El Nino tăng cấp

El Nino đạt cường độ mạnh và tiếp tục tăng

Bản cập nhật khí hậu theo mùa toàn cầu vào cuối tháng 7 của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) dẫn lời bà Celeste Saulo, Tổng thư ký WMO, nhận định: Thời gian qua chỉ là màn khởi động, hiện El Nino đang tiếp tục mạnh lên. Sự mạnh lên của El Nino tiếp thêm nhiên liệu cho một hành tinh vốn đang bị "thiêu đốt" với những vòm nhiệt, những vụ cháy rừng kinh hoàng và nhiệt độ mặt nước biển nóng kỷ lục.

Theo WMO, các dự báo tổng hợp từ nhiều mô hình của các trung tâm dự báo hàng đầu thế giới cho thấy nhiệt độ bề mặt nước biển khu vực xích đạo trên Thái Bình Dương (Nino 3,4) sẽ vượt 2,9°C - mức cao nhất kể từ năm 1950 (nhiệt độ tại khu vực Nino 3,4 tăng 2°C so với bình thường được xác định là El Nino cường độ mạnh). Bên cạnh đó, hiện tượng "Lưỡng cực Ấn Độ Dương" cũng xuất hiện: phía tây Ấn Độ Dương ấm hơn mức trung bình, trong khi phía đông Ấn Độ Dương lạnh hơn mức trung bình. Cùng nhau, những yếu tố tác động từ đại dương này có thể làm gia tăng các tác động khí hậu khu vực, bao gồm hạn hán, lũ lụt và nguy cơ cháy rừng, đặc biệt là xung quanh lưu vực Ấn Độ Dương.

El Nino tăng cấp và tiếp tục mạnh thêm, đe dọa sinh kế người dân nhiều nơi

ẢNH: DUY TÂN

Thêm nữa, nhiệt độ bề mặt biển vùng nhiệt đới Đại Tây Dương cũng được dự báo sẽ duy trì ở mức cao hơn mức trung bình. Dự báo khả năng rất cao nhiệt độ sẽ cao hơn mức trung bình trên hầu hết các khu vực đất liền. Lượng mưa thiếu hụt và tình trạng khô hạn hơn bình thường có nhiều khả năng xảy ra ở tiểu lục địa Ấn Độ; phía nam và đông Úc; phía nam của khu vực Trung Mỹ và một phần vùng Caribe; tây bắc Nam Mỹ và Bắc Âu. Ngược lại, các khu vực khác lượng mưa gia tăng gây nên tình trạng lũ lụt bất thường.

Có 81% xác suất El Nino đạt cường độ rất mạnh - "siêu El Nino" từ khoảng tháng 10.2026.

Đối với VN, Cục Khí tượng thủy văn xác định 4 nhóm rủi ro chính; thứ nhất là nắng nóng và nhiệt độ, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 2°C, nhiều thời điểm vượt 3 - 4°C. Thứ hai là nguồn nước, tổng lượng mưa tại Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ thường thiếu hụt từ 20 - 40%, có nơi trên 50%. Thứ ba là xâm nhập mặn, điển hình như năm 2015 - 2016 (khu vực Nino 3,4 nhiệt độ mặt nước biển tăng cao hơn bình thường khoảng +2,6°C), El Nino kết hợp với dòng chảy sông Mekong suy giảm, xâm nhập mặn tại ĐBSCL đạt mức lịch sử, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Thứ tư là bão có xu hướng bắt đầu muộn, kết thúc sớm, số cơn bão ít nhưng quỹ đạo hoạt động có nhiều bất thường hơn mọi năm.

Đe dọa sinh kế và tăng trưởng kinh tế

Theo các chuyên gia, một sự kiện El Nino cường độ mạnh thường gây ra rất nhiều hệ lụy cho môi trường, xã hội và tăng trưởng kinh tế. Đáng chú ý hơn, tác động của nó không chỉ ngay thời điểm xuất hiện mà còn kéo dài nhiều năm sau đó, thường là chu kỳ từ 3 - 5 năm.

Trong trường hợp El Nino cường độ rất mạnh kéo dài đến giữa năm 2027, Cục Khí tượng thủy văn nhận diện những rủi ro chính đối với VN gồm: Đối với nông, lâm nghiệp và thủy sản, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi và nuôi trồng thủy sản, nhất là tại duyên hải nam Trung bộ, Tây nguyên và ĐBSCL. Việc điều chỉnh mùa vụ, tăng cường tưới tiết kiệm và bơm tưới có thể làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến thu nhập của người dân cũng như giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp.

Đối với công nghiệp và năng lượng, lượng nước về hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn trung bình nhiều năm làm suy giảm khả năng huy động nguồn thủy điện, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm nhu cầu điện từ tháng 5 - 6.2027. Khi đó, hệ thống điện có thể phải tăng huy động các nguồn nhiệt điện và các nguồn điện có chi phí cao hơn, làm tăng chi phí sản xuất điện và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tình trạng thiếu nước cục bộ cũng có thể ảnh hưởng đến một số cơ sở sản xuất sử dụng nhiều nước. Đối với dịch vụ, nắng nóng kéo dài làm tăng nhu cầu sử dụng điện, nước và chi phí vận hành. Một số hoạt động du lịch tại các địa phương thường xuyên thiếu nước có thể bị ảnh hưởng nếu khô hạn kéo dài.

Về an ninh nguồn nước, El Nino làm gia tăng nguy cơ mất cân đối giữa cung và cầu nước tại nhiều lưu vực sông. Đối với ĐBSCL, nguy cơ tăng khi dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong suy giảm, làm gia tăng thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2027, tác động xấu đến vựa nông sản của cả nước.

Ngay thời điểm hiện nay ở ĐBSCL, Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam (SIWRP) thông tin: Tổng lượng lũ từ ngày 1.6 đến 30.7 tại trạm Kratie (Campuchia) đạt khoảng 56 tỉ m3, thiếu hụt đến 15,21 tỉ m3 so với trung bình nhiều năm cùng kỳ, tương đương tỷ lệ khoảng 21% và ít hơn khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025. Đến ngày 30.7, mực nước đo được 14,87 m, thấp hơn 1,63 m so với trung bình nhiều năm cùng kỳ. Ở vùng đầu nguồn sông Cửu Long, mực nước tuần qua có xu thế tăng nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm. Cụ thể, mực nước tại trạm Tân Châu trên sông Tiền và Châu Đốc trên sông Hậu đang thấp hơn nhiều so với trung bình nhiều năm cùng kỳ.

Th.S Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia sinh thái học ĐBSCL, tóm lược: Dự báo năm nay miền Tây "đói" lũ. Nước lũ về ít không chỉ ảnh hưởng tới nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trước mắt mà còn làm gia tăng nguy cơ khô hạn, xâm nhập mặn trong mùa khô sắp tới. Thêm vào đó, nguồn lợi thủy sản tự nhiên từ thượng nguồn sông Mekong xuôi theo dòng nước lũ về vùng ĐBSCL sẽ giảm đáng kể. Nước ít, diện tích ngập cũng ít và cá không có nơi trú ngụ để kiếm ăn và sinh sản. Chu kỳ sụt giảm nguồn lợi thủy sản từ tự nhiên có thể kéo dài trong 2 - 3 năm tiếp theo.