1 hour ago
3
Thi hai môn sẽ giảm áp lực cho học sinh
Thưa ông, Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến về việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn thi Toán, Ngữ văn. Theo ông, phương án thi tuyển hai môn có đảm bảo yêu cầu đánh giá toàn diện học sinh không?
Hiện nay, tuyển sinh vào lớp 10 trường công lập là một trong những kỳ thi tạo áp lực lớn nhất đối với học sinh và gia đình, thậm chí còn căng thẳng hơn cả kỳ tuyển sinh đại học. Trước thực trạng này, Bộ GD&ĐT đã nhiều lần điều chỉnh quy chế tuyển sinh vào 10, trong đó số lượng môn thi luôn là vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm và có xu hướng giảm dần qua từng lần thay đổi quy chế.
Định hướng quy định hai môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong tư duy cải cách hệ thống thi cử ở Việt Nam, đây là một bước chuyển mang tính đột phá, rất cần được hoan nghênh.
Thí sinh được tình nguyện viên hỗ trợ trước khi dự kỳ thi tuyển sinh lớp 10 của Hà Nội năm 2026 (ảnh: Hà Linh)
Việc thi hai môn giúp giảm áp lực rõ rệt, cho phép học sinh tập trung sâu hơn, hai môn cơ bản trong cả quá trình học tập lẫn giai đoạn ôn thi. Mặc dù có ý kiến lo ngại về việc giảm khả năng đánh giá toàn diện, nhưng cần nhìn nhận rằng Toán và Ngữ văn là các môn học nền tảng, đại diện tiêu biểu cho từng lĩnh vực Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội.
Bài toán cải cách tuyển sinh không đơn giản là việc "thi ít hay thi nhiều" môn, mà cốt lõi là phải tìm được điểm cân bằng giữa tính công bằng, khả năng phân loại học sinh và áp lực thi cử. Học sinh cần phải học đủ môn để phát triển toàn diện, nhưng khi thi tuyển sinh, việc lựa chọn một số lượng môn thi ít hơn là điều cần thiết.
Khi số lượng môn thi tăng lên, khối lượng ôn tập sẽ phình to, buộc học sinh phải lao vào các lớp học thêm, luyện đề, làm gia tăng gánh nặng về cả thời gian lẫn chi phí cho gia đình. Đặc biệt, đối với những học sinh có năng lực không đồng đều giữa các môn, việc phải chuẩn bị cho quá nhiều môn thi cùng lúc dễ gây căng thẳng cực độ, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, tinh thần, thời gian nghỉ ngơi và hạn chế cơ hội tham gia các hoạt động giáo dục toàn diện khác.
Đáng chú ý, thi nhiều môn không đồng nghĩa với việc đánh giá năng lực chính xác hơn. Nếu đề thi vẫn nặng về ghi nhớ và luyện tập theo các dạng bài mẫu, kết quả thi sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng ôn luyện thay vì năng lực thực chất của người học. Việc đạt điểm cao nhờ học thêm nhiều vô hình trung sẽ cổ súy cho tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan, tiêu cực.
Khó có thể học gì thi nấy
Mới đây, lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, sẽ xác thực kết quả học tập và kết quả đánh giá thường xuyên của học sinh, tiến tới sử dụng kết quả này cho xét tốt nghiệp THCS và xét tuyển vào lớp 10. Thông tin này thu hút sự quan tâm của phụ huynh. Quan điểm của ông về phương án xét học bạ thế nào?
Tôi cho rằng, chương trình học hiện nay có hơn mười môn học, phương châm “học gì, thi nấy” gần như bất khả thi nếu tổ chức thi trực tiếp theo cách truyền thống trên quy mô lớn. Ngược lại, nếu chọn giải pháp chỉ thi Toán và Ngữ văn, các môn học còn lại hoàn toàn có thể được đánh giá thông qua quá trình học tập, tức là kết hợp giữa thi tuyển và xét tuyển qua học bạ.
TS Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam.
Nguyên lý cốt lõi ở đây là: đánh giá học sinh ngay tại môi trường giáo dục hằng ngày trên lớp có giá trị rất lớn đối với sự phát triển của người học. Do đó, mô hình thi hai môn bắt buộc phải đi đôi với việc siết chặt và đặc biệt coi trọng hoạt động kiểm tra, đánh giá học sinh ngay tại hiện trường lớp học. Vai trò của giáo viên và giám sát của nhà trường là vô cùng hệ trọng.
Cách chúng ta thiết kế hoạt động kiểm tra, đánh giá sẽ trực tiếp định hướng cách dạy và học. Nếu chỉ tập trung đánh giá kết quả thông qua một vài bài thi cuối cùng và coi đó là sản phẩm sau cùng, học sinh sẽ có xu hướng tập trung vào những phần được ôn tập, trọng tâm nhấn mạnh hoặc các dạng bài đã được luyện trước, khiến việc kiểm tra bị biến dạng và mất đi chức năng vốn có.
Khi việc kiểm tra được thiết kế theo hướng đánh giá quá trình để hỗ trợ phát triển năng lực, hoạt động dạy học sẽ trở nên tích cực hơn. Việc sử dụng dữ liệu đánh giá thường xuyên giúp nhận diện năng lực thực chất của từng học sinh, hướng tới mục tiêu nhân văn hơn: nuôi dưỡng hứng thú học tập, hình thành tính tự giác và năng lực học tập suốt đời.
Vấn đề đặt ra là liệu xét tuyển học bạ có dẫn đến tình trạng phụ huynh “chạy điểm”, "làm đẹp học bạ" dẫn đến mất công bằng giữa các học sinh?
Chúng ta không thể đơn thuần thay thế hoàn toàn kỳ thi tập trung bằng học bạ. Thách thức lớn nhất hiện nay là độ tin cậy và tính công bằng của điểm học bạ giữa các trường học.
Nếu tồn tại tình trạng trường này cho điểm dễ, trường kia đánh giá chặt, việc dùng học bạ sẽ tạo ra sự bất bình đẳng mới và phát sinh tiêu cực giữa giáo viên với phụ huynh.
Trước đây, những bất cập này là rào cản lớn khiến việc xét học bạ không thể triển khai thành công. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã được sắp xếp lại: thu gọn đầu mối các trường, lựa chọn lại đội ngũ hiệu trưởng, và đặc biệt là có sự hỗ trợ của công nghệ số hóa dữ liệu đánh giá học sinh cấp quốc gia. Nhờ những đổi mới này, kết quả đánh giá tại lớp học hoàn toàn có thể trở thành căn cứ quan trọng và tin cậy nhất cho việc tuyển sinh, xét tốt nghiệp cũng như chuyển cấp học cho học sinh. Để học bạ, hay hồ sơ học sinh đáng tin cậy, chúng ta cần lộ trình chuyển đổi: Năm học tới làm chặt các lớp đầu cấp, những năm sau mở rộng ra cả bậc học. Sự đồng tình và phối hợp của cha mẹ học sinh là cực kỳ quan trọng để dữ liệu đánh giá học sinh là dữ liệu tin cậy, dùng chung và chuẩn quốc gia.
Khi toàn hệ thống buộc phải coi xét tuyển là một thành tố chính, số lượng thí sinh phải tham gia các kỳ thi tập trung sẽ giảm xuống đáng kể. Kỳ thi sẽ bớt áp lực hơn, trong khi vai trò, trách nhiệm của giáo viên, nhà trường và học sinh đối với quá trình đánh giá thường xuyên trên lớp được nâng lên rõ rệt.
Về lâu dài, thi hai môn vẫn chưa phải là giải pháp tối ưu cuối cùng. Mục tiêu quan trọng hơn là phải thay đổi cả hệ thống đánh giá theo hướng chỉ duy trì hai phương thức cơ bản: xét tuyển và xét tuyển kết hợp với thi tuyển.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hiện nay đang được Bộ GD&ĐT quy định, thực hiện bằng phương thức xét tuyển, xét tuyển kết hợp thi tuyển và thi tuyển. Đa số địa phương thực hiện thi tuyển 3 môn hoặc 3 bài thi để tuyển sinh. Mới đây, Bộ GD&ĐT lấy ý kiến về việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn thi: Toán, Ngữ văn, giảm môn thi thứ ba. Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết, địa phương sẽ xác thực kết quả học tập và kết quả đánh giá thường xuyên của học sinh, tiến tới sử dụng kết quả này cho xét tốt nghiệp THCS và xét tuyển vào lớp 10.
