Công ty Mỹ dùng muỗi trị muỗi

Todd Montgomery bật nắp một ống nghiệm nhỏ rồi vỗ nhẹ cho hàng trăm con muỗi bay ra khu sân sau của một ngôi nhà vùng ngoại ô Washington DC.

Đây là những con muỗi đực không cắn người và mang trong mình một loại vi khuẩn đường ruột có tên Wolbachia. Wolbachia tồn tại tự nhiên trong một số loài muỗi, và các nhà khoa học phát hiện ra rằng họ có thể tận dụng điều này: nếu muỗi đực mang vi khuẩn giao phối với muỗi cái không mang, trứng đẻ ra sẽ không thể nở thành muỗi con.

Sáng kiến dùng muỗi trị muỗi này do công ty Bee Safe Mosquito Control đề ra, với mục tiêu là các khách hàng hộ gia đình ở Mỹ. Họ dự kiến thả 600.000 con muỗi vằn tại Washington DC đến cuối mùa hè.

"Biến đổi khí hậu đang tạo ra một thảm họa chực chờ bùng nổ", Montgomery, 32 tuổi, nhà sáng lập Bee Safe Mosquito Control, nói hôm 4/8.

Todd Montgomery, chủ công ty Bee Safe Mosquito Control, đang thả muỗi vằn tại Silver Spring, Maryland, hôm 4/8. Ảnh: AFP

Nhiệt độ gia tăng đã kéo dài số ngày nóng ẩm trong năm ở phần lớn lãnh thổ nước Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho mùa sinh sôi của loài côn trùng truyền bệnh này.

Cách diệt muỗi này chỉ nhắm vào loài muỗi vằn. Tuy không phải loài bản địa, chúng lại là thủ phạm chính lây truyền bệnh sốt xuất huyết. Mối lo ngại này càng trở nên cấp thiết khi khu vực bắc bang Virginia vừa xuất hiện ca mắc sốt xuất huyết nội địa đầu tiên trong tuần qua.

Xuất thân là kỹ sư điện, Montgomery thành lập công ty năm 2023 với mục tiêu loại bỏ việc phun thuốc trừ muỗi tại các khu vườn hộ gia đình.

"Việc tôi mở công ty bắt nguồn từ sở thích trồng cây bản địa và tình yêu của tôi dành cho các loài côn trùng thụ phấn. Việc nhìn thấy người ta phun thuốc ngay gần nhà mình đã thôi thúc tôi phải loại bỏ rủi ro đó", Montgomery chia sẻ, nói thêm anh đang theo học thạc sĩ ngành côn trùng học.

Đây cũng là mối quan tâm lớn nhất của khách hàng. Họ muốn bảo vệ gia đình và thú cưng khỏi các hóa chất xịt muỗi thông thường như bifenthrin, chất hóa học tồn tại lâu dài và bị nghi ngờ có thể gây ung thư.

"Chúng tôi có một khu vườn rất đẹp. Trước đây tôi thường gieo trồng vào tháng 5 hoặc tháng 6, rồi sau đó gần như bỏ mặc nó cho đến tận tháng 10", bà Sandra Marquardt chia sẻ, cho hay phải bỏ không vườn vì muỗi.

Bà Sandra Marquardt, 67 tuổi, trong khu vườn tại nhà riêng ở Silver Spring, Maryland, hôm 5/8. Ảnh: AFP

Người phụ nữ 67 tuổi từng chiến thắng bệnh ung thư vú này hiện là cố vấn về dệt may bền vững và quản lý một chợ nông sản nhỏ. Bà không cho phép phun thuốc trừ sâu trong khuôn viên nhà mình, nhưng thừa nhận từng rất ghen tị với hàng xóm làm điều đó.

Tuy nhiên, nhờ có phương pháp can thiệp bằng vi khuẩn Wolbachia, bà đã có thể dùng bữa trên hiên nhà cùng chồng và làm vườn mà không còn bị lũ côn trùng hút máu "khủng bố".

"Nó hiệu quả đến mức kinh ngạc", bà nói.

Đã có 25 khách hàng đăng ký dịch vụ, mỗi tuần mỗi nhà nhận được 1.500 con muỗi trong vòng 16 tuần.

Singapore là nơi triển khai chương trình kiểu này ở quy mô lớn nhất với tên gọi Dự án Wolbachia bắt đầu từ năm 2016, hiện thả hơn 10 triệu con muỗi mỗi tuần. Một nghiên cứu trên Tạp chí Y học New England cho thấy dự án này đã làm giảm đáng kể quần thể muỗi vằn và giảm hơn 70% nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết.

Không chỉ các công ty nhỏ, ngay cả gã khổng lồ công nghệ Google hồi tháng 5 cũng đã nộp đơn xin cấp phép thả 32 triệu con muỗi cho một dự án tương tự tại Florida và California.

Tuy nhiên, không phải tất cả khách hàng của Montgomery đều thấy kết quả ngay lập tức.

April Chunko, 44 tuổi, sống tại Silver Spring, vốn rất e ngại các hóa chất độc hại vì đang nuôi con nhỏ. Cô đã "ủng hộ ngay lập tức" khi biết đến dự án của Montgomery.

"Chúng tôi có một hố cát mà bé rất thích chơi, nhưng thật khó để tận hưởng khoảng thời gian đó vì cả nhà liên tục bị muỗi đốt", cô nói. "Tôi vẫn chưa thấy sự thay đổi quá lớn, phía sau nhà tôi có khu rừng rất rậm rạp".

Marcelo Jacobs-Lorena, giáo sư danh dự tại Đại học Johns Hopkins chuyên nghiên cứu về lĩnh vực này, cho biết kết quả khác nhau có thể do điều kiện môi trường tại từng địa phương. "Muỗi có thể di chuyển theo gió, vì vậy hiệu quả phụ thuộc nhiều vào địa hình xung quanh", ông nói.

Ông nói thêm rằng hiệu quả cũng phụ thuộc vào quy mô can thiệp, và việc kiểm soát quần thể muỗi theo cách này có nguy cơ trở thành một "công việc kéo dài vĩnh viễn".

Giáo sư Jacobs-Lorena ưu tiên một hướng sử dụng Wolbachia khác gọi là "thay thế quần thể". Thay vì tìm cách triệt sản để giảm số lượng muỗi, phương pháp của ông là thả cả muỗi đực lẫn muỗi cái cùng mang vi khuẩn.

Theo cơ chế tự nhiên, vi khuẩn Wolbachia chỉ làm hỏng trứng khi muỗi đực nhiễm khuẩn giao phối với muỗi cái không nhiễm. Nếu muỗi cái cũng mang vi khuẩn, trứng vẫn nở bình thường và truyền vi khuẩn cho tất cả thế hệ con cháu. Nhờ đó, dòng muỗi mang Wolbachia sẽ nhanh chóng chiếm ưu thế và thay thế hoàn toàn quần thể muỗi hoang dã.

Bản thân vi khuẩn Wolbachia có khả năng khóa sự phát triển của virus sốt xuất huyết trong cơ thể muỗi, khiến chúng dù vẫn cắn người nhưng hoàn toàn vô hại, không còn khả năng truyền bệnh.

Montgomery tại nhà riêng ở Silver Spring, Maryland, hôm 4/8. Ảnh: AFP

Hiện tại, Montgomery cho biết công việc kinh doanh đang rất tốt. Dịch vụ của anh đã kín lịch cho cả năm và hiện bắt đầu nhận đơn đặt trước cho năm 2027.

"Thước đo thành công cuối cùng đối với chúng tôi là: liệu khách hàng có đủ hài lòng với dịch vụ để muốn quay lại vào năm sau hay không? Và có vẻ như câu trả lời là có", anh nói.

Hồng Hạnh (Theo AFP, BBC)