Giải pháp xử lý drone xâm phạm an toàn bay

Náo loạn sân bay nhộn nhịp nhất nước

Tối 11.8, lực lượng trực kiểm soát không lưu Tân Sơn Nhất đã trải qua những giờ phút căng thẳng khó quên khi liên tiếp đối mặt với những nguy cơ uy hiếp an toàn bay. Vào khoảng giữa chiều cùng ngày, do ảnh hưởng của mưa giông lớn quét qua nhiều khu vực, lệnh bay vòng đã được ban bố. Nhiều chuyến bay chuẩn bị hạ cánh đã phải bay vòng chờ, dưới đất thì hàng loạt thông báo hoãn chuyến từ các hãng được đưa ra. Khi thời tiết xấu vừa tạm lắng, cả hành khách và sân bay chưa kịp vui mừng thì nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng hơn lại xuất hiện: thiết bị bay không người lái (drone/UAV) xuất hiện tại khu vực hoạt động bay khiến hoạt động khai thác tại cửa ngõ hàng không lớn nhất nước rơi vào tình trạng náo loạn.

Chuyến bay VN1467 của Vietnam Airlines từ Chu Lai về Tân Sơn Nhất phải nằm chờ tại sân bay Cần Thơ tối 11.8 vì sự cố drone xuất hiện tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất

ẢNH: N.T.T

Nhiều chuyến bay do chờ quá lâu đã buộc phải chuyển hướng hạ cánh khẩn cấp xuống các sân bay dự bị như Cần Thơ, Buôn Ma Thuột. Đơn cử như chuyến bay VN1467 của Vietnam Airlines khởi hành từ Chu Lai (Đà Nẵng) dự kiến đáp xuống Tân Sơn Nhất lúc 18 giờ 20 ngày 11.8 đã phải bay vòng gần 1 giờ 30 phút trước khi hạ cánh xuống sân bay Cần Thơ. Chia sẻ với Thanh Niên, nhiều hành khách trên chuyến bay này không giấu nổi sự mệt mỏi và bức xúc khi kế hoạch bị đảo lộn hoàn toàn. Gần 4 tiếng đồng hồ trễ giờ khiến các công việc, cuộc hẹn sắp xếp từ trước đổ bể.

Theo báo cáo của Cục Hàng không VN gửi Bộ Xây dựng, Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Tân Sơn Nhất chỉ trong 2 giờ đồng hồ đã phải 2 lần tạm dừng khai thác do phát hiện drone/UAV xuất hiện trái phép tại khu vực cận sân bay.

Lần 1, vào lúc 18 giờ 14 - 19 giờ 14, tổ lái chuyến bay 3S621 (SGN-HAN) phát hiện UAV ở độ cao 1.800 feet (cách tàu bay khoảng 500 m). Cùng thời điểm, tổ bay VJ601 cũng báo cáo phát hiện UAV cách sân bay 10 dặm (16 km) ở độ cao 3.000 feet (914 m). Sau khi tiếp nhận thông tin, Cảng vụ hàng không miền Nam ngay lập tức thông báo đến Trực ban Công an TP.HCM, Trung tâm An ninh hàng không quốc gia và Công an Cửa khẩu Cảng HKQT Tân Sơn Nhất để phối hợp xác minh, xử lý. Cảng vụ hàng không miền Nam đã phối hợp với Cảng HKQT Tân Sơn Nhất, Công ty Quản lý bay miền Nam kích hoạt Tổ An toàn đường cất hạ cánh, trao đổi thống nhất tạm ngừng hoạt động các chuyến bay đi/đến Cảng HKQT Tân Sơn Nhất; điều hành, bảo đảm an toàn cho các chuyến bay. Sau 60 phút kể từ thời điểm tổ lái báo cáo phát hiện UAV/drone lúc 18 giờ 14, Cảng HKQT Tân Sơn Nhất được đưa vào khai thác trở lại bình thường.

Ngành hàng không xác định UAV/drone là mối đe dọa trực tiếp đối với an toàn bay, nhất là trong khu vực lân cận sân bay. Trong ảnh: Máy bay chờ cất cánh tại sân bay Tân Sơn Nhấtảnh: Hoàng Quân

ẢNH: HOÀNG QUÂN

Lần 2, vào lúc 19 giờ 34 - 20 giờ 34, Sư đoàn phòng không 367 thông báo phát hiện UAV cách sân bay khoảng 3 km về hướng Tây Nam. Ngay khi nhận thông tin, Cảng vụ hàng không miền Nam đã phối hợp với các đơn vị liên quan, kích hoạt Tổ An toàn đường cất hạ cánh, tạm ngừng hoạt động bay đi/đến Cảng HKQT Tân Sơn Nhất; tổ chức điều hành, bảo đảm an toàn cho các chuyến bay đang bay chờ, chuyển hướng. Đến 20 giờ 34 cùng ngày, Cảng HKQT Tân Sơn Nhất mới đưa vào khai thác trở lại bình thường.

Sự việc trên khiến hơn 60 chuyến bay bị ảnh hưởng, trong đó 3 chuyến bay phải hạ cánh khẩn nguy do cạn nhiên liệu khi bay chờ; 24 chuyến bay phải chuyển hướng hạ cánh tại sân bay dự bị; 19 chuyến bay phải bay chờ trên không và 15 chuyến bay phải dừng chờ cất cánh...

Đáng quan ngại hơn, trong vụ việc lần này, drone áp sát máy bay ở cự ly cực kỳ nguy hiểm - chỉ cách máy bay khoảng 500 m. Ở tốc độ hàng trăm km/giờ của máy bay, chỉ một va chạm nhỏ với drone cũng có thể gây hỏng hóc động cơ, vỡ kính buồng lái hoặc dẫn đến thảm họa hàng không tàn khốc.

Cục Hàng không VN đề nghị cho cơ quan, đơn vị trên địa bàn Cảng hàng không đầu tư trang bị hệ thống thiết bị chuyên dụng để phát hiện, cảnh báo sớm UAV và thiết bị chế áp UAV trong trường hợp cần thiết. Ảnh: Lực lượng vũ trang xử lý drone xâm phạm an toàn bay ở sân bay Đà Nẵng

ẢNH: Đ.X

Trước đó không lâu, hàng loạt vụ việc tương tự cũng đã diễn ra liên tiếp tại các sân bay trọng điểm phía bắc như Nội Bài và Cát Bi (Hải Phòng). Điển hình là vụ việc tổ lái chuyến bay Vietjet vừa cất cánh từ Nội Bài phát hiện một drone màu trắng bay cắt mặt ở độ cao 4.700 feet (1.430 m), hay sự cố diều sáo gắn đèn thả trôi sát đường băng Cát Bi khiến gần 40 chuyến bay phải hủy, bay chờ hoặc chuyển hướng.

Đáng chú ý, trong giai đoạn các sự cố drone ở phía bắc bùng nổ, đại diện Cảng HKQT Tân Sơn Nhất từng đưa ra thông tin rằng Tân Sơn Nhất không bị ảnh hưởng bởi drone do vị trí địa lý không nằm gần các khu vực thường xuyên tổ chức sự kiện hay vui chơi giải trí ngoài trời. Tuy nhiên, diễn biến sự cố tối 11.8 cho thấy hiểm họa từ drone có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào.

UAV nhỏ nhưng thiệt hại vô cùng lớn

Trao đổi với Thanh Niên, đại diện Vietnam Airlines thông tin, sau sự cố tối 11.8, từ đầu sân bay Tân Sơn Nhất, có 15 chuyến bay không thể hạ cánh, 15 chuyến bay vòng chờ hạ cánh, 14 chuyến bay ảnh hưởng trực tiếp phải đáp tạm xuống sân bay khác, ảnh hưởng dây chuyền từ đêm 11.8 đến sáng 12.8 là 20 chuyến bay.

Diễn biến sự cố UAV/drone tại sân bay Tân Sơn Nhất tối 11.8.2026

ẢNH: CỤC HÀNG KHÔNG VN

Nếu tính từ giai đoạn tháng 6.2025 đến tháng 3 năm nay, liên tiếp các vụ việc thiết bị bay không người lái xâm nhập trái phép vào khu vực bay của các cảng hàng không lớn đã dẫn đến hàng loạt chuyến bay phải tạm dừng, hạ cánh, làm ảnh hưởng trực tiếp đến 42 chuyến bay và hơn 5.000 hành khách của hãng. Chưa kể hàng trăm chuyến bay và hàng chục nghìn khách khác cũng bị ảnh hưởng dây chuyền, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế cho hãng hàng không và tâm lý bất an cho hành khách. Đặc biệt tiềm ẩn nguy cơ va chạm, uy hiếp trực tiếp đến an ninh, an toàn của ngành hàng không.

Theo đại diện Cục Hàng không VN, nguy cơ từ UAV/drone, flycam và các vật thể bay tự phát đối với hoạt động hàng không dân dụng đã trở thành một vấn đề rất nghiêm trọng. Giai đoạn cất/hạ cánh là những thời điểm nhạy cảm nhất trong toàn bộ chuyến bay, bởi đây là lúc tàu bay hoạt động ở độ cao thấp, tốc độ lớn, tổ lái phải xử lý rất nhiều thông số trong thời gian rất ngắn. Nếu UAV hoặc vật thể bay lạ va chạm với máy bay ở thời điểm này, hậu quả xảy ra là rất nghiêm trọng.

Kịch bản xấu bao gồm việc vật thể lạ va chạm vào kính buồng lái, thân máy bay, cánh, cánh quạt hoặc động cơ. Nếu động cơ hút phải vật thể lạ, nguy cơ hỏng hóc kỹ thuật hoàn toàn có thể xảy ra. Trong trường hợp va chạm làm tổ lái bị phân tâm hoặc ảnh hưởng đến khả năng điều khiển tàu bay đúng vào thời điểm quyết định, mức độ rủi ro sẽ tăng lên rất cao. Do đó về mặt chuyên môn, ngành hàng không xác định UAV/drone là mối đe dọa trực tiếp đối với an toàn bay, nhất là trong khu vực lân cận sân bay.

Loạt chuyến bay bị ảnh hưởng do sự cố drone uy hiếp an toàn bay tại sân bay Tân Sơn Nhất tối 11.8

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Không chỉ bầu trời VN, trên thế giới, drone cũng là một trong những hiểm họa uy hiếp an toàn bay nghiêm trọng. Chỉ trong vòng 10 năm qua, máy bay không người lái chiếm 122 trong số 240 vụ suýt va chạm được báo cáo, tỷ lệ đến 51%. Riêng tại Mỹ, hai phần ba số vụ suýt va chạm trên không tại 30 sân bay lớn nhất của Mỹ vào năm 2024 đến từ drone. Các vụ suýt va chạm ngày càng nhiều là do số lượng drone được sử dụng ngày càng tăng. Tính đến năm 2026, có hơn 800.000 drone được đăng ký trong sổ đăng ký drone Mỹ. Máy bay thương mại và drone bắt đầu có những sự cố suýt va chạm vào khoảng năm 2013, khi drone bắt đầu trở nên phổ biến. Các sự cố này tăng mạnh sau đó và vẫn là mối lo ngại về an toàn hiện nay.

Trang web của FAA (Cục Hàng không liên bang Mỹ) nêu rõ: "Người điều khiển drone nên tránh bay gần sân bay vì máy bay có người lái khó có thể nhìn thấy và tránh drone khi đang bay", đồng thời nhấn mạnh, hãy nhớ rằng người điều khiển drone phải tránh xa máy bay có người lái và chịu trách nhiệm về bất kỳ mối nguy hiểm nào về an toàn do drone của họ gây ra trong môi trường sân bay. Đối với các chuyến bay gần sân bay trong không phận được kiểm soát, người điều khiển drone phải nhận được giấy phép sử dụng không phận trước khi vận hành. Giấy phép sử dụng không phận đi kèm với các giới hạn về độ cao và có thể bao gồm các điều khoản vận hành khác.

Phải siết drone từ gốc

Trước thực trạng này và để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay, Vietnam Airlines đã báo cáo Ủy ban An ninh hàng không dân dụng quốc gia, các cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và UBND các tỉnh, thành có cảng hàng không, sân bay đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng phương tiện bay không người lái đến từng khu dân cư, cơ sở kinh doanh dịch vụ flycam cùng người dân, du khách.

Ngoài ra, hãng cũng kiến nghị các cơ quan chức năng tăng cường quản lý và kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các thiết bị bay không người lái tại khu vực lân cận các cảng hàng không, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các thiết bị này và xử lý nghiêm đối với các trường hợp cố tình vi phạm, qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, phòng ngừa từ sớm, từ xa, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hoạt động bay của ngành hàng không dân dụng.

Với tính chất khẩn nguy như vậy, ngay sau các vụ việc, Cục Hàng không VN cùng lực lượng công an, quân đội đã lập tức vào cuộc rà soát hiện trường, triển khai các biện pháp khẩn cấp để xác minh chủ sở hữu thiết bị. Tuy nhiên, theo Cục Hàng không, việc phát hiện và chế áp UAV/drone hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công do thiếu hệ thống thiết bị chuyên dụng phát hiện, cảnh báo sớm, khả năng chế áp UAV/drone trong trường hợp cần thiết.

Để tăng cường hiệu quả quản lý, giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các sự việc liên quan đến UAV/drone tại khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay của cảng hàng không, Cục Hàng không VN đã báo cáo Bộ Xây dựng kiến nghị Ủy ban An ninh hàng không dân dụng quốc gia sớm thống nhất giao trách nhiệm chủ trì cho cơ quan, đơn vị trên địa bàn Cảng hàng không trong tình huống có UAV xâm nhập trái phép, ảnh hưởng đến các hoạt động bay hàng không dân dụng. Song song, đầu tư trang bị hệ thống thiết bị chuyên dụng để phát hiện, cảnh báo sớm UAV và thiết bị chế áp UAV trong trường hợp cần thiết, không chỉ dừng lại ở mức độ xác minh bằng mắt thường hay thông báo thủ công như hiện nay.

Đồng thời bổ sung, hoàn thiện các chế tài xử phạt hành chính và hình sự đủ mạnh đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tàu bay không người lái.

Thực tế, khung pháp lý hiện tại không thiếu, thậm chí còn khá "rắn". Nghị định số 144/2021 về việc sử dụng các thiết bị bay không người lái như flycam, drone, UAV... quy định chi tiết mức xử phạt khi chưa được cấp phép. Theo đó, các hành vi sử dụng tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay siêu nhẹ không đúng quy định sẽ bị phạt tiền từ mức thấp nhất 1 - 2 triệu đồng cho tới khung cao nhất 20 - 30 triệu đồng. Trường hợp vi phạm thả diều, sử dụng UAV gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động bay (làm đình trệ chuyến bay, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho hãng hàng không, hoặc xảy ra va chạm gây tai nạn), người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt tù từ 1 - 15 năm tù.

Tuy nhiên, "lỗ hổng ý thức" vẫn là nguyên nhân lớn nhất khiến tình trạng này tiếp tục tái diễn. Trong khi đó, việc truy tìm thủ phạm không hề dễ dàng do tính chất cơ động của các thiết bị này.

Vì vậy, bên cạnh nâng cao nhận thức cộng đồng, về giải pháp lâu dài, Cục Hàng không đề nghị Bộ Xây dựng kiến nghị UBND các tỉnh, thành phố có sân bay phối hợp chặt chẽ với các tổ công tác an toàn đường cất hạ cánh trong việc phát hiện, xác minh và xử lý các trường hợp vi phạm. Cục cũng kiến nghị Bộ Công an và Bộ Quốc phòng chỉ đạo các đơn vị chức năng xác định đầu mối tiếp nhận, xử lý thông tin khi phát hiện vật thể bay hoạt động trái phép tại khu vực sân bay và vùng lân cận nhằm bảo đảm phản ứng nhanh, hiệu quả.