Điện thoại thành 'kẻ thứ ba' trên giường vợ chồng

Chị Thanh nằm cạnh chồng, tựa đầu vào vai kể về những rắc rối ở cơ quan, người chồng đáp 'ừ', 'thế à', 'sao nữa', trong khi ngón tay anh vẫn cuộn màn hình.

Người phụ nữ 30 tuổi, sống ở TP HCM, hỏi chồng: "Liệu anh có đang lắng nghe?". Bạn đời của chị giật mình phản xạ: "Anh vẫn nghe mà, em nói tiếp đi", nhưng tay người đàn ông không dừng. Chị Thanh lặng lẽ xoay lưng, kéo chăn kín cổ.

Nam và Hà, cặp đôi cùng tuổi, sống ở Hà Nội, cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Hà thường xuyên chủ động âu yếm bạn đời sau một ngày bận rộn, nhưng Nam hay có thói quen nghiêng đầu né, tay giữ chặt điện thoại. "Chờ anh hai phút, xem nốt cái clip này đã". Hai phút kéo dài thành 40 phút. Nam đeo tai nghe, lướt qua các video và bật cười một mình.

Sau này, tại phòng trị liệu tâm lý, Hà tâm sự với chuyên gia rằng "cảm thấy bị từ chối". Để lấp đầy khoảng trống, cô cũng nhặt điện thoại lên, lướt mạng xã hội trong sự tức giận ngầm. Cả hai nằm lưng đối lưng cho đến 1h. Sáng hôm sau, giữa họ không phải cử chỉ âu ếm mà là thái độ lạnh nhạt.

Một TikToker xin lỗi sau khi bị cộng đồng mạng chỉ trích. Ảnh: Lưu Quý

Các số liệu cho thấy mức độ phụ thuộc vào thiết bị di động đang tăng trên toàn cầu. Theo dữ liệu từ các công ty nghiên cứu thị trường, người dùng bình quân mở khóa điện thoại khoảng 150 lần mỗi ngày. Tại Việt Nam, khảo sát năm 2022 cho thấy 3/4 thanh niên cảm thấy lo lắng khi không có điện thoại bên mình, hơn 60% kiểm tra máy liên tục ngay cả khi không có thông báo gì.

Sự phụ thuộc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần mà còn bào mòn trực tiếp các mối quan hệ lứa đôi. Thạc sĩ Tâm lý Lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, nhận xét rằng nhiều cặp đôi vô tình đẩy mối quan hệ của mình vào tình trạng mà ông gọi là "khoảng cách giường ngủ".

Khái niệm này miêu tả sự xa cách cảm xúc khi mỗi người hướng sự chú ý vào màn hình thay vì bạn đời. "Điều đáng lo ngại nhất không phải là hai người ở cùng trên một chiếc giường, mà là họ không còn hiện diện trong cùng một khoảnh khắc", ông Thiện nói.

Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến hiện tượng "phubbing", từ chỉ hành động phớt lờ người đối diện để tập trung vào điện thoại. Mỗi lần bị ngó lơ chỉ kéo dài vài giây, nhưng não bộ lại tự động diễn giải thông điệp: "Mình không quan trọng bằng chiếc máy này".

Khi lặp đi lặp lại, những trải nghiệm bị từ chối nhỏ lẻ này tích lũy theo thời gian. Người bị phớt lờ dần cảm thấy cô đơn trong chính mối quan hệ, giảm niềm tin vào sự lắng nghe của bạn đời và tăng nguy cơ xung đột.

Các nghiên cứu quốc tế mà ông Thiện tham khảo cho thấy mức độ phubbing càng cao thì sự hài lòng hôn nhân càng thấp, xung đột tăng, cảm giác cô đơn sâu sắc hơn, các triệu chứng lo âu cũng như trầm cảm trở nên phổ biến hơn. Việc dùng điện thoại trước khi ngủ còn làm suy giảm trực tiếp chất lượng giấc ngủ lẫn thời gian tương tác trực tiếp với bạn đời.

Gốc rễ của vấn đề nằm ở cách não bộ con người hoạt động. Bộ não không tiến hóa để xử lý hàng trăm kích thích cảm xúc trái ngược chỉ trong vài mươi phút. Khi lướt video ngắn trong 30-60 phút, người dùng có thể chuyển từ một clip giải trí sang tin tai nạn, tin chiến tranh, clip về thú cưng, quảng cáo, rồi nội dung gây tranh cãi. Sự chuyển đổi liên tục này tăng gánh nặng nhận thức.

Khi chú ý bị quá tải, não bộ tự động giảm phản ứng với kích thích mới để tiết kiệm năng lượng. Lúc này, giọng nói bình thường của người nằm cạnh không thể cạnh tranh với những đoạn phim được thiết kế tối ưu bằng chuyển động nhanh, âm thanh kích thích và hiệu ứng bất ngờ. Người xem không cố tình vô tâm. Hệ thống chú ý của họ thực sự bị chiếm dụng.

Khoảng thời gian trước khi ngủ là giai đoạn vàng để củng cố sự gắn kết. Trò chuyện, ôm, nắm tay, tiếp xúc ánh mắt đều kích thích cơ thể giải phóng oxytocin, hormone tạo cảm giác tin tưởng và an toàn. Nếu khoảng thời gian này bị thay thế bởi video ngắn, ánh sáng xanh từ màn hình ức chế melatonin, khiến não bộ duy trì trạng thái kích hoạt thay vì thư giãn. Về mặt tâm lý, cặp đôi mất đi những cơ hội trò chuyện, tiếp xúc ánh mắt và những cử chỉ thân mật duy trì sự kết nối.

Một yếu tố khác là các thuật toán mạng xã hội. Chúng ưu tiên hiển thị những hình ảnh được chọn lọc như những màn cầu hôn hoành tráng, những cặp đôi luôn lãng mạn, những câu chuyện đơn giản hóa thành "red flag" hay "green flag".

Điều này khiến người xem đặt đời sống thực của mình lên bàn cân so sánh với phiên bản hoàn hảo nhất của người khác. Họ tự hỏi: "Tại sao mối quan hệ của mình không lãng mạn như vậy?". Khi liên tục tiếp xúc với mẫu bạn đời lý tưởng trên mạng, não bộ coi đó là tiêu chuẩn phổ biến ngoài đời thực. Kỳ vọng dẫn theo sự thất vọng. Các biểu hiện yêu thương bình dị bị coi thường.

Ông Thiện khuyến cáo các cặp đôi: "Đừng để thuật toán quyết định những phút cuối cùng trong ngày của hai người".

Chỉ cần dành 15-30 phút trước khi ngủ để cất điện thoại sang một bên, trò chuyện, ôm nhau hoặc đơn giản là hiện diện trọn vẹn bên đối phương, cặp đôi đã tạo ra một khoản đầu tư vô giá cho sức khỏe tâm lý của mối quan hệ. Tình yêu bền vững không đến từ những cử chỉ quá lớn lao mà từ hàng nghìn khoảnh khắc nhỏ khi cả hai chọn hướng ánh nhìn về phía nhau thay vì nhìn vào màn hình.

"Trong thời đại số, món quà lãng mạn nhất đôi khi không phải là một thiết bị công nghệ đắt tiền, mà chính là sự chú ý trọn vẹn dành cho người mình yêu", chuyên gia bày tỏ.

Mỹ Ý