Châu Á đối mặt nguy cơ 'đại dịch lừa đảo' vì băng nhóm lợi dụng AI

Chuyên gia cảnh báo băng nhóm lừa đảo có thể lợi dụng AI tự chủ thực hiện đồng thời nhiều công đoạn gian lận, khiến châu Á thêm đau đầu về loại tội phạm này.

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc được công bố tháng trước, thiệt hại do các vụ lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã tăng gấp ba so với năm 2023, lên 114 tỷ USD vào năm ngoái.

Báo cáo cho rằng mức tăng này bắt nguồn từ "một nền kinh tế tội phạm ngày càng liên kết chặt chẽ, xuyên quốc gia và tinh vi về công nghệ", trong đó các băng nhóm chia sẻ với nhau kinh nghiệm rửa tiền, buôn người và thu thập dữ liệu.

Các đường dây lừa đảo trực tuyến dựa vào lao động bị mua bán, các khu phức hợp được canh gác và những trung tâm lừa đảo quy mô lớn hoạt động như tổng đài có thể sớm trở nên nguy hiểm hơn khi tội phạm lợi dụng AI tự chủ (AI có khả năng tự chủ thực hiện chuỗi nhiệm vụ để đạt mục tiêu, thay vì chỉ trả lời từng yêu cầu riêng lẻ của con người) để tự động hóa một số hoạt động lừa đảo.

Khác với những cách sử dụng AI trước đây như viết kịch bản, dịch tin nhắn hoặc tạo deepfake, các hệ thống AI tự chủ có thể tự thực hiện nhiều nhiệm vụ liên tiếp với rất ít sự can thiệp từ con người. Điều này làm tăng khả năng xảy ra những vụ lừa đảo nhanh hơn, ít chi phí, được cá nhân hóa và khó bị cơ quan chức năng truy vết hơn.

Một trung tâm lừa đảo tại Shwe Kokko, Myanmar. Ảnh: AFP

Jonno Newman, chuyên gia về tội phạm mạng tại TRM Labs, nền tảng chuyên phân tích và truy vết dữ liệu blockchain, cho rằng mức độ phức tạp của các đường dây lừa đảo trong khu vực có thể tăng theo cấp số nhân khi tội phạm tìm ra cách khai thác AI tự chủ một cách hiệu quả.

Theo Newman, các băng nhóm đã bắt đầu đầu tư mạnh vào việc đào tạo các tác nhân AI tự chủ, biến chúng thành những công cụ có khả năng tận dụng lượng dữ liệu được các mô hình ngôn ngữ lớn thế hệ trước tích lũy qua nhiều năm để nhắm mục tiêu tới nhiều nạn nhân bằng nhiều ngôn ngữ.

"Thay vì một người, họ có thể sử dụng một bot làm công việc của 10 người. Khi đó, họ không còn cần 'pháo đài' quy mô lớn nữa, đường dây lừa đảo có thể được thiết lập và vận hành từ bất cứ đâu thông qua hình thức từ xa. Quy mô và phạm vi tiếp cận của các đường dây lừa đảo do AI vận hành sẽ rất lớn. Nó sẽ trở thành đại dịch", Newman nói.

Các hoạt động như vậy đã bắt đầu phi tập trung hóa, khi giới chức tại nhiều nước trong khu vực, từ Malaysia, Trung Quốc đến Philippines, bắt giữ hàng chục người bị cáo buộc làm việc cho trung tâm lừa đảo ngay tại nơi họ sinh sống, thay vì ở các hang ổ khét tiếng tại Myanmar hay Campuchia.

Các nghi phạm lừa đảo trực tuyến bị bắt tại một khu phức hợp ở tỉnh Sihanoukville, Campuchia vào tháng 7/2025. Ảnh: AKP

Theo Newman, việc tội phạm lừa đảo chuyển sang sử dụng AI tự chủ có thể khiến chính phủ và các cơ quan chức năng bị động, bởi những hiểu biết hiện tại của họ về cách thức hoạt động của các đường dây lừa đảo có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời.

"Trước đây, chẳng hạn trong những vụ lừa đảo qua điện thoại, bạn có thể dễ dàng nhận ra dấu hiệu điển hình, như khi kẻ lừa đảo nói không thể bật video vì camera bị hỏng. Giờ đây, AI có thể tạo ra những deepfake cực kỳ thuyết phục, đồng thời theo dõi bối cảnh và lai lịch của nạn nhân như nơi họ sống, thậm chí cả thói quen của họ", chuyên gia này cho hay.

Newman cho rằng xu hướng này không đồng nghĩa cơ quan chức năng hoàn toàn không có cách đối phó, nhưng họ cần đẩy nhanh việc ứng dụng AI để phát hiện và vô hiệu hóa đường dây lừa đảo trực tuyến.

Ông nhấn mạnh các quốc gia cũng cần tăng cường hợp tác xuyên biên giới giữa chính phủ và khu vực tư nhân để cắt đứt các nguồn lực của những đường dây lừa đảo đã được xác định hoặc bị nghi ngờ, như kết nối Internet và nguồn điện.

"Hợp tác, quan hệ đối tác giữa khu vực công và tư là yếu tố sống còn, nếu không chúng ta sẽ không thể theo kịp các vụ lừa đảo sử dụng AI tự chủ. Quan trọng là cách chúng ta sử dụng công nghệ để phòng vệ", Newman kết luận.

Huyền Lê (Theo SCMP, AFP)