Những hành động giúp cải thiện tình trạng thiếu nước ngọt

Bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên, xử lý rò rỉ nước, sử dụng nước hiệu quả, là những hành động được UNEP khuyến cáo thực hiện, nhằm giải quyết tình trạng thiếu nước.

Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cho biết, ít nhất 50% dân số toàn cầu - tức khoảng 4 tỷ người, phải đối mặt với tình trạng thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm.

Đại hội đồng UNEP năm 2024 đã thông qua nghị quyết kêu gọi các quốc gia quản lý tốt hơn các hệ sinh thái thủy sinh và tăng cường hợp tác về nước để hỗ trợ phát triển bền vững. Bà Leticia Carvalho, cựu điều phối viên trưởng của Chi nhánh Hệ sinh thái nước ngọt và biển thuộc UNEP từng nói: "Các giải pháp nằm trong tầm tay. Chúng ta cần tư duy đổi mới, cam kết chính trị và hợp tác mạnh mẽ hơn, cũng như tăng cường tài chính để khi nói đến nước, không ai bị bỏ lại phía sau".

Theo UNEP, việc thiếu nước toàn cầu bị thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, từ biến đổi khí hậu đến rò rỉ đường ống. Từ đó, chương trình này nêu 7 hành động dành cho các cá nhân và quốc gia để cùng chung tay ngăn chặn tình trạng này.

Nhiều nơi trên thế, đất nứt nẻ vì cạn nguồn nước ngầm. Ảnh: Pexels

Bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái tự nhiên

Các hệ sinh thái cung cấp nước ngọt cho con người đang biến mất với tốc độ đáng báo động. Vùng đất ngập nước, vùng đầm lầy, lưu vực rừng, hồ, sông và tầng chứa nước ngầm đang chịu những ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu, khai thác quá mức và ô nhiễm, khiến khả năng cung cấp nước cho cộng đồng suy giảm. Những không gian tự nhiên này cần được bảo vệ khẩn cấp, cũng như những không gian đã bị suy thoái cần được phục hồi thông qua các hoạt động phục hồi quy mô lớn.

Các quốc gia nên đặt ra các mục tiêu cụ thể, có thể đo lường được cho công việc này; lồng ghép những mục tiêu đó vào các kế hoạch quốc gia trong chống biến đổi khí hậu, bảo vệ đa dạng sinh học, tránh hạn hán và sa mạc hóa. Điều này đặc biệt quan trọng để đảm bảo nguồn cung cấp nước cho các thành phố

Sử dụng nước hiệu quả hơn, đặc biệt trong nông nghiệp

Nông nghiệp chiếm khoảng 70% tổng lượng nước ngọt được sử dụng trên toàn cầu. Áp dụng các phương pháp sản xuất thực phẩm tiết kiệm nước, như thủy canh, tưới nhỏ giọt và nông lâm kết hợp có thể giúp kéo dài nguồn nước dự trữ. Ngoài ra, UNEP cho biết chế độ ăn dựa trên thực vật thường cần ít nước hơn so với chế độ ăn dựa trên thịt, cũng nên được khuyến khích. Ví dụ, ngành sản xuất thịt bò ước tính tiêu thụ nhiều nước nhất, cần tới 15.000 lít nước để sản xuất một kg thịt.

Xử lý rò rỉ nước

Sử dụng nước hiệu quả cũng có nghĩa là giảm lượng nước bị thất thoát do rò rỉ trong cơ sở hạ tầng đô thị và đường ống trong các tòa nhà. Không có dữ liệu toàn cầu về lượng nước bị thất thoát theo cách này, nhưng số liệu của một số quốc gia cho thấy lượng nước bị rò rỉ rất lớn. Chỉ riêng tại Mỹ, rò rỉ nước sinh hoạt đã lãng phí gần 1.000 tỷ gallon (khoảng 3.700 tỷ lít) nước mỗi năm.

Khai thác các nguồn nước phi truyền thống

Khi nguồn cung cấp nước từ hồ, sông và các tầng ngầm trong đất cạn kiệt, các quốc gia cần tận dụng nguồn nước từng bị bỏ qua, như xử lý và tái sử dụng nước thải. Một hành động hữu ích khác là thu gom và trữ nước mưa để sử dụng trong những đợt khô hạn. Khử muối nước biển cũng là một lựa chọn nếu được thực hiện bền vững, có điều quá trình này thường dẫn đến việc xả nước muối độc hại ra đại dương, có thể làm tăng lượng khí thải nhà kính khi sử dụng năng lượng để vận hành.

Các thùng chứa nước mưa tại một trang trại vùng nông thôn Nam Phi. Ảnh: Pexels

Theo dõi chất lượng nước

Thông thường, nước rất dồi dào nhưng lại quá ô nhiễm để có thể sử dụng cho việc ăn uống, sinh hoạt, sản xuất hoặc giải trí. Đo lường được chất lượng nước có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các hành động làm sạch nguồn nước phù hợp. Việc đánh giá này có thể được bổ sung bằng dữ liệu vệ tinh, trí tuệ nhân tạo... UNEP đã xây dựng nền tảng Freshwater Ecosystems Explorer (Khám phá Hệ sinh thái Nước ngọt) cung cấp dữ liệu hình ảnh có độ phân giải cao, được cập nhật theo thời gian, mô tả mức độ thay đổi của hệ sinh thái nước ngọt theo thời gian nhằm hỗ trợ các nhà quản lý hành động bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái nước ngọt.

Kết hợp quản lý nước với chính sách biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến lượng mưa, môi trường sống dưới nước và sự sẵn có của nguồn nước chất lượng tốt. Đồng thời, các vùng đầm lầy và vùng đất "khóa" carbon khác đang bị suy giảm, dẫn đến sự gia tăng của lượng khí thải vốn khiến toàn cầu nóng lên, làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu. Để quản lý vòng tuần hoàn tiêu cực này, nên chú trọng việc bảo vệ và phục hồi bể chứa carbon, đồng thời hài hòa chiến lược quản lý nước với chính sách hạn chế, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Áp dụng phương pháp tích hợp khi ra quyết định

Những quyết định về nước không thể được đưa ra một cách riêng lẻ. Nước là một thành phần quan trọng trong mọi lĩnh vực, từ sản xuất điện đến sản xuất công nghiệp và nông nghiệp. Vì vậy, UNEP khuyến cáo quốc gia xây dựng nhiều kế hoạch hành động nhằm giải quyết vấn đề sử dụng nước và ô nhiễm trên đa lĩnh vực, coi trọng mối liên hệ nước - năng lượng - thực phẩm - hệ sinh thái.

Kim Ánh