"Chữa lành" bằng nhạc cổ điển

Vài năm trở lại đây, những playlist "Study with Mozart", "Deep Focus Piano", "Neo-classical for Reading" trên Spotify đến hàng triệu video gắn hashtag #ClassicalMusic hay #Classictok trên TikTok, nhạc không lời đang trở thành một phần trong đời sống thường nhật của thế hệ sinh ra cùng internet.

Khi những tâm hồn trẻ "gặp" giai điệu trăm năm

Trên TikTok, hashtag #Classictok thu hút hàng trăm triệu lượt xem với nội dung xoay quanh các tác phẩm của Beethoven, Chopin, Tchaikovsky hay Debussy. Những bản nhạc từng xuất hiện trong giáo trình âm nhạc nay được kể lại bằng ngôn ngữ meme, video ngắn hoặc những câu chuyện thú vị về cuộc đời các nhà soạn nhạc.

Nhiều người trẻ biết đến "Moonlight Sonata" không phải từ trường học mà từ một video viral. Một số khác tìm nghe Chopin sau khi xem những đoạn phim điện ảnh sử dụng nhạc cổ điển làm nhạc nền. Mạng xã hội đã vô tình phá vỡ bức tường định kiến rằng nhạc cổ điển là thứ xa cách và khó tiếp cận. Nghịch lý ở chỗ, chính nền tảng vốn bị cho là làm giảm khả năng tập trung lại góp phần đưa âm nhạc hàn lâm đến gần giới trẻ hơn.

Đằng sau sự chuyển dịch tưởng như nghịch lý ấy là những biến đổi sâu sắc trong tâm lý và nhu cầu tinh thần của người trẻ thời đại số. Gen Z là thế hệ lớn lên trong môi trường ngập tràn thông tin. Chỉ trong vài phút lướt TikTok, người dùng có thể tiếp nhận hàng chục video với nhịp cắt dựng nhanh, âm thanh dồn dập và lượng thông tin khổng lồ. Các chuyên gia truyền thông gọi đây là tình trạng "overstimulation" - quá tải kích thích giác quan.

Trong một thế giới mà mọi ứng dụng đều cạnh tranh sự chú ý, việc tập trung trở thành một kỹ năng ngày càng hiếm. Nhiều người trẻ bắt đầu tìm kiếm những "ốc đảo tinh thần" giúp họ học tập, làm việc hoặc đơn giản là nghỉ ngơi mà không bị cuốn vào vòng xoáy của thông báo và nội dung ngắn. Nhạc cổ điển và tân cổ điển đáp ứng nhu cầu đó. Không có ca từ để phân tán sự chú ý. Không có những đoạn điệp khúc gây nghiện hay những cú "drop" mạnh như EDM. Âm nhạc chỉ còn lại giai điệu, tiết tấu và cảm xúc thuần túy. Những bản piano của Ludovico Einaudi, Yiruma hay Max Richter trở thành người bạn đồng hành quen thuộc trong các buổi học đêm, giờ làm việc tại quán cà phê hay những khoảnh khắc cần tập trung cao độ.

Nếu trước đây người trẻ tìm đến lo-fi (âm thanh mộc mạc để tạo cảm giác thư giãn, hoài niệm) như một công cụ hỗ trợ học tập thì hiện nay âm nhạc tân cổ điển đang dần trở thành "coffee shop music" thế hệ mới. Nếu nhạc cổ điển truyền thống giúp Gen Z khám phá vẻ đẹp của nghệ thuật hàn lâm thì tân cổ điển lại là cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Khác với các bản giao hưởng kéo dài hàng chục phút, tân cổ điển thường tối giản hơn, dễ nghe hơn và gần với cảm xúc đời sống hiện đại.

Các nghệ sĩ như Ludovico Einaudi, Ólafur Arnalds, Nils Frahm hay Max Richter sử dụng piano, violin kết hợp với công nghệ âm thanh đương đại để tạo ra những tác phẩm vừa mang chiều sâu cổ điển vừa phù hợp với gu thưởng thức hiện nay. Điều này khiến tân cổ điển trở thành lựa chọn lý tưởng cho một thế hệ đề cao cảm xúc cá nhân nhưng không muốn bị áp lực bởi những cấu trúc âm nhạc quá phức tạp.

Nhiều người trẻ xem các playlist nhạc piano và giao hưởng như một “công cụ năng suất” trong học tập và công việc. (Ảnh chụp màn hình)

Xu hướng chữa lành hay nhu cầu sống chậm?

Sự trở lại của nhạc cổ điển không đơn thuần là một trào lưu nghe nhạc. Nó phản ánh nhu cầu cân bằng tinh thần ngày càng lớn trong giới trẻ. Trước đây âm nhạc thường được sử dụng để khuấy động cảm xúc thì hiện nay, ngày càng nhiều người trẻ dùng âm nhạc để làm dịu cảm xúc. Sự phổ biến của các playlist "Focus Music", "Calm Piano", "Deep Work" hay "Stress Relief Classical" trên các nền tảng nghe nhạc cho thấy người dùng đang xem âm nhạc như một công cụ chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Việc Gen Z yêu thích nhạc cổ điển không có nghĩa họ quay lưng với nhạc pop hay các xu hướng âm nhạc đại chúng. Điều đáng chú ý hơn là thị hiếu của khán giả trẻ đang trở nên đa dạng và sâu sắc hơn. "Sự dịch chuyển này cho thấy thế hệ trẻ ngày nay không còn bị giới hạn bởi ranh giới thể loại. Họ sẵn sàng tìm đến bất kỳ dòng nhạc nào nếu nó đáp ứng đúng nhu cầu cảm xúc và tinh thần của mình. Trong một thời đại mà mọi thứ đều vận động nhanh hơn, có lẽ sức hút lớn nhất của nhạc cổ điển và tân cổ điển lại nằm ở điều rất đơn giản: cho người nghe một cơ hội được chậm lại, tập trung hơn và lắng nghe chính mình giữa vô vàn tiếng ồn của thế giới số" - nhạc sĩ Võ Thiện Thanh nhận định.

Với nhiều người trẻ hiện nay, âm nhạc đang trở thành một phần của quá trình self-care (chăm sóc bản thân), thậm chí được xem như một dạng "thuốc an thần mềm" giúp họ cân bằng cảm xúc giữa nhịp sống ngày càng áp lực. Trên TikTok, xu hướng "Low Cortisol Music" đang lan rộng với hàng triệu lượt xem. Những video giới thiệu các bản nhạc giúp thư giãn, giảm căng thẳng và tạo cảm giác bình yên xuất hiện ngày càng nhiều.

Điều đáng chú ý là không chỉ các ca khúc quốc tế, một số bài hát Việt Nam cũng bất ngờ được cộng đồng quốc tế đón nhận nhờ mang đúng tinh thần này. Trong đó, "Ai đưa em về" là một ví dụ điển hình khi được nhiều nhà sáng tạo nội dung nước ngoài sử dụng như một phần nhạc nền cho các video về cuộc sống chậm, thiên nhiên hay những khoảnh khắc chữa lành.

"Tất nhiên, âm nhạc không thể thay thế bác sĩ tâm lý, thuốc điều trị hay các phương pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần chuyên nghiệp. Một playlist lofi không thể giải quyết tận gốc chứng trầm cảm hay rối loạn lo âu.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa âm nhạc không có giá trị. Giống như một tách trà nóng không chữa được mọi vấn đề nhưng vẫn giúp con người dễ chịu hơn, âm nhạc có thể hỗ trợ điều hòa cảm xúc, giảm cảm giác cô đơn và tạo ra không gian nghỉ ngơi tinh thần cần thiết. Vấn đề không nằm ở việc âm nhạc có "chữa lành thần kỳ" hay không, mà ở khả năng giúp con người tạm thời phục hồi năng lượng cảm xúc" - nhạc sĩ OnlyC khẳng định.