Việt Nam sẽ có tổ hợp sáng tạo văn hóa

Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam chuyển trọng tâm sang phát triển công nghiệp văn hóa, thiết kế lại cơ chế vận hành và hình thành tổ hợp sáng tạo văn hóa.

Nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua, đặt văn hóa trong cấu trúc phát triển tổng thể, gắn với kinh tế, công nghệ và thị trường, đồng thời thay đổi cách tiếp cận chính sách khi không chỉ tăng nguồn lực mà còn tổ chức lại cách vận hành của lĩnh vực văn hóa. Trọng tâm được chuyển từ quản lý sang phát triển công nghiệp văn hóa, với sự tham gia sâu hơn của khu vực tư nhân và các mô hình đầu tư mới.

Nghị quyết quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hàng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển. Trước đây, chi ngân sách không có tỷ lệ cố định, phụ thuộc vào khả năng cân đối và ưu tiên từng thời kỳ, dẫn đến đầu tư thiếu ổn định, nhiều thiết chế xuống cấp, đơn vị nghệ thuật công lập gặp khó khăn. Việc không có cam kết tài chính tối thiểu cũng khiến khu vực tư nhân thiếu cơ sở để tham gia đầu tư dài hạn.

Quy định mới tạo nguồn lực ổn định cho văn hóa, giúp các chương trình được triển khai theo hướng dài hạn thay vì dàn trải. Người dân có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ văn hóa công, văn nghệ sĩ có điều kiện sáng tạo và biểu diễn, còn nhà đầu tư có cơ sở rõ ràng hơn để tính toán rủi ro khi tham gia các dự án.

Nghị quyết lần đầu đưa ra mô hình cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa, tập trung các hoạt động từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối và thương mại hóa trong một không gian tích hợp. Trước đây, hoạt động sáng tạo chủ yếu diễn ra rời rạc, thiếu liên kết chuỗi giá trị, làm tăng chi phí và hạn chế mở rộng quy mô. Chính sách mới hướng tới xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối các khâu từ nghiên cứu, sản xuất đến thương mại, gắn với công nghệ cao và mô hình kinh doanh đổi mới, qua đó nâng hiệu quả và khả năng phát triển sản phẩm văn hóa.

Nghị quyết quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo, cùng ưu đãi đối với thu nhập cá nhân và chuyển nhượng vốn trong lĩnh vực văn hóa. Một số hoạt động như sản xuất, phát hành phim và nghệ thuật biểu diễn được áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5%. Chính sách này nhằm cải thiện môi trường đầu tư trong bối cảnh ngành văn hóa có chi phí lớn, thời gian thu hồi vốn dài, từ đó khuyến khích doanh nghiệp tham gia các lĩnh vực như điện ảnh, trò chơi điện tử và nghệ thuật biểu diễn.

Các nghệ sĩ xiếc biểu diễn tại sân khấu TP HCM biểu diễn chào mừng 30/4. Ảnh: Thanh Tùng

Đổi mới cơ chế tài trợ và phát triển nguồn nhân lực

Nghị quyết quy định cơ chế đặt hàng và khoán chi, cho phép ngân sách nhà nước được sử dụng để đặt hàng các tác phẩm văn hóa và khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Trước đây, việc tài trợ chủ yếu dựa trên chi phí đầu vào, kèm theo nhiều thủ tục hành chính, dẫn đến thiếu linh hoạt và hiệu quả sử dụng ngân sách chưa cao.

Cơ chế mới chuyển trọng tâm sang kết quả đầu ra, cho phép tổ chức, cá nhân tự chủ trong sử dụng kinh phí nhưng phải đáp ứng yêu cầu về sản phẩm, đồng thời chịu đánh giá của hội đồng chuyên môn độc lập. Quy định này nhằm nâng cao tính minh bạch, khuyến khích sáng tạo và nâng chất lượng sản phẩm văn hóa sử dụng ngân sách.

Nghị quyết cũng quy định thí điểm thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật hoạt động theo mô hình hợp tác công tư, chấp nhận rủi ro và có thể đầu tư vào các dự án sáng tạo có tiềm năng thị trường nhưng chưa đủ điều kiện tiếp cận vốn truyền thống. Theo đó, Nhà nước không chỉ tài trợ mà còn tham gia chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa.

Đối với nguồn nhân lực, Nghị quyết cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập tuyển dụng không qua thi tuyển đối với người có thành tích chuyên môn đặc biệt xuất sắc hoặc đạt giải thưởng cấp quốc gia, quốc tế. Quy định này nhằm tháo gỡ rào cản về bằng cấp, tạo điều kiện thu hút nhân tài vào hệ thống công lập.

Nghị quyết đồng thời quy định phụ cấp ưu đãi nghề từ 40% đến 60% lương hiện hưởng đối với các loại hình đặc thù như xiếc, nghệ thuật cổ điển và truyền thống, cùng chế độ bồi dưỡng luyện tập, biểu diễn tính theo tỷ lệ phần trăm của mức lương cơ sở. Chính sách này giúp cải thiện thu nhập, tạo điều kiện để nghệ sĩ gắn bó với nghề.

Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ kinh phí đào tạo lại cho viên chức lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, xiếc, múa khi hết tuổi nghề, giúp họ chuyển đổi vị trí việc làm và bảo đảm an sinh sau quá trình cống hiến.

Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Sơn Hà