Nguy cơ nếu Iran mở mặt trận mới ở châu Âu

Iran có thể mở mặt trận mới bằng cách tấn công lợi ích Mỹ tại châu Âu, nhưng có nguy cơ kéo thêm các thành viên NATO vào cuộc chiến.

Quốc hội Bulgaria tháng trước thông qua nghị quyết cho phép máy bay quân sự Mỹ tiếp liệu tại căn cứ không quân Bezmer của nước này, qua đó hỗ trợ hậu cần cho chiến dịch của Washington tại Trung Đông.

Động thái trên lập tức vấp phải chỉ trích từ Iran. Phát biểu trước người đồng cấp Bulgaria cuối tháng 7, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố bất kỳ quốc gia nào tiếp tay cho "hành vi can thiệp" của Mỹ chống lại Iran sẽ bị Tehran coi là mục tiêu tấn công hợp pháp.

Financial Times gần đây dẫn các nguồn tin giấu tên từ Iran cho biết Tehran sẽ cân nhắc tấn công châu Âu nếu Washington leo thang xung đột. Armida van Rij, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Cải cách châu Âu, nhận định khu vực Đông Nam Âu có thể được coi là mục tiêu tiềm tàng nếu Iran quyết định mở mặt trận mới để gia tăng sức ép với Mỹ.

"Khu vực này là điểm yếu chiến lược của châu Âu, bởi có vị trí đặc biệt quan trọng. Nơi này có nhiều căn cứ NATO và các tuyến cung ứng chủ chốt cho Ukraine, cũng như vị trí địa lý nằm cạnh biển Đen", Rij nói.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran duyệt binh ở Tehran hồi tháng 1/2025. Ảnh: Reuters

Angel Petrov, nhà báo tại Sofia chuyên đưa tin về Đông Nam Âu và Trung Đông, cho rằng nếu tập kích căn cứ Bezmer, Irancó thể buộc Bulgaria phải trả giá cho hành động hợp tác chống lại họ, đồng thời tìm cách gây chia rẽ Mỹ với đồng minh này.

Một đòn tấn công chưa từng có như vậy sẽ khiến người dân Bulgaria lần đầu tiên cảm thấy bị đe dọa bởi cuộc chiến tại Iran, xung đột mà họ vốn không mấy bận tâm, chỉ vì yêu cầu của đồng minh Mỹ.

Ali Bakir, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề toàn cầu, nhận định kịch bản Iran tấn công sẽ gia tăng áp lực quân sự lên châu Âu.

"Điều này có nguy cơ châm ngòi cuộc chiến rộng lớn và nguy hiểm hơn, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế và an ninh toàn cầu", Bakir nhận định.

Tên lửa khai hỏa trong cuộc tập trận giữa Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và hải quân Iran ngày 17/2/2026. Ảnh: AFP

Tuy nhiên, chính Iran cũng sẽ đối mặt nhiều rủi ro với hành động quân sự như vậy. Hameed Hakimi, nhà bình luận của Al Jazeera, cho rằng đòn tấn công vào một quốc gia thành viên của cả Liên minh châu Âu (EU) và NATO sẽ biến châu Âu từ bên quan sát thành bên tham chiến.

NATO có thể sẽ kích hoạt Điều 4, để các nước thành viên "cùng nhau tham vấn" về việc một thành viên bị đe dọa. Giới quan sát không loại trừ kịch bản NATO sẽ viện dẫn Điều 5, trong đó nêu rõ một cuộc tấn công vũ trang chống lại một hoặc nhiều thành viên sẽ được coi là đòn tấn công chống lại tất cả, để có hành động quân sự đáp trả.

Điều này có thể trao lợi thế cho ông Trump trong việc tập hợp liên minh ở châu Âu để cùng chống lại Iran, điều mà trước đó ông chưa thành công, theo Hakimi.

Chuyên gia Bakir có chung nhận định rằng một đòn tấn công của Iran vào châu Âu sẽ tạo lợi thế cho ông Trump và làm trầm trọng thêm tình trạng cô lập của Iran.

Iran đến nay chưa cho thấy có dấu hiệu sắp nhắm vào châu Âu như đã cảnh báo, theo giới quan sát. "Có thể Iran đang kiềm chế vì tính toán rằng đòn tập kích tên lửa vào châu Âu có thể mang đến cho Washington một chiến thắng chiến lược", Hakimi cho hay.

Vị trí Iran và các quốc gia ở đông nam châu Âu. Đồ họa: Britannica

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng vẫn có một số yếu tố khiến nguy cơ Iran tấn công châu Âu chưa thể bị loại trừ.

Iran có thể sẽ không coi hành động của mình là tấn công châu Âu, mà chỉ nhắm vào các khí tài, căn cứ của Mỹ nằm trên đất châu Âu. Tehran từng áp dụng quan điểm tương tự trong các đợt tập kích tên lửa vào các quốc gia khác ở vùng Vịnh.

Ngoài ra, Hakimi lo ngại nếu quyết định tấn công của Iran không phải do những nhà hoạch định chiến lược chính trị đưa ra, mà được định đoạt bởi các tướng lĩnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo vốn có quan điểm cứng rắn, đòn đáp trả có thể trở nên khó lường.

"Mong muốn trả đũa các cuộc tấn công mới của Mỹ bằng cách nhắm vào một điểm yếu của đối phương có thể khiến phe cứng rắn của Iran phản ứng quá mức, khiến căng thẳng leo thang vượt tầm kiểm soát", Hakimi cảnh báo.

Thanh Tâm (Theo Al Jazeera, Reuters, AFP)