Bác sĩ gia đình kiểu mới

Ngày 22.3.2013, Bộ Y tế phê duyệt Đề án xây dựng và phát triển mô hình phòng khám bác sĩ gia đình (BSGĐ) giai đoạn 2013 - 2020. Mục tiêu của đề án là xây dựng và phát triển mô hình phòng khám BSGĐ trong hệ thống y tế VN nhằm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, toàn diện, liên tục, thuận lợi cho cá nhân, gia đình và cộng đồng, góp phần giảm quá tải bệnh viện (BV). Để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động của BSGĐ, ngày 22.5.2014, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 16 hướng dẫn thí điểm về BSGĐ, phòng khám BSGĐ. Mô hình này được thí điểm tại nhiều địa phương lớn như Hà Nội, TP.HCM, Huế…

Nhưng đến nay nhìn lại, vai trò BSGĐ tại VN mờ nhạt, phần lớn người dân vẫn có thói quen đi thẳng lên BV tuyến trên thay vì tiếp cận BSGĐ ở tuyến cơ sở. Điều này khiến BV quá tải, trong khi y tế cơ sở chưa phát huy hết vai trò "người gác cổng" của hệ thống. Ngoài ra, cơ chế tài chính, bảo hiểm y tế và chính sách đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn để thu hút bác sĩ (BS) theo đuổi lâu dài lĩnh vực này.

Đội CSSK số 3 thuộc Trạm y tế P.Xuân Hòa, TP.HCM đến nhà thăm khám, chăm sóc sức khỏe cho bà Phan Thị Dòng (75 tuổi, P.Xuân Hòa)

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Dù vậy, trong bối cảnh già hóa dân số và gia tăng bệnh mạn tính, BSGĐ được xem là chìa khóa để quản lý sức khỏe liên tục, dự phòng và giảm chi phí điều trị. Nếu được đầu tư đúng mức, đây sẽ là nền tảng quan trọng cho hệ thống y tế bền vững theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.

BÁC SĨ ĐẾN NHÀ KHÁM BỆNH

Đầu năm 2026, TP.HCM bắt đầu một mô hình BSGĐ mới theo mô hình của Anh và Cuba. PGS-TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, kỳ vọng mô hình này sẽ là điểm sáng trong tương lai.

Sáng 25.2, bà Phan Thị Dòng (75 tuổi, ở đường Lý Chính Thắng, khu phố 15, P.Xuân Hòa, TP.HCM) bất ngờ khi được các bác sĩ, điều dưỡng của Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn - y tế gia đình số 3 (gọi tắt là Đội CSSK số 3) thuộc Trạm y tế P.Xuân Hòa đến thăm khám.

Trong khi nữ điều dưỡng đo huyết áp thì BS Phạm Đình Đức, Đội trưởng Đội CSSK số 3, thực hiện động tác nghe tim, phổi, đồng thời hỏi thăm về tình hình sinh hoạt, ăn uống hằng ngày của bà cụ. Sau khi kiểm tra sơ bộ, BS Đức nhận định sức khỏe bà Dòng khá tốt và đưa ra một số khuyến nghị để giữ gìn, chăm sóc sức khỏe bản thân và gia đình. "Mô hình này quá tuyệt vời, được BS thăm khám tại nhà như vậy là quá tốt cho người dân, nhất là người cao tuổi, sức khỏe yếu, đi lại khó khăn", bà Dòng bày tỏ, đồng thời mong muốn nhân rộng ra toàn thành phố.

Chia sẻ với PV Thanh Niên, BS Phạm Đình Đức cho rằng mô hình này vừa lạ, vừa quen bởi trước đây nhân viên y tế thường đến nhà dân khi có dịch bệnh, còn bây giờ là chủ động đến nhà dân nắm tình hình bệnh tật. Quan điểm bây giờ cũng thay đổi, người dân là khách hàng, nếu có nhu cầu đo huyết áp, đường huyết, làm xét nghiệm tại nhà thì nhân viên y tế sẽ đến trực tiếp thực hiện.

Khu phố 15 là khu vực đầu tiên được chọn làm nơi thử nghiệm mô hình đội CSSK của P.Xuân Hòa. Toàn phường thành lập 6 đội CSSK, mỗi đội gồm 9 - 10 nhân viên y tế và các cộng tác viên sức khỏe cộng đồng, đầy đủ thành phần về BS, điều dưỡng, dược sĩ, y sĩ, y tế công cộng. Trung bình mỗi đội phụ trách từ 6.000 - 6.700 người dân.

Lãnh đạo UBND P.Xuân Hòa đặt ra yêu cầu y tế gắn kết với địa bàn, làm việc theo nhóm dân cư cụ thể, không làm rời rạc theo phong trào, không để trống địa bàn. Mỗi hộ gia đình, mỗi người dân phải có đội, có người phụ trách rõ ràng. Yêu cầu cao nhất đặt ra là tạo niềm tin và sự hài lòng của người dân để làm thước đo hiệu quả công việc, hoạt động của trạm y tế và đội CSSK. Đây cũng là điều mà người dân P.Xuân Hòa mong chờ, nhất là người cao tuổi.

MÔ HÌNH CHĂM SÓC TỪ NHÀ ĐẾN TRẠM Y TẾ, BỆNH VIỆN

BS Tăng Phước Quân, Trạm y tế P.Xuân Hòa, cho biết mỗi đội sẽ lên kế hoạch tiếp cận từng hộ gia đình trong khu phố được phân công phụ trách, lập hồ sơ sức khỏe cá nhân như thông tin hành chính, tiền sử bệnh, tiêm ngừa, tiền sử dị ứng và kế hoạch dự phòng, tầm soát bệnh theo tuổi với các bệnh lý, yếu tố nguy cơ đã ghi nhận.

Bác sĩ gia đình thăm khám cho bệnh nhi

ảnh: Độc Lập

Theo quy trình, đội CSSK khi khám sức khỏe cho người dân nếu phát hiện bệnh lý thì sẽ gửi thông tin người bệnh về trạm y tế, và trạm y tế sẽ hẹn lịch thăm khám, điều trị, theo dõi bệnh. Thông tin về người bệnh sẽ được trạm y tế gửi đến đội CSSK để theo dõi quá trình điều trị tại nhà. Và khi người bệnh có bệnh lý vượt phạm vi chuyên môn của trạm y tế thì BS của trạm y tế hội chẩn trực tuyến với BS BV Nhân dân Gia Định để đưa ra kế hoạch điều trị phù hợp hoặc chuyển tuyến nếu cần thiết. Những bệnh nhân vượt phạm vi chuyên môn được chuyển đến BV Nhân dân Gia Định; sau khi xuất viện thì bệnh án sẽ được lưu tại trạm y tế, và đội CSSK theo dõi quá trình tại nhà. Người dân sẽ được theo dõi bằng hồ sơ sức khỏe điện tử và liên hệ với BS khi cần hỗ trợ.

Ưu điểm của mô hình này là phát hiện sớm bệnh nhờ sự giám sát của đội CSSK. Qua phân tích dữ liệu, các yếu tố nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường được nhận diện và can thiệp trước khi có biến chứng. Bên cạnh đó, nhờ có dược sĩ giám sát nên giúp người dân loại bỏ việc dùng sai thuốc, lạm dụng thuốc; đồng thời đảm bảo chất lượng điều trị tại cơ sở nhờ cơ chế hỗ trợ chuyên môn của tuyến trên.

Trong giai đoạn đầu, các đội CSSK sẽ tập trung ưu tiên nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi và trẻ em dưới 5 tuổi, tiến dần tiếp cận các nhóm đối tượng còn lại. Sau khi thử nghiệm ở khu phố 15, Trạm y tế P.Xuân Hòa sẽ mở rộng mô hình này ra toàn bộ 24 khu phố trên địa bàn phường, trong đó ưu tiên lập hồ sơ sức khỏe nhóm nguy cơ cao. "Chúng tôi phấn đấu đến năm 2030, toàn bộ người dân trên địa bàn phường được tiếp cận dịch vụ y tế theo mô hình đội CSSK", BS Tăng Phước Quân nói.

Đại diện Trạm y tế P.Xuân Hòa cho biết hiện vẫn còn vướng một số trở ngại, như mức độ tiếp cận của người dân chưa cao vì thói quen đi BV và bác sĩ tư. Do vậy, sắp tới trạm y tế phường sẽ tăng cường truyền thông, vận động người dân thăm khám định kỳ, chủ động tới nhà thăm khám nhóm nguy cơ.

Theo lãnh đạo UBND P.Xuân Hòa, việc củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của y tế cơ sở là giải pháp mang tính chiến lược, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng gia tăng, mô hình bệnh tật chuyển dịch mạnh sang các bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài, cùng với áp lực quá tải tại các BV tuyến trên. Do đó, P.Xuân Hòa đã tập trung đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng trạm y tế phường hiện đại, đồng bộ và thí điểm mô hình.

"Nếu trạm y tế mới là nền móng vững chắc về cơ sở vật chất, thì mô hình Đội CSSK chính là "linh hồn" của đổi mới hoạt động chuyên môn", vị lãnh đạo UBND P.Xuân Hòa nói và thông tin thêm, từ nay đến cuối năm 2026, đội CSSK đặt chỉ tiêu hơn 90% người dân sinh sống trong khu vực thí điểm được tạo hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân, trên 95% những người thuộc nhóm nguy cơ cao được cập nhật hồ sơ đầy đủ liên tục…