Việt Nam có thể tham gia mức độ nào vào đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, điện hạt nhân?

Sáng 15-6, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức Hội thảo công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Xác định rõ những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên

Phát biểu tại đây, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là nền móng của nền công nghiệp quốc gia, nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tự chủ công nghệ, tự chủ sản xuất...

Nhận định những năm qua ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của Việt Nam đã có bước phát triển quan trọng, song ông chỉ rõ hai ngành này vẫn còn nhiều hạn chế.

Như mức độ tự chủ các loại vật liệu chiến lược, thiết bị công nghệ cao và công nghệ lõi còn rất hạn chế.

Hay các khó khăn, thách thức cần tập trung giải quyết để sớm thúc đẩy ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước.

Ông nhấn mạnh thế giới đang diễn ra cạnh tranh quyết liệt giữa các nước phát triển về công nghệ, chuỗi cung ứng, năng lượng, vật liệu mới, AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh.

Việc phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không còn là vấn đề riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành vấn đề chiến lược của quốc gia.

Ông nhắc lại nội dung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ là phát triển công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, tập trung vào 3 nhóm lớn gồm vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược, vật liệu tương lai.

Đồng thời phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ lõi, nâng cao giá trị gia tăng, phát triển công nghiệp vật liệu dựa trên khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp quốc gia có năng lực dẫn dắt.

Từ đó ông đề nghị tập trung trao đổi, thảo luận một số vấn đề trọng tâm. Trong đó xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới.

Đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Yêu cầu hoàn toàn mới đối với công nghiệp vật liệu, cơ khí chế tạo

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho hay Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới đòi hỏi rất cao. Nhiều chương trình, dự án chiến lược quốc gia đang đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với công nghiệp vật liệu, cơ khí chế tạo.

Bà Hải dẫn chứng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Đây không chỉ là dự án giao thông có quy mô lớn nhất trong lịch sử nước ta mà là cơ hội lớn để nâng cấp năng lực công nghiệp quốc gia.

Một hệ thống đường sắt như vậy đòi hỏi thép ray chất lượng cao, thép cầu đặc chủng, bê tông tính năng cao, vật liệu giảm rung, giảm chấn, hệ thống điện khí hóa, tín hiệu điều khiển tự động và nhiều loại thiết bị cơ khí chính xác khác.

"Câu hỏi đặt ra là Việt Nam có thể tham gia mức độ nào vào chuỗi giá trị của các dự án này? Có thể nội địa hóa những công đoạn nào và cần chuẩn bị các điều kiện gì để từng bước làm chủ công nghệ?", bà Hải nêu.

Với chương trình phát triển điện hạt nhân, bà nói yêu cầu đặt ra còn cao hơn. Theo đó, điện hạt nhân đòi hỏi các tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt về vật liệu, thiết bị, công nghệ.

Đây là lĩnh vực cần các loại thép đặc chủng, hợp kim chịu nhiệt, hợp kim Rhodium, vật liệu chống bức xạ, bê tông cảm xạ và các thiết bị cơ khí chính xác có độ an toàn rất cao.

Theo bà Hải, kinh nghiệm quốc tế cho thấy chương trình điện hạt nhân thường tạo ra động lực phát triển mạnh cho các ngành luyện kim, cơ khí chính xác, tự động hóa và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao khác của nước sở tại.

Với công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song bán dẫn không chỉ là câu chuyện thiết kế chip, thu hút đầu tư nước ngoài mà nền tảng sâu xa là năng lực làm chủ vật liệu, thiết bị công nghệ cao, vật liệu bán dẫn thế hệ mới, hóa chất điện tử siêu tinh khiết, vật liệu đóng gói chip, vật liệu tản nhiệt hiệu năng cao...

"Đây là những lĩnh vực Việt Nam cần có chiến lược đầu tư dài hạn", bà nêu thêm.

Bà nhấn mạnh trong bối cảnh cạnh tranh công nghiệp toàn cầu ngày càng gay gắt, vấn đề vật liệu chiến lược đang được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm.

Các vật liệu phục vụ cho AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng an ninh, hàng không vũ trụ, công nghệ lượng tử, công nghệ số đang ngày càng đóng vai trò quyết định với năng lực cạnh tranh quốc gia.

"Với Việt Nam, câu hỏi không chỉ là khai thác tài nguyên mà quan trọng hơn là làm thế nào để từng bước làm chủ công nghệ chế biến sâu, phát triển công nghiệp vật liệu chiến lược có giá trị gia tăng cao và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu", bà Hải nói.