Ông Trump bế tắc với Iran

Trở về từ hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh, ông Trump tuyên bố chiến dịch quân sự chống Iran đã "hoàn thành 70 - 75%" và quân đội Mỹ sẽ "quay lại để hoàn tất công việc" trong tương lai gần.

Tuy nhiên, tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Washington vừa bác bỏ kế hoạch chấm dứt chiến sự của Tehran, và mọi nỗ lực tìm kiếm lối thoát ngoại giao cho đến nay đều rơi vào bế tắc.

Không thể dung hòa

Iran đưa ra năm điều kiện để chấm dứt chiến sự và mở cửa eo biển Hormuz: ngừng hoàn toàn các cuộc tấn công trên tất cả các mặt trận - không chỉ ở vịnh Ba Tư mà cả ở Lebanon; dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt; giải tỏa các tài sản bị đóng băng; bồi thường thiệt hại và thương vong; và công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Đáp lại, Washington chuyển cho Tehran một kế hoạch giải quyết toàn diện gồm 14 điểm, yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân, đóng băng việc làm giàu uranium trong 12 năm và chuyển giao khoảng 440kg uranium làm giàu 60%.

Đổi lại, Mỹ sẵn sàng từng bước dỡ bỏ trừng phạt và mở khóa tài sản Iran. Ông Trump gọi phản ứng của Tehran đối với các điều kiện này là "hoàn toàn không thể chấp nhận được", đồng thời tuyên bố Mỹ sẽ loại bỏ "bụi hạt nhân" khỏi toàn bộ các cơ sở năng lượng hạt nhân của Iran.

Gần ba tháng kể từ khi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel bắt đầu, eo biển Hormuz - huyết mạch dầu mỏ của hành tinh - vẫn đóng cửa với hoạt động vận chuyển thương mại.

Thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan làm trung gian hồi tháng 4 liên tục bị vi phạm từ cả hai phía. Hải quân Mỹ phong tỏa các cảng Iran từ ngày 13-4, trong khi máy bay không người lái của Iran vẫn tấn công tàu thuyền ở eo biển và các mục tiêu tại vịnh Ba Tư.

Theo New York Times, Iran đã giành lại quyền kiểm soát 30 trong số 33 căn cứ tên lửa dọc eo biển Hormuz - mối đe dọa trực tiếp đến tàu chiến và tàu chở dầu của Mỹ.

Ngòi nổ chực chờ

Theo New York Times ngày 15-5, các cố vấn của ông Trump cùng các quan chức quân sự đang lên kế hoạch nối lại tấn công vào Iran ngay từ tuần tới.

Đợt tấn công mới - có thể được đổi tên từ Chiến dịch Epic Fury thành Chiến dịch Sledgehammer - sẽ bao gồm ném bom dữ dội vào các cơ sở quân sự và hạ tầng, đồng thời triển khai đặc nhiệm tìm kiếm vật liệu hạt nhân dưới lòng đất. Vài trăm binh sĩ đặc nhiệm đã có mặt tại Trung Đông từ tháng 3 để chuẩn bị cho kịch bản này.

Lầu Năm Góc cho biết đã tận dụng thời gian ngừng ném bom để tái trang bị lực lượng. Tướng Dan Kane xác nhận trên New York Times rằng hơn 50.000 quân nhân Mỹ, hai tàu sân bay, hàng chục tàu khu trục và máy bay chiến đấu "vẫn sẵn sàng nối lại hoạt động chiến đấu chống Iran nếu được lệnh".

Một quan chức cấp cao Israel cũng tiết lộ Tel Aviv đang chuẩn bị cho một cuộc chiến có thể kéo dài "vài ngày" hoặc "vài tuần".

Về phía Iran, một nguồn tin quân sự được NEWSRU dẫn lại cho biết tất cả các đơn vị tác chiến đã được thông báo về kế hoạch đáp trả "ngay lập tức và quy mô lớn" theo nguyên tắc "phản công tối đa".

Viết trên Foreign Policy ngày 16-5, nhà báo Michael Hirsh nhận định sau hơn hai tháng bị tấn công, chế độ Tehran càng trở nên cố thủ hơn, và không có gì báo hiệu sự thay đổi - đặc biệt khi Iran đã chứng minh được sức mạnh của đòn phong tỏa eo biển Hormuz, đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao và gây phản ứng chính trị mạnh mẽ tại Mỹ.

Dù nền kinh tế Iran đang chịu siêu lạm phát và suy thoái chưa từng có dưới phong tỏa của Mỹ, giới quan sát vẫn cho rằng Tehran sẽ trụ vững lâu hơn cả nhiệm kỳ của ông Trump.

Ông Hossein Banai thuộc Đại học Indiana nhận định Iran từng vượt qua những giai đoạn còn tồi tệ hơn, và chính sách của ông Trump một lần nữa đang làm nghiêng cán cân về phía Tehran.

"Ông ấy đã thử đe dọa - không hiệu quả. Ông ấy đã thử đàm phán - cũng không hiệu quả. Ông ấy đang cố tìm lối thoát khỏi bế tắc này", cựu Đại sứ Mỹ tại NATO Ivo Daalder nhận xét.

Theo CNN, trong nội bộ Nhà Trắng đang tồn tại hai luồng ý kiến đối lập: một bên muốn nối lại tấn công, một bên ủng hộ ngoại giao - và áp lực từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang khiến mọi thứ thêm cấp bách.

Giữa bế tắc này, Hạ viện Mỹ ngày 14-5 đã bác bỏ sít sao nghị quyết do Đảng Dân chủ dẫn đầu nhằm ngăn ông Trump tiến hành chiến sự mà không có sự chấp thuận của Quốc hội - đây là lần thất bại thứ ba tại Hạ viện và thứ bảy tại Thượng viện trong năm nay. Điều đó đồng nghĩa Nhà Trắng vẫn có thể ra lệnh tấn công Iran bất cứ lúc nào.