Chụp X-quang và CT phổi nhiều lần có hại không?

Tôi ho nhiều, đi khám được chỉ định chụp X-quang và CT phổi cùng ngày. Sau đó 20 ngày, bác sĩ tiếp tục chỉ định chụp X-quang kiểm tra. Điều này có gây hại sức khỏe không? (Hải, 45 tuổi, Nghệ An)

Trả lời:

Chụp X-quang và cắt lớp vi tính (CT) đều sử dụng tia X (bức xạ ion hóa) để tạo hình ảnh bên trong cơ thể với liều bức xạ được kiểm soát chặt chẽ ở mức tương đối thấp. Một lần chụp X-quang ngực chỉ khoảng 0,1 mSv, tương đương lượng bức xạ tự nhiên mà cơ thể tiếp nhận từ môi trường trong khoảng 10 ngày. Trong khi đó, liều bức xạ của CT ngực cao hơn, trung bình khoảng 6 mSv, tùy loại máy và kỹ thuật thực hiện.

Bức xạ từ các kỹ thuật này không gây ngộ độc hay tổn thương tức thời. Nếu có ảnh hưởng thì chủ yếu là nguy cơ lâu dài với xác suất rất thấp. Nói cách khác, chụp X-quang hay CT không đồng nghĩa với việc người bệnh sẽ mắc ung thư trong tương lai.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), nguy cơ phát triển ung thư liên quan đến một lần chụp CT chẩn đoán là rất thấp. Trong đa số trường hợp, lợi ích của việc phát hiện chính xác bệnh và điều trị kịp thời lớn hơn.

Để bảo đảm an toàn cho người bệnh, việc chỉ định chụp CT luôn tuân thủ hai nguyên tắc quốc tế. Thứ nhất là chỉ chụp khi thực sự cần thiết, khi kết quả có thể giúp xác định chẩn đoán hoặc thay đổi hướng điều trị. Thứ hai là tối ưu hóa liều bức xạ theo nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable), tức giảm liều tia xuống mức thấp nhất nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh phục vụ chẩn đoán.

Hiện nay, nhiều hệ thống CT thế hệ mới giúp giảm đáng kể lượng bức xạ người bệnh tiếp xúc. Ví dụ hệ thống CT Somatom Force VB30 sử dụng công nghệ hai nguồn phát với tốc độ quét rất nhanh, cho phép khảo sát toàn thân chỉ trong khoảng 2 giây. Công nghệ tái tạo ảnh Admire có thể giảm tới 85% liều tia X so với nhiều thế hệ máy CT trước đây nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh.

Một người bệnh chụp CT phổi bằng hệ thống CT Somatom Force VB30. Ảnh minh họa: Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy

Bạn được chỉ định chụp X-quang và CT phổi cùng ngày có thể xuất phát từ nhu cầu đánh giá bệnh ở các mức độ khác nhau. X-quang là phương pháp khảo sát ban đầu, giúp phát hiện bất thường tương đối rõ ở phổi và lồng ngực thông qua hình ảnh hai chiều. Tuy nhiên, nốt phổi kích thước nhỏ, tổn thương nằm sâu trong nhu mô phổi, vùng đỉnh phổi hoặc trung thất có thể không được thể hiện rõ trên phim X-quang. Ngoài ra, hình ảnh X-quang không cung cấp đầy đủ thông tin về cấu trúc bên trong tổn thương.

Khi cần đánh giá chi tiết hơn nhu mô phổi, đường thở, màng phổi hoặc xác định chính xác vị trí, kích thước, đặc điểm của tổn thương qua hình ảnh cắt lớp ba chiều, bác sĩ chỉ định chụp CT ngực. Vì vậy, X-quang và CT không phải là hai kỹ thuật thay thế nhau mà có vai trò bổ trợ, giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh.

Sau khoảng 20 ngày điều trị, việc chụp lại X-quang thường nhằm đánh giá đáp ứng điều trị, theo dõi tổn thương phổi cải thiện thế nào, có xuất hiện biến chứng hay không. Đây là chỉ định phổ biến ở người bệnh viêm phổi, lao phổi, tổn thương phổi kéo dài hoặc các bệnh lý hô hấp cần theo dõi tiến triển.

Bác sĩ chỉ định chụp X-quang và CT phổi trong trường hợp của bạn có cơ sở chuyên môn rõ ràng. Bạn nên lưu giữ tất cả kết quả chẩn đoán hình ảnh đã thực hiện để bác sĩ có cơ sở so sánh trong các lần tái khám. Không nên tự ý từ chối hoặc trì hoãn chụp kiểm tra khi đã có chỉ định chuyên môn.

ThS.BS Nguyễn Xuân Phong
Đơn vị Chẩn đoán hình ảnh
Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp