Mỹ dần đảo ngược tình thế ở Hormuz

Mỹ đang giành lại thế chủ động tại eo biển Hormuz, khi hơn 80% tàu thuyền qua lại trong hai tuần qua chọn tuyến hàng hải do Oman quản lý.

Eo biển Hormuz đã trở thành tâm điểm đối đầu Iran - Mỹ những tháng qua, khi cả Tehran và Washington đều tuyên bố kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này. Iran yêu cầu tàu bè qua Hormuz phải đi theo tuyến hàng hải phía bắc qua lãnh hải nước này, trong khi Mỹ hậu thuẫn tuyến đường phía nam, sát bờ biển Oman.

Iran đã nhiều lần bị cáo buộc phóng tên lửa, UAV vào tàu hàng di chuyển theo tuyến phía nam, khiến lưu lượng hàng hải qua Hormuz có những thời điểm tê liệt. Tuy nhiên, dữ liệu từ Kpler, tổ chức theo dõi tàu bằng tín hiệu nhận dạng và vệ tinh, cho thấy tình hình ở Hormuz đang dần nghiêng về phía Mỹ.

Tàu thương mại ở bờ biển phía đông UAE, gần eo biển Hormuz, ngày 12/7. Ảnh: AFP

Hơn 80% lượt tàu qua eo biển Hormuz trong hai tuần qua sử dụng tuyến phía nam, hành lang hàng hải được Tổ chức Hàng hải Quốc tế công nhận nhưng Iran phản đối mạnh mẽ. Một tháng trước, gần như không có tàu nào sử dụng tuyến này.

Dù đối mặt nguy cơ bị tấn công, phần lớn tàu thời gian qua vẫn lựa chọn tuyến hàng hải này, dường như đã tin tưởng nhiều hơn vào chiếc ô bảo vệ của hải quân Mỹ.

"Chúng ta có thể nhìn thấy ngày càng rõ Iran đã mất một phần quyền kiểm soát eo biển", Homayoun Falakshahi, trưởng bộ phận phân tích ngành dầu thô của Kpler, nhận định.

Tàu sân bay USS Abraham Lincoln tại biển Arab ngày 29/5 tham gia chiến dịch phong tỏa cảng biển Iran. Ảnh: Hải quân Mỹ

Việc tàu bè chuyển sang tuyến Oman nhiều khả năng sẽ cản trở kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển mà Iran nhiều lần tuyên bố. Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran hết hiệu lực trong tuần này về lý thuyết cho phép Tehran nối lại các cơ chế thu phí ở Hormuz, nhưng Iran dường như chưa thể thực hiện kế hoạch vì đang mất dần khả năng kiểm soát eo biển.

Một số quốc gia vùng Vịnh cũng tìm cách giảm rủi ro với hoạt động hàng hải qua Hormuz bằng cách giảm số lượng tàu bè di chuyển ở đây. Kuwait, Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã thuê tàu chở dầu siêu lớn để đưa dầu ra khỏi vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz, sau đó chuyển dầu sang tàu khách hàng bên ngoài khu vực nguy hiểm ở Vịnh Oman.

Để tránh các cuộc tấn công của Iran, những tàu này thường tắt thiết bị phát tín hiệu trong nhiều tuần, tạo ra dòng vận tải "bóng tối" mà một số tổ chức theo dõi hàng hải như Kpler khó phát hiện đầy đủ.

Các hải trình đi qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Tổng thống Donald Trump ngày 17/8 tuyên bố Mỹ đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuần qua cho biết lượng dầu vận chuyển qua eo biển cộng với lượng dầu được chuyển hướng quanh khu vực đạt khoảng 15 triệu thùng mỗi ngày, tiến gần mức trung bình 20 triệu thùng mỗi ngày trước chiến tranh.

Dan Pickering, nhà sáng lập Pickering Energy Partners, cho rằng Iran có thể vẫn duy trì khả năng răn đe ở Hormuz, nhưng mức độ kiểm soát đã suy giảm so với một hoặc hai tháng trước.

"Dĩ nhiên tôi sẽ cẩn trọng xem xét mọi thông tin, nhưng công bằng mà nói Iran đã mất một phần quyền kiểm soát eo biển", Andy Lipow, chủ tịch Hiệp hội Dầu Lipow, nhận định.

Iran chưa bình luận về các thông tin trên. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 18/8 tuyên bố eo biển Hormuz "vẫn đóng cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết" đã đưa ra trong bản ghi nhớ hồi tháng 6, trong đó có dỡ bỏ phong tỏa cảng biển và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran.

Thanh Danh (Theo CNN, AP, Tasnim)