42 minutes ago
4
Sự cố thả diều có gắn đèn chớp khiến hoạt động cất, hạ cánh tại sân bay Tân Sơn Nhất phải tạm dừng tối 13.8 một lần nữa cho thấy nguy cơ ấy chưa biến mất. Điều khiến tôi băn khoăn là chúng ta không thiếu quy định. Luật Hàng không dân dụng VN 2025 đã nghiêm cấm đưa thiết bị, vật dụng hoặc vật thể khác vào không trung gây ảnh hưởng đến an toàn bay. Với UAV, luật Phòng không nhân dân 2024 yêu cầu phương tiện phải được đăng ký trước khi khai thác, sử dụng. Việc bay cũng chịu cơ chế cấp phép, quản lý và giám sát theo điều 30 của luật này và điều 21 Nghị định 288/2025. Drone giải trí dưới 0,25 kg chỉ được miễn cấp phép khi hoạt động ngoài khu vực cấm bay, hạn chế bay và đáp ứng các điều kiện luật định.
Chế tài cũng không phải quá nhẹ. Nghị định 282/2025 quy định xử phạt hành vi thả diều, bóng bay, đồ chơi có thể bay tại khu vực cấm, khu vực mục tiêu được bảo vệ. Riêng UAV, quy định phạt từ 20 - 30 triệu đồng đối với hoạt động bay không có phép trong trường hợp phải xin phép; phạt 30 - 40 triệu đồng khi UAV cản trở hoặc gây mất an toàn cho phương tiện bay khác. Nếu hành vi cản trở giao thông đường không đạt mức độ nguy hiểm thì có thể xem xét tội cản trở giao thông đường không theo bộ luật Hình sự.
Điều này cho thấy vấn đề nằm nhiều hơn ở năng lực phòng ngừa và thực thi. Nếu vật thể đã lọt vào đường cất hạ cánh và người đầu tiên nhìn thấy nó lại là phi công, hệ thống quản lý đã phải chuyển sang trạng thái xử lý sự cố. Khi ấy, lựa chọn an toàn thường là dừng cất cánh, kéo dài bay chờ hoặc chuyển hướng. Chi phí của một trò chơi vài trăm nghìn đồng có thể ngay lập tức biến thành thiệt hại của hàng nghìn hành khách và nhiều hãng bay; trường hợp xấu nhất có thể là tai nạn và khi đó thiệt hại không thể tính bằng tiền.
Singapore có một cách làm đáng tham khảo. Trong phạm vi 5 km quanh sân bay hoặc căn cứ không quân, việc thả diều phải có giấy phép. UAV hoạt động trong phạm vi này cũng thuộc khu vực bị kiểm soát. Nhưng điều đáng chú ý hơn là người dân có thể mở ứng dụng OneMap để biết khu vực nào được bay, khu vực nào phải xin phép. Nhà chức trách còn thiết lập những khu vực riêng để người chơi UAV có chỗ hoạt động hợp pháp và an toàn. Cách tiếp cận ấy rất thực tế. Muốn người dân không thả diều hay drone nhầm chỗ, trước hết phải làm cho họ biết chính xác chỗ nào không được chơi và chỗ nào có thể chơi. Quy định phải hiện lên trên một bản đồ điện thoại, chứ không chỉ nằm trong văn bản pháp luật.
Với VN, theo tôi cần làm ngay ba việc. Trước hết, số hóa toàn bộ vùng cấm, vùng hạn chế quanh sân bay trên một bản đồ công cộng thống nhất để bất kỳ người sử dụng drone, máy bay mô hình hay tổ chức hoạt động có vật thể bay nào cũng có thể kiểm tra trước khi thực hiện. Tiếp đó, các sân bay lớn phải có hệ thống phát hiện sớm UAV và vật thể bay phù hợp, kết nối với lực lượng công an, quân sự và chính quyền địa phương để truy tìm nguồn phát ngay khi vật thể vừa xuất hiện, thay vì chờ báo cáo từ tổ lái.
Cuối cùng, tại những khu vực thường xuyên xảy ra thả diều, drone quanh sân bay cần kiểm tra và xử lý thực tế. Một vài trường hợp được xác định nhanh, xử phạt công khai và buộc bồi thường nếu gây thiệt hại sẽ có sức cảnh báo lớn hơn nhiều đợt tuyên truyền chung chung. An toàn hàng không là lĩnh vực mà chúng ta không có nhiều cơ hội để sửa sai sau một sự cố nghiêm trọng.
(*) Đoàn luật sư TP.HCM
