Lý do ông Trump dọa 'ném bom tơi bời' Oman

Giận dữ vì đàm phán với Iran bế tắc, Tổng thống Trump bắt đầu chuyển hướng chỉ trích sang các đồng minh, thậm chí dọa "ném bom tơi bời" Oman.

Tổng thống Donald Trump hôm 17/8 cáo buộc Oman "chơi không đẹp" và đe dọa sẽ "xử lý" nước này bằng chiến dịch "ném bom tơi bời" nếu tiếp tục cản trở việc Mỹ mở lại eo biển Hormuz.

Cơn thịnh nộ của ông Trump bùng nổ sau nhiều tuần thỏa thuận hạt nhân với Iran và nỗ lực mở lại Hormuz với sự hỗ trợ của Oman đều chưa thành hiện thực như tuyên bố của Nhà Trắng. Đây được coi là kết quả của nhiều tuần Mỹ thể hiện sự hoài nghi với Oman, đồng minh thân cận với Washington ở Trung Đông.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 6/8. Ảnh: AFP

Nỗi hoài nghi với Oman

Gốc rễ của cơn thịnh nộ bắt nguồn từ việc Tổng thống Trump hồi tháng 6 đặt hạn chót 60 ngày để kết thúc cuộc chiến với Iran và buộc Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân, đồng thời nối đàm phán. Dù Oman là đầu mối hòa giải ban đầu, nước này đã bị Mỹ gạt sang một bên trong hai tháng qua, và vai trò đó được trao cho Qatar, Pakistan.

Thời hạn đó đã hết vào ngày 17/8, nhưng đến nay vẫn không bên nào chịu nhượng bộ, khiến triển vọng chấm dứt xung đột trở nên mờ mịt. Tình thế bế tắc khiến Mỹ quay sang nghi ngờ lập trường của Oman.

Nước này đang đàm phán với Iran để mở đường cho tàu thương mại qua lại Hormuz. Nếu các cuộc thương lượng tiến triển tốt, chúng có thể giảm bớt áp lực cho thị trường năng lượng toàn cầu cũng như hạ nhiệt giá xăng ở Mỹ. Dù vậy, Washington vẫn lo ngại về việc Muscat hỗ trợ để giúp Tehran đạt được một thỏa thuận hạt nhân có lợi hơn với họ, điều khiến ông Trump thêm phần giận dữ.

Chính quyền Trump từng đe dọa trừng phạt Oman, sau khi có thông tin rằng Muscat muốn cùng Tehran thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Mỹ trước đây không ít lần khẳng định việc Iran thu phí qua Hormuz sẽ là "lằn ranh đỏ" đối với họ và nó sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm đối với các tuyến đường thủy chiến lược khác trên thế giới.

Tàu thương mại trên eo biển Hormuz nhìn từ Musandam, Oman, ngày 3/8. Ảnh: Reuters

Dù Oman nhiều lần bác bỏ thông tin trên, các quan chức Mỹ cho biết Nhà Trắng lo ngại rằng thỏa thuận giữa Iran và Oman sẽ giúp Tehran tăng quyền kiểm soát eo biển Hormuz, điều Tổng thống Trump chắc chắn không bao giờ mong muốn.

Nội bộ Nhà Trắng đang tranh cãi gay gắt về cách ứng xử với Oman. Các quan chức giấu tên am hiểu vấn đề cho hay một số cố vấn cấp cao đang âm thầm cáo buộc Oman "lá mặt lá trái" khi bắt tay với Iran thay vì tìm kiếm một thỏa thuận tốt nhất cho cả Washington lẫn Tehran.

Nhưng nhiều người khác lại cho rằng mối quan hệ lâu năm Oman - Iran thực tế là lợi thế đối với nỗ lực hòa giải và Tổng thống Trump chỉ đang "giận cá chém thớt" với Muscat khi đàm phán hạt nhân bế tắc.

Không chỉ nhắm vào Oman, Tổng thống Mỹ còn trút cơn giận vào nhiều đồng minh mà ông cho là không chịu hợp tác. Oman chỉ là một trong nhiều cái tên hứng chịu cơn thịnh nộ của ông Trump vì không tham gia vào nỗ lực giúp chấm dứt cuộc xung đột.

Hôm 16/8, ông đã ra lệnh cắt giảm quy mô cuộc tập trận chung Mỹ - Hàn vì Seoul từ chối hỗ trợ Washington khai thông eo biển Hormuz.

"Ngài có muốn phụ chúng tôi một tay không? Ông ấy đáp 'xin thôi'", ông Trump kể lại cuộc trò chuyện với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung, trước khi nhấn mạnh rằng Mỹ thực sự không cần ai giúp đỡ.

Binh sĩ Hàn Quốc tham gia diễn tập ở Seoul hồi tháng 3/2024. Ảnh: Reuters

"Và tôi bảo 'Hượm đã nào, chúng tôi có 39.000 quân bên đó bảo vệ các ông trước Triều Tiên ngay sát vách, vậy mà các ông lại không chịu giúp chúng tôi trong một chiến dịch quân sự quá dễ dàng tại Iran sao? Lạ đời thật'".

Tổng thống Mỹ cũng từng phàn nàn các đồng minh châu Âu như Anh và Tây Ban Nha vì chưa nỗ lực đúng mức để đối phó Iran. Điều này nối dài nỗi bất bình suốt nhiều năm qua của ông, khi luôn cho rằng đồng minh chỉ biết lợi dụng Mỹ thay vì đóng góp tương xứng.

Mối rạn nứt âm ỉ

Rạn nứt giữa Mỹ và Oman vốn đã nảy sinh từ trước. Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi, người từng làm cầu nối cho các cuộc đàm phán Mỹ - Iran trước xung đột, đã liên tục chỉ trích quyết định khai chiến của Mỹ, thậm chí còn lên sóng chương trình "Face the Nation" trên kênh CBS để tìm cách ngăn những đợt không kích đầu tiên vào Iran.

"Dù bạn có góc nhìn thế nào về Iran, cuộc chiến này không phải do họ khơi mào", ông viết trên mạng xã hội hồi tháng 3.

Steven Cook, chuyên gia cấp cao về Trung Đông tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, trụ sở tại New York, nhận định Iran dường như đang gây áp lực nhằm ép Oman tham gia kế hoạch chung để có thể danh chính ngôn thuận quản lý tàu bè qua Hormuz.

Oman chưa đưa ra quyết định cuối cùng về vấn đề này, cũng chưa phản ứng với lời đe dọa "ném bom tơi bời" của ông Trump. Tuy nhiên, Cook cho rằng những lời lẽ như vậy của Tổng thống Trump "chỉ khiến Iran lấn tới hơn nữa vì họ thấy rõ Mỹ đang ở thế yếu".

Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)