Israel đối mặt 'sóng thần' di cư của giới tinh hoa

Gần 270.000 người, chủ yếu là giới tinh hoa có học vấn cao và thu nhập tốt, đã rời Israel trong ba năm qua do bất ổn chính trị và lo ngại an ninh.

Nghiên cứu dựa theo dữ liệu từ Cục Thống kê Trung ương do Đại học Tel Aviv công bố hồi đầu tháng 8 cho thấy quy mô di cư đang tăng vọt với hơn 86.500 người ra đi vào năm 2023, khoảng 91.500 người vào năm 2024 và con số tương tự ghi nhận trong năm 2025.

Để so sánh, trong cùng kỳ năm 2013, 2014 và 2015, chỉ có 83.219 công dân rời Israel. Báo cáo từ cơ quan thuế Israel cũng củng cố thực trạng này khi chỉ ra nhóm rời đi thuộc các bậc đóng thuế cao nhất.

Gilad Kariv, Chủ tịch Ủy ban Nhập cư, Hòa nhập và Cộng đồng Do Thái Hải ngoại của Quốc hội Israel, nhận định đất nước đang đối mặt với một "cơn sóng thần" di cư mà chính phủ hoàn toàn không có động thái giải quyết.

Chuyến bay của hãng British Airways rời sân bay Ben-Gurion ở Tel Aviv ngày 25/2. Ảnh: Jerusalem Post

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này bắt nguồn từ sự sụp đổ niềm tin chính trị và vòng xoáy xung đột kéo dài. Làn sóng ra đi gia tăng ngay trước kỳ bầu cử quan trọng vào cuối năm, khi chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu ngày càng mang thiên hướng cánh hữu và cứng rắn.

Phe tự do cáo buộc chính phủ làm xói mòn tính thế tục và tước đi sự độc lập của các thể chế nhà nước, đặc biệt là tòa án. Kế hoạch cắt giảm quyền giám sát tư pháp vào năm 2023 từng châm ngòi cho các cuộc biểu tình rầm rộ của hàng chục nghìn người.

Sự bất an của giới trí thức được đẩy lên đỉnh điểm sau cuộc tấn công của Hamas vào miền nam Israel ngày 7/10/2023, cùng các chiến dịch quân sự đáp trả của Israel khiến hơn 73.000 người Palestine thiệt mạng tại Gaza và kéo theo chiến sự trên nhiều mặt trận. Dù không phản đối chiến tranh, nhiều người vẫn rơi vào cảm giác mệt mỏi và bế tắc khi xung đột kéo dài vô tận mà chính phủ không thể đạt được chiến thắng như cam kết.

Làn sóng ra đi hiện nay diễn ra bất chấp những rào cản định kiến lâu đời trong văn hóa Do Thái. Vào những năm 1970, cựu thủ tướng Yitzhak Rabin từng gọi người rời bỏ đất nước là "những kẻ hèn nhát". Trong ngôn ngữ Do thái, từ Aliyah (chuyển đến Israel) có nghĩa là "đi lên", còn yordim (di cư ra nước ngoài) lại mang nghĩa tiêu cực là "những người đi xuống".

Hành khách tại sân bay Ben Gurion hồi tháng 3. Ảnh: AFP

Theo nhà nhân khẩu học Sergio Della Pergola, nếu như trước đây cán cân di cư âm của Israel chỉ xuất hiện ngắn hạn do khủng hoảng tài chính, thì tình trạng di cư ồ ạt và duy trì liên tục suốt thời gian qua là tín hiệu bất thường chưa từng có.

Sự nổi bật của các chính trị gia cực đoan càng làm sâu sắc thêm sự phân hóa. Della Pergola dẫn chứng việc Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir từng kêu gọi hạ sát 30-40 người Palestine ở Gaza mỗi đêm.

"Lần này, yếu tố kinh tế không hẳn là nguyên nhân chính. Phần lớn mọi người ra đi vì cảm giác bất an kéo dài về an ninh và lo ngại về tương lai chính trị của đất nước", ông nhấn mạnh.

Thực trạng di cư hàng loạt đang đe dọa trực tiếp tới trụ cột kinh tế của Israel.

Giáo sư Michael Ben-Gad ở Đại học City St George's, London, nhấn mạnh việc giữ chân lực lượng lao động trẻ, có học vấn và mang tư tưởng tự do là yếu tố sống còn để duy trì sự tăng trưởng của một nền kinh tế trẻ như Israel.

Ông dẫn lại cảnh báo từ nhiều thập kỷ trước của nhà kinh tế học Dan Ben-David rằng tương lai chính trị và kinh tế của Israel phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực đổi mới sáng tạo. Theo giáo sư Lilach Lev Ari từ Đại học Oranim, những người có trình độ cao nhất đang chiếm tỷ lệ áp đảo trong dòng người rời đi. Xu hướng này thể hiện rõ nhất ở làn sóng sang Mỹ, chủ yếu là các gia đình trẻ tài năng tìm cách thoát khỏi bầu không khí chính trị ngột ngạt, tác động của cải cách tư pháp và chiến tranh.

Bà nhấn mạnh không cần hoảng sợ vì đất nước vẫn còn nhiều người giỏi ở lại. Nhưng cần phải nhìn nhận đúng đắn về làn sóng di cư kéo dài suốt ba năm và có xu hướng gia tăng.

"Đây là thực trạng đáng báo động", bà lưu ý.

Hồng Hạnh (Theo Al Jazeera, Jerusalem Post)