Vì sao chiến thắng có thể gây áp lực cho runner?

Niềm vui thành tích trên đường chạy tạo hứng khởi, nhưng cũng có thể khiến runner chịu áp lực phải bảo vệ hoặc nâng cao cột mốc.

Trong chạy bộ phong trào lẫn chuyên nghiệp, "chiến thắng" có thể được hiểu theo nhiều cách: về đích đầu tiên, vô địch nhóm tuổi, hay đơn giản là phá kỷ lục cá nhân (PR). Tuy nhiên, không ít runner thừa nhận sau khoảnh khắc "đứng bục", họ bắt đầu cảm nhận một sức nặng vô hình. Đó có thể là kỳ vọng từ người khác, mục tiêu cao hơn bản thân đặt ra và nỗi ám ảnh "không được phép thụt lùi".

Hiện tượng quen với niềm vui chiến thắng

Trong tâm lý học có khái niệm "hedonic adaptation" - sự thích nghi cảm xúc. Sau một sự kiện đem lại cảm xúc tích cực, cảm giác hưng phấn thường giảm dần và quay về mức cân bằng bình thường.

Điều này lý giải vì sao niềm vui chiến thắng không kéo dài mãi. Khi cảm xúc trở lại bình thường, runner dễ vội vàng nâng chuẩn giáo án để tìm đỉnh cao mới. Áp lực lúc này đến từ chính nhu cầu tìm lại cảm giác hưng phấn từng trải qua.

Chiến thắng hay vô địch một giải đấu có thể tạo áp lực cho runner. Ảnh: Freepik

Áp lực lặp lại thành công

Lần đầu vô địch một giải đấu thường bùng nổ cảm xúc. Nhưng thử thách thực sự bắt đầu ở lần tiếp theo, khi runner chạy để bảo vệ thành tích. Nghiên cứu đăng trên National Library of Medicine cho thấy kỳ vọng sau chiến thắng có thể làm mức độ lo âu tăng lên, đặc biệt khi VĐV cảm thấy phải tái lập kết quả cũ.

Thể thao vốn không vận hành theo đường thẳng. Phong độ dao động, điều kiện thi đấu thay đổi, cơ thể có chu kỳ sinh học riêng. Khi thành tích cũ, vốn đạt được trong ngày phong độ cao, điều kiện thi đấu tốt, trở thành chuẩn mực mới, runner dễ rơi vào tâm lý phải "giữ hình ảnh". Áp lực lặp lại thành công đôi khi còn vắt kiệt sức hơn hành trình chạm tới chiến thắng lần đầu.

Chiến thắng thay đổi vị thế xã hội

Tâm lý học xã hội chỉ ra rằng khi một cá nhân vươn lên, tách khỏi mặt bằng chung của tập thể, cảm giác đồng nhất và thuộc về nhóm có thể giảm đi. Sự thay đổi đó không nhất thiết là tiêu cực, nhưng đủ để người chiến thắng nhận ra mình đang đứng ở một vị trí nhiều áp lực hơn.

Từ một thành viên trong nhóm, bạn trở thành người nổi bật hơn, được chú ý nhiều hơn. Đi cùng sự ghi nhận là những ánh nhìn soi xét kỹ lưỡng hơn về thông số pace, nhịp tim ở những buổi chạy tiếp theo.

Mạng xã hội khuếch đại áp lực

Trong thời đại số, thành tích không chỉ có ý nghĩa trên đường chạy mà còn trên mạng xã hội. Một bài đăng về chiến thắng có thể mang lại hàng trăm lời chúc mừng, nhưng cũng kéo theo sự theo dõi và kỳ vọng.

Mỗi lần thi đấu sau đó trở thành một lần "cập nhật". Dữ liệu pace, nhịp tim, thời gian hoàn thành công khai giúp runner lưu giữ kỷ niệm và theo dõi tiến bộ, nhưng cũng khiến họ ý thức rõ hơn về kỳ vọng xung quanh và bản thân.

Báo cáo của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) năm 2019 và 2021 cũng ghi nhận áp lực từ truyền thông và mạng xã hội là một trong những yếu tố làm gia tăng lo âu và căng thẳng tâm lý cho VĐV.

Edwin Kiptoo từng nói: "Không ai bất bại mãi mãi" khi anh không giành được ngôi vô địch VnExpress Marathon Đà Nẵng 2025. Ảnh: VnExpress Marathon

So sánh với người thành công hơn

Với nhiều runner trẻ, chiến thắng mang lại niềm tin và tạo đà để họ nhìn lên những nhóm VĐV có thành tích cao hơn. Việc "nhìn lên" có thể tạo động lực mạnh mẽ nếu mục tiêu đủ gần để chạm tới và có lộ trình rõ ràng để học hỏi.

Tuy nhiên, nghiên cứu trên Psychology of Sport and Exercise về so sánh xã hội trong thể thao cho thấy việc liên tục đặt mình cạnh người giỏi hơn không chỉ khơi dậy khát khao tiến bộ, mà còn có thể kéo theo cảm xúc tiêu cực như áp lực và lo lắng.

Khi khoảng cách quá xa, runner dễ cảm thấy thành tích hiện tại chưa đủ, từ đó tự đẩy mình vào vòng xoáy kỳ vọng cao hơn. Chiến thắng vì thế vừa là bàn đạp, vừa có thể trở thành nguồn áp lực mới.

Làm sao để chiến thắng không thành gánh nặng?

Với runner, điều quan trọng là tách biệt thành tích khỏi giá trị bản thân. Một cuộc đua thành công không định nghĩa toàn bộ con người bạn, và một ngày dưới phong độ không xóa đi những nỗ lực trước đó. Khi xem chiến thắng là kết quả của một giai đoạn thay vì danh tiếng lâu dài, áp lực phải "giữ đỉnh" sẽ giảm đi đáng kể.

Bên cạnh đó, chuyển trọng tâm từ kết quả sang quá trình cũng là cách giúp cân bằng tâm lý. Thay vì ám ảnh con số trên bảng xếp hạng, runner có thể tập trung vào nhịp sinh hoạt, phục hồi, dinh dưỡng và sự bền vững - những yếu tố là nền tảng dài hạn của phong độ.

Từ phía cộng đồng, việc xây dựng văn hóa chúc mừng văn minh cũng không kém phần quan trọng. Tôn trọng quá trình, ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ nhìn vào thành tích sẽ giúp người chiến thắng không cảm thấy bị tách khỏi tập thể. Khi chiến thắng được xem là một trải nghiệm tự nhiên của thể thao, thay vì một đỉnh cao phải bảo vệ bằng mọi giá, áp lực sẽ bớt nặng nề hơn.

Hải Long

VnExpress Marathon Ho Chi Minh City Midnight 2026, diễn ra ngày 22/3, là giải chạy đêm lớn nhất Việt Nam. Ở mùa thứ tư tổ chức, giải dự kiến thu hút 12.000 VĐV trong và ngoài nước. Chạy qua những địa danh biểu tượng của TP HCM như công viên Tao Đàn, Dinh Độc Lập, Nhà thờ Đức Bà, phố đi bộ Nguyễn Huệ về đêm hứa hẹn là trải nghiệm độc đáo, giúp runner bứt phá cả về thành tích lẫn tâm lý. Runner quan tâm đăng ký tại đây.