Vụ khởi tố Xôi Lạc TV: “10 năm, chúng ta có thể đã mất 2-3 thế hệ về chuẩn thưởng thức bóng đá”

Việc cơ quan công an khởi tố hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV không chỉ là một thông tin pháp lý đơn thuần. Nó tạo ra một dư chấn lớn trong đời sống bóng đá Việt Nam, nơi suốt gần một thập kỷ qua, câu chuyện phát sóng lậu và cá độ trực tuyến tồn tại công khai, thậm chí trở thành “thói quen” của một bộ phận người xem.

Vụ khởi tố hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV qua góc nhìn của các BLV bóng đá kỳ cựu

Trong chương trình bình luận mới đây, nhà báo, BLV Long Vũ mở đầu bằng một giọng điệu nặng trĩu để nói về vụ việc cơ quan công an khởi tố hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV: “Bắt đầu một ngày mới, chúng ta đọc được những tin tức, không biết là bình luận thế nào, nhưng tôi nghĩ rằng hơn 30 người liên quan đến hệ thống Xôi Lạc TV đã bị khởi tố là một vụ việc gây chú ý lớn. Đây là chuyện tất nhiên sẽ phải xảy ra thôi”. Theo anh, đó là hệ quả tất yếu của “những hoạt động công nhiên vi phạm pháp luật, vi phạm luật sở hữu trí tuệ”.

BLV Long Vũ nhấn mạnh một thực tế nhức nhối: các đơn vị truyền hình chính thống, những doanh nghiệp làm ăn bài bản, bỏ ra số tiền rất lớn để mua bản quyền, lại phải cạnh tranh với các nền tảng phát lậu. “Người ta bỏ rất nhiều tiền ra để mua bản quyền, còn các trang này cứ phát như thế, không có bản quyền gì cả, thì làm sao phát triển được”, anh nói. Đó không chỉ là sự bất công trong môi trường kinh doanh, mà còn là sự bào mòn niềm tin vào luật pháp.

Bình luận viên “Anh Thỏ” của hệ thống Xôi Lạc TV. Ảnh: C.A.

BLV Quang Huy nhìn vụ việc dưới góc độ kinh tế truyền hình. Anh thẳng thắn: “Điều gì phải đến cũng đã đến rồi, nhưng mà là muộn”. Theo anh, nhiều năm qua các đài truyền hình đã phải “hứng chịu thiệt hại” khi xây dựng bài toán kinh doanh dựa trên chi phí bản quyền đắt đỏ, trong khi “có quá nhiều tham số ngoài luồng mà người ta không thể đo đếm được”.

Một đài truyền hình khi mua bản quyền phải tính toán doanh thu thuê bao, quảng cáo, chi phí sản xuất. Nhưng khi tồn tại các hệ thống phát lậu, toàn bộ cấu trúc kinh doanh bị phá vỡ. “Làm truyền hình tốt không có nghĩa là kéo được nhiều khán giả, vì xem miễn phí vẫn là hấp dẫn với nhiều người”, BLV Quang Huy phân tích. Anh chỉ ra nghịch lý: các đài chính thống buộc phải tuân thủ chặt chẽ quy định quảng cáo, thậm chí phải cắt sóng nếu xuất hiện biển cá cược trái phép trong hình ảnh quốc tế; trong khi các nền tảng lậu lại “nhởn nhơ” đọc kèo, dẫn dụ cá độ công khai.

Ở góc nhìn xã hội học, BLV Trương Anh Ngọc đặt vấn đề về nhận thức cộng đồng. Anh nhắc lại thực tế rằng Xôi Lạc TV tồn tại từ năm 2016, nghĩa là gần 10 năm trước khi bị xử lý mạnh tay. “10 năm là chúng ta đã mất đi rất nhiều khán giả có văn hóa”, anh nói. Điều đáng buồn, theo anh, không chỉ là hành vi “ăn cắp bản quyền”, mà còn là việc một bộ phận người xem coi đó là điều hiển nhiên.

“Có những cổ động viên trẻ nói với tôi rằng xem ở đó vui lắm, họ pha trò thế này thế kia”, BLV Trương Anh Ngọc kể. Nhưng đằng sau sự vui vẻ ấy là hai sai phạm cốt lõi: một là ăn cắp nội dung, hai là dẫn dụ cá độ. Anh nhấn mạnh: “Các bạn sẵn sàng ủng hộ kênh ăn cắp, vì lấy lý do sinh viên nghèo. Nhưng thực ra là nghèo sự tự trọng, nghèo sự tôn trọng pháp luật”.

Lập luận của anh gây tranh cãi, nhưng không thể phủ nhận nó chạm đến cốt lõi vấn đề: văn hóa tiêu dùng nội dung. Khi hành vi xem lậu trở thành bình thường, xã hội vô tình hợp thức hóa vi phạm. Long Vũ tiếp lời bằng một so sánh pháp lý: “Nó không khác gì việc tiêu thụ sản phẩm do người khác phạm tội mà có”. Tức là không chỉ người sản xuất nội dung lậu sai, mà cả người tiếp tay bằng lượt xem cũng góp phần duy trì hệ sinh thái ấy.

BLV Quang Tùng lại nhìn câu chuyện từ một lát cắt khác: sự lệch chuẩn văn hóa bình luận. Anh thừa nhận một bộ phận khán giả thích xem các kênh lậu vì cảm giác gần gũi, đời thường, thậm chí “vui”. Nhưng cái vui ấy “thiếu kiểm soát”. Không có cơ quan quản lý nội dung, không có chuẩn mực nghề nghiệp, nên dễ dẫn đến “lệch chuẩn rất nhiều”.

Theo BLV Quang Tùng, hệ quả lớn nhất là sự biến dạng trong cách thưởng thức bóng đá. “Chúng ta có thể đã mất 2-3 thế hệ về chuẩn thưởng thức văn hóa”, anh nói. Bình luận bóng đá vốn cần tính chuyên môn, khả năng định vị cầu thủ, phân tích chiến thuật. Nhưng ở nhiều kênh lậu, nội dung bị kéo sang hướng tạp kỹ, khẩu ngữ, thậm chí chửi bậy.

Anh đưa ra ví dụ về cụm từ “cắt còi” – một thuật ngữ nội bộ của giới trọng tài, nhưng bị dùng sai và lan rộng trên mạng. “Trong tiếng Việt, cắt còi là cắt cái còi ra. Còn trọng tài cắt tình huống là chuyện khác”, BLV Quang Tùng phân tích. Khi những từ ngữ sai lệch trở thành thói quen, chuẩn mực ngôn ngữ bị xói mòn, và đáng lo hơn là nó len lỏi cả vào môi trường chuyên nghiệp.

Các đối tượng trong đường dây bị cảnh sát triệt phá. Ảnh: C.A.

BLV Quang Huy bổ sung một khía cạnh tâm lý: “Xem miễn phí tự nhiên tạo ra thiện cảm”. Người xem chưa cần biết chất lượng bình luận ra sao, chỉ cần không mất tiền là đã có cảm tình. Từ đó, họ mặc định rằng các bình luận viên truyền hình cũng phải nói theo kiểu trang lậu, phải hài hước quá mức, phải “đời” hơn. Trong khi, như anh kiểm chứng, các đài quốc tế nhiều năm vẫn giữ phong cách chuẩn mực: bám sát trận đấu, đọc tên cầu thủ, phân tích chuyên môn, mở rộng thông tin đúng lúc.

Vì thế, vụ khởi tố hơn 30 người không chỉ là câu chuyện pháp lý. Nó là hồi chuông cảnh tỉnh về môi trường bóng đá. BLV Long Vũ khẳng định: “Trong một xã hội thượng tôn pháp luật, những hành vi vi phạm pháp luật phải bị trừng trị. Đây là một cuộc đấu tranh không có lúc nghỉ”.

Thực tế, Xôi Lạc TV không phải trường hợp cá biệt. Như BLV Trương Anh Ngọc đề cập, còn “hàng chục, thậm chí cả trăm” hệ thống tương tự. Điều này đặt ra yêu cầu duy trì sự quyết liệt của cơ quan chức năng. Bởi nếu xử lý một vụ rồi để các nền tảng khác tiếp tục hoạt động, hiệu ứng răn đe sẽ không trọn vẹn.

Từ góc độ phát triển bóng đá, bản quyền truyền hình là nguồn thu sống còn. Nếu doanh nghiệp không thể thu hồi vốn vì bị phát lậu tràn lan, họ sẽ dè dặt khi tham gia thị trường. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, từ giải quốc nội đến các giải quốc tế được mua về phục vụ khán giả.

Quan trọng hơn, đây là câu chuyện về ý thức cộng đồng. Một xã hội tôn trọng sở hữu trí tuệ sẽ khuyến khích sáng tạo và đầu tư. Ngược lại, nếu xem nhẹ bản quyền, chấp nhận “ăn cắp” như điều bình thường, môi trường văn hóa sẽ xuống cấp.

Vụ án Xôi Lạc TV vì thế mang tính biểu tượng. Nó khép lại một giai đoạn buông lỏng, nhưng cũng mở ra thách thức mới: làm sao xây dựng lại niềm tin và chuẩn mực. Như BLV Quang Tùng nói, có thể “nói trả lại sự trong sáng của tiếng Việt thì hơi nâng quan điểm”, nhưng chí ít, nó trả lại sự công bằng cho những người làm nghề chân chính.

Ở cuối chương trình, BLV Long Vũ gửi một thông điệp rõ ràng: “Những hành vi tham gia, ủng hộ, theo dõi các trang web vi phạm pháp luật là hành vi tiếp tay cho tội phạm có tổ chức”. Đó không chỉ là lời cảnh báo, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi khán giả.

Bóng đá Việt Nam đang hướng đến chuyên nghiệp hóa. Nhưng chuyên nghiệp không chỉ nằm ở cầu thủ, huấn luyện viên hay cơ sở vật chất. Nó bắt đầu từ môi trường pháp lý minh bạch và văn hóa thưởng thức lành mạnh. Vụ khởi tố hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV có thể đến muộn, như nhiều BLV nhận định, nhưng vẫn cần thiết. Và quan trọng hơn, nó phải là điểm khởi đầu cho một cuộc làm sạch bền bỉ, để bóng đá được trả về đúng giá trị của nó: một môn thể thao giải trí, chứ không phải mảnh đất cho vi phạm và lệch chuẩn văn hóa.

Thời sự Xem thêm