Nỗi lo người đi bộ thành kẻ làm phiền khi Hà Nội cho thuê vỉa hè

Khi quyền sử dụng vỉa hè được hợp pháp hóa bằng tiền thuê, liệu người đi bộ có còn là đối tượng trung tâm nữa hay không?

Tôi từng nhiều lần phải bước xuống lòng đường giữa dòng xe cộ đông đúc chỉ vì vỉa hè bị bàn ghế, xe máy và hàng quán chiếm kín. Có những đoạn phố, người đi bộ trở thành "kẻ làm phiền" việc buôn bán của các cửa hàng mặt tiền. Chỉ cần đứng vài giây trước hàng quán, chủ quán đã bị lườm nguýt. Chỉ cần dắt xe ngang qua một đoạn vỉa hè bị lấn chiếm, chủ quán đã nhìn bằng ánh mắt khó chịu.

Bởi vậy, khi đọc thông tin Sở Xây dựng Hà Nội đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết quy định thí điểm quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè ngoài mục đích giao thông để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm, tôi vừa thấy hợp lý, nhưng cũng vừa lo. Theo đề xuất, mức phí cho thuê vỉa hè dao động từ 20.000 đến 45.000 đồng một m2 mỗi tháng tùy vị trí, con số này cũng chỉ bằng một suất gửi xe máy theo tháng.

Nhìn ở góc độ kinh tế, đây là một chủ trương có lý. Không thể phủ nhận kinh tế đêm, hàng quán vỉa hè và văn hóa phố xá là một phần sức sống đô thị của Hà Nội. Một thành phố hiện đại không chỉ cần những tòa nhà cao tầng mà còn cần không khí đường phố và sự nhộn nhịp của đời sống dân sinh. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: khi quyền sử dụng vỉa hè được hợp pháp hóa bằng tiền thuê, liệu người đi bộ có còn là đối tượng trung tâm nữa hay không?

Nỗi lo lớn nhất của tôi không phải chuyện bán hàng trên vỉa hè, mà là tâm lý "đã đóng tiền thì có quyền". Khi một chủ quán bỏ tiền thuê vài mét vuông trước cửa nhà mình, rất dễ xuất hiện cảm giác sở hữu. Từ đó, ranh giới giữa "được phép sử dụng tạm thời" và "coi là tài sản riêng" sẽ cực kỳ mong manh. Trên thực tế, ngay cả khi chưa có chính sách cho thuê chính thức, đã có không ít người hành xử như thể vỉa hè là lãnh địa riêng. Nếu tới đây việc thuê vỉa hè trở nên hợp pháp, tôi lo rằng tâm lý ấy sẽ còn mạnh hơn.

>> 'Tôi lo quán phở mất khách vì người khác thuê vỉa hè'

Điều đáng nói là vỉa hè không giống mặt bằng trong trung tâm thương mại. Đây là không gian công cộng phục vụ tất cả mọi người: người già đi bộ tập thể dục, trẻ em tan học, người khuyết tật di chuyển, công nhân đứng trú mưa hay du khách dạo phố. Nếu một ngày người dân phải "xin đường" trên chính phần vỉa hè vốn dành cho mình, thì cái giá xã hội phải trả sẽ lớn hơn rất nhiều khoản thu ngân sách từ việc cho thuê.

Tôi cũng băn khoăn về tính khả thi trong quản lý. Ai sẽ là người được ưu tiên thuê? Nếu mặc nhiên giao cho hộ mặt tiền, sẽ rất dễ xảy ra tình trạng lấn thêm ra ngoài phần được cấp phép vì tâm lý "đất nhà mình". Nhưng nếu cho người khác thuê công khai, nguy cơ xung đột với chủ nhà mặt phố là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Chỉ cần vài bộ bàn ghế chắn lối đi, vài tiếng nhạc mở khuya hay vài túi rác đặt sai chỗ cũng đủ biến thành mâu thuẫn kéo dài.

Một vấn đề khác là công tác giám sát. Trên giấy tờ, việc kẻ vạch, lắp camera hay chừa lối đi 1,5 m, nhưng ai sẽ là người đảm bảo đúng khoảng cách đó mỗi ngày? Ai sẽ xử lý khi bàn ghế "tràn nhẹ" thêm vài chục cm vào giờ cao điểm? Ai sẽ đảm bảo người đi bộ không bị ép xuống lòng đường khi quán đông khách?

Tôi không phản đối việc cho thuê vỉa hè. Nhưng nếu chưa có cơ chế đủ mạnh để kiểm soát sự lạm quyền, bảo vệ tuyệt đối quyền đi bộ và xử lý nghiêm hành vi xua đuổi người dân, thì việc cho thuê vỉa hè rất dễ biến thành hợp thức hóa lấn chiếm. Nên nhớ, vỉa hè sinh ra trước hết là dành cho người đi bộ, khi chức năng căn bản ấy bị xem nhẹ, đô thị sẽ dần đánh mất sự văn minh vốn có.

Le