Ngày ông Trump đe dọa rồi đổi ý với Iran

Trong cùng một ngày, Tổng thống Trump dọa "xóa sổ" Iran, ra lệnh nối lại tấn công nước này rồi lại đổi ý để tạo điều kiện cho "đàm phán nghiêm túc".

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17/5 cảnh báo Iran sẽ "chẳng còn lại gì" nếu không hành động nhanh trong cuộc đàm phán với Mỹ thêm rằng "thời gian đang dần trôi qua". Tuyên bố được ông đưa ra sau khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc mà không đạt được bước đột phá nào về chiến sự Iran.

Chưa đầy 24 giờ sau, Tổng thống Mỹ thông báo ông đã phê duyệt chiến dịch tấn công mới nhắm vào Iran bắt đầu từ ngày 19/5, nhưng đã hoãn lại sau khi được nhận đề nghị từ ba đồng minh vùng Vịnh gồm Qatar, Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), những bên muốn thêm thời gian cho nỗ lực đàm phán.

Dù đe dọa xóa sổ Iran chưa đầy một ngày trước, Tổng thống Mỹ vẫn cho rằng "đàm phán nghiêm túc đang diễn ra", hướng đến một thỏa thuận "rất hợp lý đối với Mỹ cũng nhưng các nước Trung Đông và hơn thế nữa". Ông đồng thời tái khẳng định yêu cầu cốt lõi đối với thỏa thuận là Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, bổ sung rằng ông đã thông báo cho Israel trước khi công bố quyết định này.

Đây không phải lần đầu ông Trump phát tín hiệu cứng rắn với Iran, rồi nhanh chóng lùi bước và thay đổi quyết định. Có thời điểm ông Trump tuyên bố cuộc chiến "đã kết thúc", nhưng đồng thời nói Mỹ vẫn cần "hoàn tất công việc".

Hồi tháng 4, ông cảnh báo rằng "cả một nền văn minh sẽ lụi tàn trong đêm nay, không bao giờ có thể quay trở lại", nhưng rồi rút lại đe dọa sau thời hạn do chính mình đặt ra.

"Ông Trump đã ít nhất 6 lần kéo dài hạn chót và hoãn các kế hoạch tấn công Iran kể từ khi cuộc chiến nổ ra", nhà báo Barak Ravid, phụ trách mảng Trung Đông của Axios và có nhiều nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ lẫn Israel, cho biết.

Tiêm kích F-18 hạ cánh trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln ngày 30/1 tại biển Arab. Ảnh: US Navy

Khi phát động chiến dịch quân sự cùng Israel hôm 28/2, ông Trump từng ước tính cuộc chiến chỉ kéo dài khoảng 4-5 tuần. Theo NYTimes, với thực tế xung đột hiện đã bước sang tháng thứ ba, ông đang kẹt trong thế lưỡng nan giữa hai kịch bản: tiếp tục gây sức ép quân sự và ngoại giao để Iran nhượng bộ toàn diện, hoặc nhanh chóng tuyên bố chiến thắng để khép lại cuộc chiến.

Chiến dịch càng kéo dài càng không nhận được sự ủng hộ trong nước. Một cuộc thăm dò tuần qua của hãng Siena cho thấy 64% cử tri Mỹ nói rằng cuộc chiến với Iran là sai lầm. Đa số người được hỏi cũng bày tỏ bất mãn với những hệ lụy kinh tế của xung đột.

Trong thông báo lần này, Tổng thống Mỹ tiếp tục phát đi những tín hiệu cho thấy Washington vừa chủ động trì hoãn hành động quân sự để đàm phán, vừa đe dọa sẵn sàng tấn công.

Ông Trump cho biết đã chỉ thị Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Daniel Caine và quân đội Mỹ "chuẩn bị cho một chiến dịch toàn diện, quy mô lớn và có thể diễn ra bất kỳ lúc nào nếu không thể đạt một thỏa thuận chấp nhận được".

Các nguồn thạo tin tiết lộ ông Trump dự kiến triệu tập đội ngũ an ninh quốc gia để thảo luận các phương án quân sự trong ngày 19/5. Một quan chức Mỹ cho biết nếu Iran không thay đổi lập trường, "đối thoại có thể phải tiếp diễn bằng bom đạn".

Vài tiếng trước khi ông Trump tuyên bố hoãn tấn công, truyền thông Mỹ dẫn nguồn tin từ chính quyền cho biết Iran đã gửi đề xuất cập nhật nhằm chấm dứt chiến sự, song Nhà Trắng đánh giá đề xuất này chưa tạo ra bước tiến đáng kể và không đủ để đạt thỏa thuận.

Điểm bất đồng lớn nhất vẫn là chương trình hạt nhân Iran, đặc biệt liên quan kho uranium đã làm giàu. Ông Trump yêu cầu Tehran từ bỏ mọi tham vọng hạt nhân trong tương lai cũng như bàn giao lượng uranium hiện có, trong khi Iran khẳng định làm giàu uranium là quyền hợp pháp của nước này.

Ngoài vấn đề hạt nhân, các điểm nghẽn khác gồm quyền kiểm soát eo biển Hormuz, kho tên lửa đạn đạo và năng lực máy bay không người lái của Iran, cũng như quy mô lực lượng của mỗi bên trong khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự sự kiện tại Nhà Trắng ngày 18/5. Ảnh: AFP

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố chương trình làm giàu uranium là "quyền vốn có" của Tehran, cho thấy nước này chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Ông cho biết đàm phán với Mỹ vẫn tiếp diễn thông qua trung gian Pakistan.

Bối cảnh này làm gia tăng lo ngại rằng lệnh ngừng bắn hiện tại có thể chỉ là khoảng lặng tạm thời.

Một số quan chức Mỹ cho hay tuyên bố lần này của ông Trump có thể chỉ là đòn nghi binh và vẫn có khả năng Washington tiến hành không kích. Họ lưu ý rằng hồi tháng 2, phái đoàn Mỹ và Iran cũng từng chuẩn bị cho một vòng đàm phán ở Thụy Sĩ ngay trước khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công khắp lãnh thổ Iran và hạ sát hàng loạt lãnh đạo cấp cao của nước này.

Tại Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu được cho là đã triệu tập các bộ trưởng nòng cốt cùng loạt cố vấn cấp cao để thảo luận khả năng chiến sự tái bùng phát. Hai quan chức Trung Đông ngày 15/5 tiết lộ với truyền thông Mỹ rằng Washington và Tel Aviv đang chuẩn bị ở mức độ cao nhất từ trước tới nay cho khả năng nối lại chiến dịch quân sự, thậm chí ngay trong tuần này.

Iran cũng cho thấy họ đang sẵn sàng đối phó với kịch bản xung đột tái bùng phát. Ông Baghaei cảnh báo lực lượng vũ trang Iran đã chuẩn bị những bất ngờ mới cho đối phương nếu xảy ra hành động quân sự, trong khi truyền hình nước này phát những chương trình hướng dẫn người dân sử dụng súng.

"Những thông điệp qua lại giữa Mỹ và Iran chủ yếu mang thái độ cứng rắn, tạo hình ảnh không nhượng bộ, nhưng vẫn muốn tìm cách tháo gỡ bế tắc. Tuyên bố hoãn tấn công vì đàm phán đang tiến triển từ ông Trump là ví dụ điển hình. Tuy nhiên, biên độ để họ làm vậy không còn nhiều và tuần này có thể là quãng thời gian mang tính quyết định", chuyên viên phân tích quốc phòng Howard Altman của War Zone nhận định.

Thanh Danh (Theo Times of Israel, War Zone, NYT)