GS Ngô Bảo Châu nói về 'nỗi đau đáu' chất lượng đào tạo tiến sĩ toán

Hôm qua 5.3, trong lễ ký kết giữa Viện Nghiên cứu cao cấp về toán (VIASM) và Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội (VNU - HUS), GS Ngô Bảo Châu đã chia sẻ một số thông tin về chương trình phối hợp đào tạo tiến sĩ toán học (thuộc khuôn khổ Chương trình Phát triển toán học của VIASM) mà hai đơn vị cùng thực hiện.

GS Ngô Bảo Châu

ẢNH: HOÀNG HƯƠNG

Khai thác nguồn học sinh giỏi toán hùng hậu

GS Ngô Bảo Châu cho biết, bấy lâu nay, cá nhân ông cũng như các thầy cô trụ cột của nền toán học Việt Nam đều rất đau đáu về vấn đề đào tạo tiến sĩ toán học trong nước. Dù rất nỗ lực, nền toán học Việt Nam vẫn chưa đào tạo được những tiến sĩ đẳng cấp quốc tế ngay trong nước, ngoại trừ số ít hiện tượng cá biệt như GS Nguyễn Hữu Việt Hưng (VNU-HUS).

Điều này là một sự lãng phí khi lực lượng học sinh giỏi toán của ta rất hùng hậu. Ngoài 6 em thi IMO, mỗi năm có khoảng 50 em xuất sắc lọt vòng chọn đội tuyển quốc gia, đều là những học sinh đầy tiềm năng trở thành nhà toán học chuyên nghiệp đạt trình độ quốc tế.

Vì vậy, VIASM sẽ phối hợp với các trường đại học đào tạo cả cử nhân khoa học tài năng (20 - 30 em/năm) để tạo nguồn. Mục tiêu là 10 năm nữa sẽ đào tạo được 50 tiến sĩ toán/năm, đủ sức cạnh tranh trong môi trường học thuật quốc tế.

"Đối với tôi đây là một thước đo rất cụ thể. Ngoài công việc nghiên cứu toán học (một lĩnh vực vô cùng quan trọng với sự phát triển của mỗi quốc gia), làm sao chúng ta đào tạo được những thế hệ kế tiếp thực sự có tài năng, có khả năng cạnh tranh, có khả năng đào tạo, có khả năng dẫn dắt! 

Chúng ta không thể nào chỉ dựa vào nước ngoài để làm việc này. Giờ chúng ta đã có đủ vây đủ cánh, đủ phát triển để bắt đầu đảm nhận việc đó", GS Ngô Bảo Châu nói.

Cái bắt tay của nhà toán học và tỉ phú

GS Ngô Bảo Châu cũng cho biết, việc các cơ sở đào tạo trong nước có đủ năng lực đào tạo tiến sĩ trình độ quốc tế là tâm nguyện từ lâu không chỉ của cá nhân ông mà của nhiều người trong cộng đồng toán học Việt Nam, chẳng hạn như GS Trần Văn Nhung (nguyên Thứ trưởng Bộ GD-ĐT), GS Lê Tuấn Hoa (nguyên Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam)…

GS Ngô Bảo Châu và GS Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia Hà Nội, ký kết thỏa thuận hợp tác

ẢNH: HOÀNG HƯƠNG

Tuy nhiên, đến thời điểm này mới hội tụ đủ các yếu tố "nhân hòa", "địa lợi" để VIASM làm được việc đó, cụ thể là nhờ có sự hỗ trợ tâm huyết của các nhà tài trợ, thông qua Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam, mà ông Nguyễn Trung Hà là người đại diện (tỉ phú Nguyễn Trung Hà là một trong những thành viên sáng lập FPT và từng là cựu học sinh giỏi Olympic toán quốc tế IMO - PV).

GS Ngô Bảo Châu kỳ vọng chương trình sẽ khởi động ngay năm nay với trung tâm hạt nhân là VIASM. Để đảm bảo chất lượng, quy mô ban đầu sẽ tinh gọn và tăng dần, hướng tới mục tiêu 20 - 30 nghiên cứu sinh/năm vào 2030.

Yếu tố then chốt của dự án là thu hút trí thức người Việt ở nước ngoài. Nhờ Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam cam kết tài chính lâu dài, năm nay đã có 6 giáo sư người Việt tầm vóc quốc tế đồng ý về nước làm việc 2 - 3 tháng/năm tại VIASM.

Các chuyên gia này sẽ trực tiếp đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh cùng giảng viên trong nước. Dù vậy, GS Châu thẳng thắn nhìn nhận: "Đa số những em có năng lực thường cũng đủ điều kiện nhận học bổng làm tiến sĩ ở nước ngoài, nên việc tạo nguồn cho chương trình rất quan trọng".