Điện lưới thông minh thời @

Qua rồi một thời

Tôi lớn lên trong một con hẻm nhỏ ở TP.HCM, nơi dây điện chằng chịt như mạng nhện giăng ngang trước cửa nhà. Mỗi lần trời đổ mưa lớn, gió thổi mạnh, các sợi dây lại rung lên, lòng tôi chợt ùa về một nỗi lo mơ hồ. Không ai gọi tên được nỗi lo ấy, chỉ biết là bất an. Điện khi đó là thứ vừa rất thiết yếu, vừa rất đỗi… mong manh.

Tổ trực theo dõi, vận hành lưới điện thông minh tại Công ty Điện lực Chợ Lớn (TP.HCM)

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Rồi một ngày con đường trước hẻm nhà tôi được đào lên, người ta đặt những tuyến cáp xuống lòng đất. Công việc diễn ra trong vài tuần, có chút bất tiện, có tiếng ồn, có bụi. Nhưng khi hoàn tất, nhìn lên bầu trời, tôi bất giác nhận ra: khoảng không phía trên đầu mình trở nên thoáng đãng hơn. Không còn những sợi dây chồng chéo, không còn cảm giác bị "đè" bởi một mạng lưới vô hình, thành phố, theo một cách nào đó, trở nên nhẹ nhõm. Mỹ quan đô thị - một khái niệm tưởng chừng nghe có vẻ xa xôi - hóa ra lại bắt đầu từ những điều rất cụ thể như là việc một con hẻm bớt đi vài chục sợi dây điện, bầu trời được trả lại đúng nghĩa… bầu trời. Nếu chỉ dừng ở chuyện "đẹp hơn", có lẽ chưa đủ để nói về hành trình 50 năm của ngành điện TP.HCM. Điều khiến tôi nhận ra sự thay đổi sâu sắc hơn, lại đến từ… một tờ hóa đơn.

Ngày trước, hóa đơn tiền điện là một tờ giấy được gấp lại cẩn thận, đôi khi hơi nhàu, được người thu tiền điện mang đến tận nhà. Có những buổi trưa nắng, người thu tiền ghé qua, gọi lớn ngoài cửa. Có những lần không có ai ở nhà, lại phải hẹn hôm sau. Việc trả tiền điện, vì thế, cũng mang một chút "thủ công", một chút lệ thuộc vào thời gian và sự có mặt. Bây giờ, mọi thứ nằm gọn trong chiếc điện thoại thông minh.

Tôi không phải còn chờ ai mang hóa đơn đến. Ứng dụng báo số điện tiêu thụ mỗi tháng, thậm chí từng ngày. Chỉ cần vài thao tác, tôi có thể thanh toán xong mà không cần tiền mặt, không cần gặp ai, không cần ngồi chờ đợi.

Có lần tôi thử mở ứng dụng lên xem biểu đồ tiêu thụ điện của gia đình, những con số không còn khô khan nữa, ở đó là cả những câu chuyện: tháng nào dùng nhiều hơn, ngày nào tăng đột biến, giờ nào tiêu thụ cao nhất. Tôi chợt hiểu rằng, điện không chỉ là thứ "có hay không", mà là một dòng chảy dữ liệu, phản ánh chính nhịp sống của mình. Những ngày trời nóng, biểu đồ nhích lên rõ rệt; những hôm đi vắng, con số giảm xuống. Điện, hóa ra, đang "nói chuyện" với mình bằng dữ liệu.

Và ở đó, tôi bắt đầu cảm nhận rõ hơn về một sự chuyển mình: từ một ngành cung cấp dịch vụ thiết yếu, ngành điện đang trở thành một hệ sinh thái công nghệ. Người ta nói nhiều về trí tuệ nhân tạo (AI), về chuyển đổi số, về đô thị thông minh. Nhưng với tôi, những khái niệm ấy không nằm ở đâu xa mà nằm trong việc hệ thống có thể dự báo nhu cầu tiêu thụ điện, phát hiện sự cố nhanh hơn, tối ưu vận hành mà người dùng gần như không nhận ra.

Có những lần mất điện thoáng qua, chỉ vài phút; tôi chưa kịp bực mình thì điện đã có lại. Có thể phía sau đó là cả một hệ thống vận hành phức tạp, là những thuật toán, là những con người đang theo dõi từng biến động nhỏ. Nhưng với người tiêu dùng như tôi, trải nghiệm chỉ là mọi thứ ngày càng ổn định hơn.

Sự thay đổi đó không có một khoảnh khắc "bùng nổ" nào để ta nhận ra rằng thành phố đã bước sang một giai đoạn mới mà đã diễn ra từng chút một - từ dây điện trên cao xuống dưới lòng đất, từ tờ giấy trên tay sang màn hình điện thoại, từ phản ứng thụ động sang dự báo chủ động.

Một hành trình vươn mình

Chúng ta quen với việc bật công tắc là có điện, quen với việc thanh toán chỉ mất vài giây, quen với việc mọi thứ vận hành trơn tru đến mức không cần nghĩ về nó nữa. Nhưng khi nhìn lại 50 năm ngành điện TP, tôi chợt thấy những điều "hiển nhiên" ấy không hề tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một hành trình dài - từ những ngày hạ tầng còn thô sơ, đến một đô thị đang tiến gần hơn với chuẩn mực của một thành phố thông minh. Là những quyết định đầu tư không phải lúc nào cũng dễ dàng. Là sự kiên trì trong việc cải thiện từng chi tiết nhỏ mà người dân có thể không nhận ra ngay lập tức.

Sự kết nối giữa ngành điện và người dân ngày càng nhanh hơn, như điện. Theo đó, không còn khoảng cách của một đơn vị cung cấp dịch vụ và người trả tiền mà là một mối quan hệ hai chiều: người dùng có thể theo dõi, phản hồi, chủ động điều chỉnh hành vi tiêu thụ; còn hệ thống thì ngày càng hiểu người dùng hơn, phục vụ tốt hơn. Trong một thành phố lớn, việc tạo ra cảm giác "được kết nối" không phải là điều dễ. Nhưng ngành điện, bằng những thay đổi rất cụ thể, đang làm được điều đó.

Tôi nghĩ về tương lai, khi những tuyến cáp ngầm tiếp tục mở rộng, khi dữ liệu ngày càng chi tiết hơn, khi AI không chỉ giúp vận hành mà còn gợi ý cho từng gia đình cách sử dụng điện hiệu quả hơn. Có thể một ngày nào đó, chúng ta sẽ không còn phải "nghĩ" về điện nữa mà nó sẽ trở thành một phần hoàn toàn vô hình của đời sống như không khí ta đang hít thở từng ngày.

Ngay lúc này, ngồi hoài niệm lại những bó dây điện trước hiên nhà, những tờ hóa đơn giấy, những buổi tối chập chờn ánh đèn dầu, tôi thấy mình may mắn vì được chứng kiến một hành trình chuyển mình - từ những sợi dây hữu hình đến những dòng dữ liệu vô hình. Và ở đâu đó trong hành trình ấy là câu chuyện của một thành phố đang lớn lên không chỉ bằng những tòa nhà cao hơn, mà bằng cách đang chăm chút cho từng chi tiết nhỏ nhất trong đời sống của người dân trong kỷ nguyên cả nước vươn mình.