Ngủ sai tư thế - nguy cơ tổn thương thần kinh vĩnh viễn rình rập

Dù mang lại cảm giác an toàn và thoải mái, tư thế ngủ co quắp hai tay trước ngực có thể để lại những tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Kịch bản quen thuộc mỗi sáng: bạn thức dậy với cảm giác tê râm ran hoặc châm chích bò dọc các ngón tay, còn vòm vai thì cứng đờ. Bạn duỗi tay, xoay khớp vai liên tục cho đến khi cảm giác bình thường quay trở lại. Bạn bước ra khỏi giường, rũ mạnh bàn tay và tự trấn an chắc chỉ do đêm qua nằm sai tư thế một chút, không có gì đáng ngại. Nhưng thực tế có thể không đơn giản như vậy. Chính tư thế ngủ hàng đêm lại là nguyên nhân gốc rễ gây ra vấn đề này.

Rất nhiều người không nhận ra thói quen này của bản thân. Họ chìm vào giấc ngủ với đôi tay thả lỏng, nhưng đến khoảng 3h sáng, cơ thể đã tự động co quắp lại. Tư thế gập chặt hai tay trước ngực hiện được cộng đồng mạng gọi nôm na là "tư thế T. rex" (khủng long bạo chúa) vì nó gợi liên tưởng đến đôi chi trước ngắn ngủn của loài vật này. Dù không phải là thuật ngữ y khoa chính thức, các bác sĩ cảnh báo việc duy trì tư thế này đêm này qua đêm khác có thể biến những cơn tê bì tạm thời thành tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

"Khi ngủ trong trạng thái gập tay và ép chặt vào người, bạn đang trực tiếp đè nén lên các dây thần kinh chạy qua khuỷu tay hoặc cổ tay", bác sĩ Raj Dasgupta, chuyên gia y học giấc ngủ kiêm Cố vấn Y khoa trưởng tại Sleepopolis, trả lời trên trang HuffPost. Tình trạng này gây thiếu máu cục bộ cho dây thần kinh, dẫn đến tê bì hoặc châm chích ở cánh tay. Về lâu dài, nó còn tạo áp lực lên vùng vai, dẫn đến hiện tượng đau mỏi và căng cứng.

Tư thế gập chặt hai tay trước ngực có thể gây tổn thương thần kinh. Ảnh minh họa tạo bởi AI

Bác sĩ Matthew Bennett, chuyên gia phẫu thuật chỉnh hình tại Mỹ, cho biết việc gập khuỷu tay suốt đêm làm tăng áp lực tại các điểm hẹp mà dây thần kinh đi qua. Một số người thậm chí gặp phải tình trạng chèn ép dây thần kinh ở cổ tay, tương tự như hội chứng ống cổ tay, gây tê bì và yếu cơ bàn tay. Đáng nói, đây là thói quen cực kỳ phổ biến và có xu hướng âm thầm nặng dần theo thời gian.

Ông Kieran Sheridan, chuyên gia vật lý trị liệu kiêm sáng lập viên trang GulfPhysio, thường xuyên tiếp nhận các bệnh nhân gặp tình trạng này. Người bệnh thường mô tả cánh tay họ rơi vào trạng thái "tê bì" hoặc phải rũ mạnh bàn tay mỗi khi thức dậy. Ông Sheridan nhận định: "Đây chính là tín hiệu cho thấy hệ thần kinh của bạn đang gặp bất ổn".

Bác sĩ Dasgupta đưa ra khuyến cáo tương tự: "Nếu tay bạn bị tê mỗi đêm, tình trạng tê bì kéo dài một lúc sau khi ngủ dậy, hoặc bàn tay bắt đầu có dấu hiệu yếu đi trong ngày, đó là lúc bạn cần đến gặp bác sĩ". Các triệu chứng cảnh báo bao gồm cơn đau nhói lan dọc xuống cánh tay, khó khăn khi cầm nắm đồ vật, hay thường xuyên vô tình làm rơi điện thoại. Đừng chủ quan coi đây là sự vụng về bộc phát hay những phiền toái nhỏ nhặt. Đó là lời cảnh báo rõ ràng rằng tổn thương thần kinh đang ngày một tiến triển.

Bác sĩ Bennett khuyên bất kỳ ai thấy các dấu hiệu này xuất hiện thường xuyên hơn nên đi kiểm tra y tế sớm. "Hầu hết trường hợp đều đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị bảo tồn nếu phát hiện sớm", ông cho biết. Nếu bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo, những rắc rối thực sự mới bắt đầu phát sinh. Bác sĩ Dasgupta lưu ý: "Tình trạng tê bì thường chỉ mang tính tạm thời và sẽ tự hết khi bạn thay đổi tư thế ngủ. Tuy nhiên, nếu áp lực chèn ép kéo dài liên tục nhiều tuần hoặc nhiều tháng, nó có thể dẫn đến tổn thương thần kinh vĩnh viễn".

Hành vi co gập người khi ngủ mang lại cảm giác an toàn, một phản xạ bản năng tương tự việc kéo chăn quấn chặt hơn khi trời lạnh. Tuy nhiên, đằng sau phản ứng này thường là những yếu tố tâm lý và sinh lý sâu xa hơn. Cơ thể có xu hướng tự động bật chế độ phòng thủ ngay cả khi không có nguy hiểm thực sự. Bác sĩ Bennett giải thích rằng khi hệ thần kinh rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ do các cơn đau mãn tính, căng thẳng, mất ngủ hoặc chấn thương tâm lý, chúng ta sẽ vô thức chọn những tư thế mang lại cảm giác an toàn và bớt trống trải hơn.

Nhu cầu tìm kiếm sự an toàn trong lúc ngủ là hoàn toàn tự nhiên. Nhưng ở một số người, quá trình này diễn ra phức tạp hơn. Bà Judit Merayo Barredo, một nhà tâm lý học lâm sàng, kể về một bệnh nhân tìm đến điều trị trong tình trạng mất ngủ mãn tính và kiệt sức kéo dài. Mỗi đêm, bệnh nhân này đều tỉnh giấc trong tư thế co quắp, hai tay ép chặt vào ngực và vai co rút đúng chuẩn "T. rex".

Bà Barredo chia sẻ: "Dù ngủ nhiều giờ liền, cô ấy luôn thức dậy với cơ thể căng cứng, nghiến chặt hàm và tâm trạng nặng nề". Sau quá trình tìm hiểu, nhà tâm lý nhận ra bệnh nhân đang chịu đựng chứng lo âu nghiêm trọng và tình trạng này bộc phát ngay cả trong giấc ngủ.

Mục tiêu ưu tiên hàng đầu là xoa dịu hệ thần kinh của bệnh nhân trước khi đi ngủ. Bà Barredo đã hướng dẫn cô thực hiện bài tập thả lỏng toàn thân (body scan), viết nhật ký giải tỏa căng thẳng trước khi ngủ và thay đổi không gian phòng ngủ: bổ sung thêm gối tựa, điều chỉnh ánh sáng dịu nhẹ và duy trì lịch sinh hoạt đều đặn.

Theo bà Barredo, việc bệnh nhân bắt đầu thay đổi tư thế ngủ là "một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy cơ thể cô ấy đang học lại cách cảm nhận sự an toàn". Tất nhiên, không phải ai ngủ ở tư thế "T. rex" cũng mắc chứng lo âu mãn tính. Căng thẳng thường ngày, chất lượng giấc ngủ kém hay tình trạng căng cơ thông thường đều có thể kích hoạt phản ứng co quắp này.

Thách thức lớn nhất là ý chí hoàn toàn không hoạt động trong lúc bạn đã chìm vào giấc ngủ. Bạn không thể tự dặn mình dừng co tay lại giữa đêm. Do đó, giải pháp hiệu quả nhất là tạo ra các rào cản vật lý khiến việc co gập tay trở nên khó khăn hơn.

Cách "huấn luyện" lại cơ thể khi ngủ

Bác sĩ Bennett gợi ý một mẹo cực kỳ đơn giản: quấn một chiếc khăn mặt quanh khuỷu tay và cố định nhẹ bằng băng co giãn. Khăn mặt đóng vai trò như một vật cản mềm, khiến việc gập sâu tay trở nên không thoải mái mà không làm bạn tỉnh giấc. Nếu bị đau cổ tay, việc đeo nẹp hỗ trợ cổ tay vào ban đêm cũng mang lại hiệu quả rõ rệt. Đối với người có thói quen ngủ nghiêng, chuyên gia Sheridan đề xuất hai cách: đặt một chiếc gối nhỏ hoặc khăn gập giữa hai tay và ngực để chặn việc co tay hoàn toàn; hoặc ôm một chiếc gối ôm dài để giữ hai tay ở vị trí thả lỏng tự nhiên mà vẫn có điểm tựa.

Nếu ngủ ở tư thế nằm ngửa, hãy để hai tay thả lỏng dọc theo thân người hoặc tựa trên một chiếc gối gần hông. Cánh tay nên giữ thẳng hoặc chỉ hơi gập nhẹ; tuyệt đối tránh chèn tay dưới cơ thể hoặc kê dưới gối. Ông Sheridan giải thích: "Việc giữ cánh tay mở giúp máu lưu thông tốt hơn, giảm áp lực chèn ép lên dây thần kinh và thúc đẩy cơ bắp phục hồi nhanh hơn".

Vì tư thế này thường xuất phát từ một hệ thần kinh đang căng thẳng, bác sĩ Bennett khuyên nên thực hiện các bài tập thư giãn trước khi đi ngủ như hít thở sâu hoặc giãn cơ nhẹ nhàng. "Mục tiêu không phải là gượng ép chỉnh tư thế một cách cứng nhắc", ông nói. "Điều quan trọng là tạo điều kiện tốt nhất để cơ thể được nghỉ ngơi và hồi phục đúng nghĩa".

Nếu bạn thường xuyên thức dậy với bàn tay tê bì, vai cứng đờ hay cảm giác râm ran ở cánh tay, bạn không cần phải xáo trộn toàn bộ thói quen sinh hoạt. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ ngay tối nay. Mỗi giấc ngủ ngon, mỗi tư thế đúng đắn là một bước nhỏ bảo vệ sức khỏe thần kinh của bạn khỏi những tổn thương âm thầm.

Mỹ Ý (Theo Huffpost)