Vì sao nhiều người trẻ từ chối 'cống hiến' sau tan ca?

17h30, Thanh Hoa gập máy tính, tắt trạng thái trực tuyến tài khoản công việc, chuyển điện thoại sang chế độ "Không làm phiền".

Nửa năm qua, nữ nhân viên của công ty du lịch tại Hà Nội áp dụng nguyên tắc "biến mất" sau giờ hành chính. Suốt ba năm trước, Hoa thường nhận cuộc gọi rạng sáng từ quản lý hoặc khách hàng yêu cầu đổi vé, hủy phòng. Nhiều lần giật mình tỉnh giấc giữa đêm, cô rơi vào chuỗi ngày căng thẳng, mất ngủ mạn tính.

Thu nhập hiện tại của Hoa là 12 triệu đồng một tháng, có thể đạt 14-15 triệu nếu làm thêm giờ. Nhưng cô quyết định ưu tiên sức khỏe. "Làm thêm không phụ cấp và không thuộc cam kết hợp đồng, tôi quyết định ngắt kết nối để bảo vệ sức khỏe", Hoa nói.

Tại TP HCM, Trần Tùng, 28 tuổi, nhân viên thiết kế đồ họa, kể thường xuyên phải thức dậy rạng sáng để sửa bản vẽ. Dù nhận lương 25 triệu đồng mỗi tháng, anh mắc bệnh dạ dày và rối loạn lo âu, các mối quan hệ cá nhân cũng rơi rụng dần. Tùng từng ám ảnh công việc đến mức mang máy tính đi nghỉ lễ hay đi tắm vẫn cầm theo điện thoại "sợ sếp nhắn". Cuối năm 2025, sau khi đề xuất chỉ làm giờ hành chính không thành công, Tùng nghỉ việc.

"Tôi cần tách bạch công việc và đời sống cá nhân hơn mọi khoản tiền", anh nói. Chấp nhận giảm thu nhập, Tùng nộp hồ sơ tại các đơn vị xuất bản để ưu tiên nghỉ ngơi, song đến nay chưa có kết quả.

Thanh Hoa, 28 tuổi, nhân viên truyền thông của một công ty du lịch tại Hà Nội, tháng 5/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp

"Quyền được ngắt kết nối" như Hoa và Tùng đã được một số nước EU luật hóa nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần, tránh kiệt sức cho người lao động trong kỷ nguyên số. Pháp, Bỉ, Italy và Tây Ban Nha là những nước châu Âu luật hóa quyền này từ trước đại dịch Covid-19. Bồ Đào Nha bổ sung quy định năm 2021.

Tại Việt Nam, khái niệm này chưa xuất hiện trong Bộ luật Lao động, việc xử lý công việc ngoài giờ phụ thuộc hoàn toàn vào thỏa thuận dân sự. Nhưng "ngắt kết nối" đang là xu hướng của lao động Việt Nam. Khảo sát của Anphabe trên 60.000 người lao động cho thấy gần 46% nhân sự trẻ ưu tiên cân bằng cuộc sống hơn cơ hội thăng tiến. Báo cáo của Navigos Group đầu năm 2026 ghi nhận gần 60% người lao động từ chối làm thêm giờ. Khảo sát hơn 10.000 độc giả VnExpress cuối tháng 5/2026 chỉ ra 30% ngắt kết nối khi tan ca; 31% thi thoảng xử lý việc gấp; 39% không thể thực hiện do đặc thù nghề nghiệp.

Dù biết đây là nhu cầu chính đáng của người lao động nhưng nhiều quản lý nói sự cứng nhắc đẩy họ vào thế khó. Anh Đoàn Huy, trưởng phòng kinh doanh một tập đoàn vận tải tại Hà Nội, từng phải thuê người ngoài xử lý đơn hàng khẩn cấp buổi tối vì nhân viên tắt máy. Hậu quả, sản phẩm giao muộn, công ty phải bồi thường. "Công việc có thể phát sinh tình huống khẩn cấp, nhân sự không nên vô trách nhiệm lúc tập thể cần", anh Huy nói.

Nam quản lý cho biết không cấp trên nào muốn giao việc ngoài giờ. Tuy nhiên doanh nghiệp vận hành theo tổ chức, không mang tính chất gia đình để làm theo sở thích. Người lao động muốn thu nhập cao, đào tạo chuyên nghiệp không thể khước từ cống hiến.

Ông Quốc Minh, 41 tuổi, giám đốc công ty phần mềm tại TP HCM, nói nhân sự thế hệ 8X, 9X coi việc đôi khi làm việc ngoài giờ cũng thể hiện sự tận tâm với tổ chức, công việc. "Sự rạch ròi quá mức của nhân sự trẻ đôi khi gây tổn thất cho doanh nghiệp", ông Minh nói.

Đứng ở vị trí người lao động, Trần Tùng đồng ý "hỗ trợ đột xuất 2-3 lần mỗi tuần là hợp lý". Tuy nhiên, nhiều công ty coi làm thêm giờ là điều tất yếu. "Ban đầu cấp trên nhờ vả, lâu dần biến thành nhiệm vụ bắt buộc mà thiếu cơ chế đãi ngộ", anh nói.

Ông Lâm Tuấn, giám đốc điều hành công ty bất động sản ở Hà Nội, cho rằng "ngắt kết nối ngoài giờ" là xu hướng không thể đảo ngược bởi Gen Z bước vào thị trường với nhiều lựa chọn, họ quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe tinh thần. Thêm vào đó, sự bùng nổ của ứng dụng trực tuyến làm mờ ranh giới văn phòng và nhà ở, khiến người lao động mệt mỏi, dẫn đến yêu cầu được tôn trọng cuộc sống cá nhân.

Chuyên gia nhân sự Bùi Đoàn Chung, sáng lập "Cộng đồng nghề nhân sự Việt Nam", cho rằng phản ứng ngắt kết nối cực đoan của một số nhân sự đến từ sự thiếu minh bạch trong thỏa thuận. Nhiều nhà tuyển dụng e ngại ứng viên từ chối nên bỏ qua việc giải thích đặc thù làm lệch múi giờ hoặc công việc nhiều phát sinh ngoài giờ.

Ngoài ra, việc tiền lương không tương xứng khối lượng công việc cũng khiến lao động trẻ cảm giác bị lợi dụng. "Lớp trẻ hiện nay duy trì quan điểm "lương đến đâu, làm đến đó". Họ chủ động đóng máy tính, dành thời gian trau dồi kỹ năng khác để tìm kiếm cơ hội tốt hơn", ông Chung nói.

Chuyên gia nhân sự ủng hộ xu hướng "ngắt kết nối" của người lao động. Ông Chung đánh giá cao nhóm nhân sự tập trung giải quyết tối đa khối lượng công việc trong 8 giờ hành chính, giúp doanh nghiệp tối ưu hiệu suất, tương đồng với mô hình tuần làm việc 4 ngày tại Đức.

Từ khi "ngắt kết nối" sau giờ làm, Thanh Hoa tập trung hoàn thành công việc đúng hạn để nghỉ ngơi trọn vẹn. Thói quen này giúp cô phục hồi năng lượng, lấy lại động lực phấn đấu, chấm dứt nỗi ám ảnh tiếng chuông điện thoại giữa đêm.

Dưới góc độ quản trị, chuyên gia cảnh báo việc ngắt kết nối cứng nhắc tiềm ẩn nguy cơ cản trở sự nghiệp cá nhân. Trong chặng đường phát triển, năng lực xử lý các vấn đề phức tạp quyết định giá trị của nhân sự. Việc khước từ cơ hội thử thách thông qua những nhiệm vụ đột xuất, ngoài giờ khiến người trẻ dễ trật nhịp khỏi lộ trình thăng tiến.

"Người sử dụng lao động sẵn sàng trả thù lao xứng đáng cho nhân viên giải quyết được nhiều công việc phức tạp", ông Chung nói.

Đức Công, 32 tuổi, chuyên viên kinh doanh tại Hà Nội, nói "phát chán" sau 6 tháng nhảy việc, giảm nửa thu nhập đổi lấy vị trí nhàn hạ. Môi trường lặp đi lặp lại khiến anh bế tắc, thui chột kỹ năng do thiếu tình huống phát sinh. Công quay về công ty cũ tìm cơ hội. Lần này, anh chủ động đàm phán về giờ giấc làm việc, lộ trình tăng lương, cam kết chỉ tiêu đi kèm chế độ nghỉ bù sau những đợt tăng ca.

Rút kinh nghiệm từ bản thân từng xử lý công việc bất kể giờ giấc khi còn là nhân viên, chị Thùy Trang, 35 tuổi, quản lý nhân sự tại Hà Nội, chủ động phân loại cấp độ sự cố ngoài giờ để huy động nhân lực. Chị chỉ gọi điện cho nhân viên lúc khẩn cấp, phần việc còn lại chuyển qua email xử lý vào hôm sau và áp dụng chính sách nghỉ bù.

"Mọi sự hy sinh đều mang lại kết quả, thu nhập cao, thăng tiến tốt hiếm khi đi cùng sự nhàn hạ", chị Trang nói.

Giới trẻ Xem thêm