Vì sao cùng đi xuất khẩu lao động, sang Nhật chỉ được 1.300 USD/tháng, nhưng sang Đức lại được 4.000 USD/tháng?

Đây là băn khoăn, trăn trở của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng trước tình trạng lao động Việt Nam đi làm việc tại nước ngoài tập trung vào các thị trường có giá lương thấp, chưa khai thác thị trường có mức lương cao.

Đại biểu Sơn cho rằng: Điểm khác nhau là chất lượng nguồn nhân lực và ông yêu cầu cần thay đổi tư duy "đưa được bao nhiêu người đi" sang "đưa người như thế nào và thu về được gì”.

Thảo luận tại tổ của Quốc hội về Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, nhiều đại biểu nhấn mạnh đến thay đổi tư duy về đưa lao động đi nước ngoài trong thời gian tới trong bối cảnh các nước thiếu lao động và Việt Nam cần chính sách đào tạo bài bản nguồn lao động tham gia sâu rộng và có giá trị cao khi thị trường lao động đang được quốc tế hoá ngày càng cao.

Cần chuyển từ “đưa bao người đi” sang “đưa người như nào và thu về được gì”?

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng đồng tình với quy định về chính sách ưu tiên lao động có kỹ năng và sử dụng nguồn nhân lực sau khi về nước tại dự thảo luật, cho rằng đây là nội dung quan trọng nhất của lần sửa đổi này.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại biểu Sơn thống kê, đến cuối năm 2025, có gần 900.000 lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài, chủ yếu tại Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc... mang về khoảng 6-7 tỷ USD kiều hối mỗi năm.

Tuy nhiên, ông Sơn nhìn nhận ở hiện tượng khác đó là hiện mức lương tại Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) chỉ khoảng 1.300 USD/tháng, tại Hàn Quốc khoảng 1.600 USD/tháng, trong khi tại Đức và Đan Mạch lương lao động Việt ở đây đạt 2.900-4.000 USD/tháng.

“Điều này cho thấy chỉ cần nâng cao kỹ năng và chuyển sang thị trường có giá trị cao hơn thì năng suất và thu nhập của mỗi lao động có thể tăng gấp 2-3 lần mà không cần tăng số lượng người đi làm việc ở nước ngoài”, Đại biểu Sơn nêu.

Đại biểu Sơn đề nghị bổ sung ngay trong luật khung chính sách tối thiểu về hỗ trợ đào tạo nghề, ngoại ngữ, tín dụng ưu đãi và chính sách dành cho lao động thuộc hộ nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; luật hóa cơ chế ghi nhận kỹ năng nghề tích lũy ở nước ngoài, công nhận và đánh giá kỹ năng khi người lao động trở về; đồng thời giao trách nhiệm cụ thể cho UBND cấp tỉnh trong kết nối việc làm cho lao động hồi hương thông qua sàn giao dịch việc làm và các doanh nghiệp FDI trên địa bàn.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng: Trong bối cảnh nhiều quốc gia già hóa dân số, thiếu lao động có kỹ năng và cạnh tranh quốc tế ngày càng dựa vào chất lượng nguồn nhân lực, việc đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài cần được xem là một bộ phận của chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, thay vì chỉ là chính sách giải quyết việc làm.

Đại biểu đề nghị có chính sách khuyến khích phát triển lao động kỹ năng cao, đồng thời xây dựng cơ chế khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sau khi người lao động hoàn thành hợp đồng trở về nước.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi)

Về chính sách, đại biểu kiến nghị đổi mới quản lý điều kiện kinh doanh theo hướng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển thị trường lao động quốc tế. Thay vì quản lý nặng về điều kiện đầu vào, cần đánh giá doanh nghiệp dựa trên mức độ tuân thủ pháp luật, chất lượng dịch vụ và hiệu quả bảo vệ người lao động. Doanh nghiệp hoạt động tốt cần được tạo điều kiện phát triển, doanh nghiệp vi phạm phải xử lý nghiêm và loại khỏi thị trường.

Đại biểu cũng đề nghị xây dựng chu trình bảo vệ người lao động xuyên suốt từ tuyển chọn, đào tạo, làm việc ở nước ngoài đến khi trở về nước. Trong đó cần có cơ chế công nhận kỹ năng nghề, chuyển đổi chứng chỉ, kết nối việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp để khai thác hiệu quả nguồn vốn con người, thay vì chỉ chú trọng nguồn kiều hối.

Đừng chỉ giải quyết việc làm trước mắt

Theo đại biểu, một đạo luật tốt không chỉ giúp tăng số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài mà phải góp phần hình thành đội ngũ lao động Việt Nam có kỹ năng, tác phong công nghiệp, năng lực cạnh tranh toàn cầu và tiếp tục trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng đổi mới tư duy thể chế, chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm và từ tư duy quản lý hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài sang tư duy phát triển nguồn nhân lực quốc gia thông qua sự tham gia chủ động của Việt Nam vào thị trường lao động quốc tế.

Đại biểu Phạm Thu Xanh, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng (Ảnh: NT).

Đại biểu Phạm Thu Xanh, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng đánh giá cao dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, cho rằng dự thảo đã tập trung bảo vệ người lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy hiệu quả lực lượng lao động sau khi trở về nước.

Đại biểu ghi nhận các quy định mới về tuyển chọn trực tiếp nhằm giảm trung gian, hạn chế lừa đảo; tăng cường xử lý hành vi lợi dụng giấy phép; đẩy mạnh công khai, minh bạch thông qua chuyển đổi số để người lao động dễ dàng tiếp cận và kiểm chứng thông tin.

Từ thực tiễn dịch COVID-19, khi nhiều lao động Việt Nam ở nước ngoài mất việc, hết hợp đồng nhưng không thể về nước do thiếu cơ chế hỗ trợ, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 7 quy định về cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong trường hợp chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, xung đột vũ trang hoặc tình huống khẩn cấp khác. Cơ chế này cần quy định rõ quỹ hỗ trợ, thẩm quyền, việc tạm ứng kinh phí và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đại biểu cũng đánh giá cao chủ trương khai thác nguồn nhân lực chất lượng cao sau khi người lao động hoàn thành hợp đồng ở nước ngoài. Theo đó, đề nghị bổ sung vào Điều 4 chính sách tiếp nhận, sử dụng và phát huy lực lượng lao động hồi hương; công nhận kỹ năng nghề, kinh nghiệm quốc tế; hỗ trợ kết nối việc làm, đào tạo nâng cao, khởi nghiệp và thu hút vào các lĩnh vực có nhu cầu nhân lực chất lượng cao.

Theo đại biểu, mỗi năm có hàng nghìn lao động trở về từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Đài Loan với tay nghề, ngoại ngữ và tác phong chuyên nghiệp nhưng chưa có cơ chế thống kê, công nhận kỹ năng và kết nối với doanh nghiệp trong nước. Việc bổ sung chính sách này sẽ giúp tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực đã được đào tạo ở nước ngoài, phục vụ phát triển đất nước.

Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi)

Cũng về vấn đề này, Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) đề nghị chuyển từ tư duy quản lý hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài sang quản trị toàn bộ vòng đời của người lao động.

Theo đại biểu, trách nhiệm của Nhà nước và doanh nghiệp không chỉ dừng lại khi người lao động xuất cảnh mà cần được thiết kế thành chuỗi chính sách đồng bộ, từ chuẩn bị nguồn lao động, đào tạo nghề, ngoại ngữ, kỹ năng đến bảo vệ pháp lý, bảo hộ công dân trong thời gian làm việc ở nước ngoài và hỗ trợ sau khi về nước thông qua công nhận kỹ năng nghề, kết nối việc làm, hỗ trợ khởi nghiệp hoặc giới thiệu vào làm việc tại các doanh nghiệp, khu công nghiệp, nhất là khu vực FDI.

Đại biểu cũng đề nghị tăng cường cơ chế bảo vệ người lao động và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, bởi thực tế vẫn còn tình trạng môi giới trái phép, thu phí vượt quy định, cung cấp thông tin không đầy đủ khiến nhiều lao động gặp rủi ro ở nước ngoài. 

Theo đại biểu, người lao động không phải là "hàng hóa xuất khẩu" mà là công dân Việt Nam và nguồn nhân lực của quốc gia. Vì vậy, dự thảo luật cần lấy người lao động làm trung tâm, bảo vệ và đồng hành với họ trong suốt quá trình trước khi đi, trong thời gian làm việc ở nước ngoài và sau khi trở về.