người vận hành rồi”.
Nhìn lại hành trình từ nữ sinh mê Vật lý ở Hà Nam, đến du học sinh tại Moscow, rồi trở thành nữ trưởng kíp tại thủy điện, Mai nói mình chưa từng nghĩ bản thân đặc biệt.
“Mình chỉ thấy bản thân may mắn”, Mai cười. “Nếu được chọn lại, mình vẫn sẽ đi du học. Nhưng mình sẽ học nhiều hơn, khám phá nhiều hơn và sống năng động hơn”.
