1 hour ago
8
Quảng Cáo
0943778078
Sáng 17/6/1983, người dân trên khắp Italy sửng sốt khi thấy tivi chiếu cảnh Enzo Tortora, người dẫn chương trình nổi tiếng, bị cảnh sát còng tay áp giải lên xe.
Với hàng triệu người Italy, Tortora không đơn thuần là một người dẫn chương trình truyền hình. Gắn bó lâu năm với chương trình ăn khách Portobello, ông xây dựng hình ảnh một MC tử tế, đáng tin cậy. Nhưng giờ Tortora phải đối mặt với cáo buộc nghiêm trọng: Là thành viên của một tổ chức tội phạm khét tiếng và tham gia đường dây buôn ma túy quốc tế.
Chỉ trong vài giờ, vụ bắt giữ trở thành sự kiện gây chấn động cả nước.
Enzo Tortora bị cảnh sát bắt khi đang ở khách sạn Plaza, Rome, sáng 17/6/1983. Ảnh: Corriere
Từ 'MC quốc dân' đến nghi phạm
Hình ảnh người dẫn chương trình được hàng triệu người yêu mến bị còng tay nhanh chóng xuất hiện trên các báo và bản tin buổi tối.
Trước khi bị bắt, Tortora là một trong những MC được tin tưởng và nhận diện nhiều nhất Italy. Ông bắt đầu sự nghiệp trong lĩnh vực phát thanh trước khi chuyển sang truyền hình, gây dựng tên tuổi qua Portobello, chương trình ra mắt năm 1977 và nhanh chóng trở thành một hiện tượng văn hóa.
Portobello kết hợp các tiết mục tạp kỹ, những câu chuyện đời thường và các nội dung giống mục rao vặt. Khách mời có thể lên chương trình để chia sẻ những mong muốn nhỏ bé hay theo đuổi ước mơ, tìm người thân thất lạc, bán những món đồ quý hiếm hoặc tìm kiếm bạn đời.
Ở thời kỳ đỉnh cao, Portobello thu hút hơn 20 triệu khán giả, một con số đặc biệt lớn tại Italy khi dân số nước này khi đó khoảng 56 triệu người. Chương trình biến Tortora thành biểu tượng của sự tin cậy trong mắt công chúng.
Những cáo buộc nhằm vào Tortora xuất hiện trong một chiến dịch truy quét mafia ở miền Nam Italy. Tháng 6/1983, các công tố viên thành phố Naples ban hành hơn 800 lệnh bắt trong một chiến dịch quy mô lớn nhằm vào những người bị cáo buộc là thành viên hoặc có liên hệ với tổ chức tội phạm Nuova Camorra Organizzata. Hơn 600 người bị bắt trong đợt đầu.
Chiến dịch không chỉ nhằm vào những ông trùm mafia hoặc kẻ buôn ma túy. Trong số những người bị bắt còn có tội phạm nhỏ, chủ doanh nghiệp và nhân viên nhà nước. Thậm chí, một nữ tu Công giáo cũng bị cáo buộc làm người chuyển tin giữa các thành viên Camorra đang bị giam giữ.
Quy mô của chiến dịch phản ánh chiến lược ngày càng quyết liệt của nhà nước Italy trong cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức. Cơ quan chức năng dựa nhiều vào lời khai của những "pentiti" - các cựu thành viên mafia sẵn sàng hợp tác để đổi lấy bản án nhẹ hơn hoặc điều kiện sinh hoạt tốt hơn trong tù.
Phán quyết gây sốc
Ngay từ đầu, Tortora phủ nhận các cáo buộc. Ông khẳng định chưa từng gặp những người tố cáo mình và không có bất kỳ mối liên hệ nào với tội phạm có tổ chức.
Các công tố viên cáo buộc Tortora có liên quan đến băng Camorra ở Naples, tham gia buôn bán ma túy và đóng vai trò trung gian cho các hoạt động tội phạm.
Vụ án dựa nhiều vào lời khai của các "pentiti", đặc biệt là Giovanni Pandico. Người này đưa ra những lời khai rất dài, trong đó cáo buộc hàng chục người được cho là có liên hệ với Camorra, bao gồm cả MC nổi tiếng.
Những người cung cấp thông tin khác cũng xác nhận một phần câu chuyện. Họ nói tên Tortora xuất hiện trong những ghi chép được mã hóa và cho rằng ông đã tạo điều kiện cho các hoạt động phạm tội.
Trong lúc vụ việc gây tranh cãi, Tortora vẫn được bầu vào Nghị viện châu Âu năm 1984, cho thấy ông vẫn nhận được sự tin tưởng của công chúng dù tên tuổi đã bị phủ bóng bởi bê bối.
Tuy nhiên, năm 1985, sau một phiên tòa kéo dài và thu hút sự chú ý lớn, Tortora bị kết tội buôn bán ma túy và là thành viên Camorra, đồng thời bị tuyên 10 năm tù. Phán quyết khiến những người ủng hộ Tortora ngỡ ngàng.
Bên công tố chủ yếu dựa vào lời khai của những tội phạm đã tự nhận tội, hợp tác với cơ quan chức năng để được giảm án. Trong khi đó, bằng chứng vật chất liên kết Tortora với hoạt động buôn bán ma túy gần như không tồn tại. Những cuốn sổ được cho là có tên ông chứa đầy những điểm mơ hồ. Một số ghi chép dường như đề cập đến những người hoàn toàn khác hoặc có thể là kết quả của sự nhầm lẫn danh tính.
Tuy vậy, trong bầu không khí căng thẳng của cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức tại Italy, những cáo buộc vẫn được xem là đáng tin cậy.
Tortora phải ngồi tù 7 tháng trước khi được trả tự do trong thời gian chờ kháng cáo. Nhưng sự nghiệp của ông đã gần như tiêu tan. Các nhà quảng cáo rút lui, còn các đài truyền hình giữ khoảng cách với ông.
Vụ án trở thành biểu tượng
Vụ án Tortora cũng châm ngòi cho cuộc tranh luận gay gắt trong giới pháp lý và truyền thông Italy.
Những người chỉ trích cho rằng việc quá phụ thuộc vào lời khai của các "pentiti" đã tạo ra một hệ thống dễ bị lạm dụng. Những người cung cấp thông tin có thể đổi lời khai lấy sự khoan hồng, ngay cả khi những câu chuyện họ kể đã bị phóng đại hoặc hoàn toàn bịa đặt.
Giữa thập niên 1980, Italy đang đấu tranh sâu rộng hơn với tội phạm có tổ chức. Các công tố viên chống mafia được ca ngợi như những người hùng quốc gia. Những phiên tòa quy mô lớn được tiến hành nhằm phá vỡ các đế chế tội phạm đã tồn tại lâu năm. Dư luận khi đó đặc biệt mong muốn các vụ án phải đi đến những bản án kết tội.
Trong bối cảnh đó, vụ của Tortora trở thành một biểu tượng. Với một số người, ông là ví dụ cho thấy hệ thống tư pháp, trong nỗ lực truy quét tham nhũng quá quyết liệt, có thể cuốn cả người vô tội vào vòng xoáy.
Enzo Tortora bị hủy hoại sự nghiệp và cuộc đời sau vụ truy tố. Ảnh: Mondadori
Các tòa phúc thẩm bắt đầu xem xét chứng cứ một cách nghiêm ngặt hơn. Những lời khai từng được xem là bằng chứng buộc tội chắc chắn giờ đây bộc lộ hàng loạt mâu thuẫn. Một số người tố cáo rút lại lời khai hoặc bị mất uy tín. Những chi tiết từng bị bỏ qua tại phiên tòa nay được nhìn nhận với ý nghĩa hoàn toàn khác.
Giovanni Pandico, người có lời khai làm cơ sở cho nhiều cáo buộc nhằm vào Tortora và những người khác, bị phát hiện có khả năng mắc chứng tâm thần phân liệt. Pandico cũng có thể đã nhắm vào Tortora đơn giản vì bất mãn sau khi Tortora từ chối yêu cầu của ông ta về việc đưa những món đồ thủ công do mình làm lên chương trình Portobello.
Chiến thắng cay đắng
Năm 1987, Tòa án tối cao Italy hủy bỏ bản án đối với Tortora. Ông được tuyên trắng án đối với tất cả cáo buộc. Một số bị cáo khác trong cùng đợt điều tra với Tortora cũng được giảm cáo buộc hoặc hủy án.
Đối với Tortora, việc được minh oan là một chiến thắng cay đắng. Ông đã trải qua nhiều năm sống trong hoài nghi, từng bị giam giữ và chứng kiến tên tuổi mình xuất hiện trên các trang báo bên cạnh những tên tội phạm khét tiếng.
Tortora không thể lấy lại khoảng thời gian đã mất. Sau khi được tuyên trắng án, ông trở lại truyền hình và khôi phục chương trình Portobello. Nhưng bạn bè và đồng nghiệp nhận thấy sức ép của nhiều năm chống lại các cáo buộc đã khiến sức khỏe ông suy yếu. Năm 1988, chỉ một năm sau khi được minh oan, Tortora qua đời vì ung thư ở tuổi 59.
Vụ truy tố Tortora được xem là một trong những vụ oan sai nghiêm trọng nhất lịch sử Italy hiện đại.
Nhiều thập kỷ sau, vụ án vẫn thường được dẫn ra như một ví dụ về những nguy cơ của việc quá phụ thuộc vào lời khai của những người có động cơ được hưởng ưu đãi từ cơ quan tố tụng. Vụ án cũng cho thấy sức mạnh của truyền thông: dư luận có thể nhanh chóng thay đổi khi danh tiếng của một người bị đưa ra xét xử trước công chúng, đồng thời phơi bày nguy cơ "thiên kiến xác nhận" trong những cuộc điều tra gây chú ý lớn.
Tuệ Anh (theo AETV)
