PGS Hà Đình Đức trong ký ức tổ trưởng lai dắt rùa Hồ Gươm

Đã nhiều năm qua đi nhưng ông Nguyễn Ngọc Khôi chưa quên khoảng thời gian năm 2011, ngày nào "nhà rùa học" Hà Đình Đức cũng có mặt ở Hồ Gươm theo dõi rùa nổi và các diễn biến quanh hồ.

Bất ngờ khi nghe tin PGS.TS Hà Đình Đức qua đời, ông Nguyễn Ngọc Khôi, tổ trưởng lai dắt rùa Hồ Gươm, thành viên Hội đồng chữa trị và trực tiếp tham gia kế hoạch bảo vệ, chăm sóc rùa Hồ Gươm năm 2011, cho biết "có nhiều thời gian làm việc, nghiên cứu cùng PGS Đức".

Ông kể, năm 2011, khi UBND TP Hà Nội quyết định thành lập Hội đồng chữa trị, chăm sóc rùa Hồ Gươm, PGS Hà Đình Đức là một trong số thành viên tích cực.

"Ngày nào, nhà khoa học cũng ra hồ. Chiều chiều cụ lại gọi điện cho tôi, rủ ra Hồ Gươm xem rùa nổi ở đâu, kiểm tra tình trạng nước thế nào", ông Khôi kể, thêm rằng PGS Hà Đình Đức là người có kiến thức sâu về các loài rùa. Ông từng nghiên cứu, tìm hiểu tới 167 loài rùa khác nhau trên thế giới.

Theo ông Khôi, chính sự gắn bó đó khiến hình ảnh PGS Hà Đình Đức trở nên quen thuộc với những người sống quanh Hồ Gươm. Không chỉ những người cùng nghiên cứu, mà nhà báo, người dân và những người sinh sống quanh khu vực này đều biết đến sự gắn bó và tình yêu của PGS Hà Đình Đức với rùa Hồ Gươm.

Từ đó, mọi người đã gọi PGS Hà Đình Đức là "nhà rùa học". Theo ông Khôi, "danh xưng đó hoàn toàn xứng đáng".

PGS.TS Hà Đình Đức (thứ ba từ phải) ngồi thuyền cùng các chuyên gia lai dắt rùa trên hồ Gươm, tháng 3/2011. Ảnh: Ngọc Thành

Chia sẻ về người đồng nghiệp từng kề vai sát cánh, tổ trưởng lai dắt rùa Hồ Gươm cho biết, PGS Hà Đình Đức không chỉ nghiên cứu mà còn trực tiếp tham gia quá trình chữa bệnh cho rùa Hồ Gươm.

Mỗi khi phát hiện rùa nổi, PGS Đức đều chủ động liên lạc với tổ công tác để cùng theo dõi. Việc bắt được rùa sau khi quây lưới còn phụ thuộc vào phán đoán, kinh nghiệm và cả may mắn, song nhà khoa học luôn chia sẻ những hiểu biết của mình với các thành viên tham gia.

Từ những góp ý của ông, lực lượng chức năng đã tổ chức bắt rùa lên gò Tháp Rùa để chữa trị vào năm 2011. "Ông rất nhiệt tình, đóng góp nhiều ý kiến về cách chữa rùa, cách nuôi rùa cũng như các phương án làm thế nào để bắt được rùa", ông Khôi nhớ lại.

Không chỉ nghiên cứu về rùa, PGS Hà Đình Đức nhiều lần lên tiếng về những nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái Hồ Gươm, trong đó có tình trạng ô nhiễm nguồn nước, sự suy giảm chất lượng môi trường sống và tác động của quá trình đô thị hóa.

Rùa Hồ Gươm chết vào tháng 1/2016, đến tháng 4 cùng năm, hai chuyên gia người Đức đã đến Việt Nam để hỗ trợ việc phục chế xác rùa. Phương pháp nhựa hóa được lựa chọn, giúp bảo quản nguyên trạng mẫu vật từ hình thái, màu sắc đến cả những phần khó như mắt, diềm mai. Trong hình là tiêu bản rùa Hồ Gươm cuối cùng được bàn giao cho nhà trưng bày đền Ngọc Sơn. Ảnh: Ngọc Thành

PGS.TS Hà Đình Đức qua đời sáng 7/8, ở tuổi 87. Di sản khoa học của ông là 200 bài viết và 6 công trình nghiên cứu cấp Quốc gia về Hồ Gươm. Những nghiên cứu của PGS.TS Hà Đình Đức đã góp phần bổ sung nhiều dữ liệu khoa học quan trọng về cá thể rùa Hoàn Kiếm, góp phần thu hút sự quan tâm của cộng đồng đối với công tác bảo tồn loài rùa quý hiếm này.

Năm 2011, PGS.TS Hà Đình Đức cùng nhóm nhà khoa học và nhà quản lý tham gia chăm sóc, cứu chữa rùa Hồ Gươm được trao Giải thưởng "Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội".

Theo thông tin từ gia đình, lễ viếng cố PGS.TS Hà Đình Đức bắt đầu lúc 8h15 ngày 11/8 tại Nhà tang lễ Thành phố (125 Phùng Hưng, Hà Nội). Lễ truy điệu được tổ chức lúc 9h15 cùng ngày, sau đó hỏa táng tại Đài hóa thân Hoàn Vũ (Văn Điển) và an táng tại Nghĩa trang Dạ Cá, xã Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Trọng Đạt