Quyết định của ông Zelensky biến Fedorov từ bạn thành thù

Việc Tổng thống Zelensky cách chức ông Fedorov đã khiến người từng là đồng minh thân cận trở thành đối thủ tiềm năng, giữa lúc chính trường Ukraine nhiều biến động.

Trong video dài khoảng 9 phút đăng trên mạng xã hội ngày 18/8, cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov kêu gọi tổ chức bầu cử ngay cả khi chiến sự với Nga chưa kết thúc. Ông cho rằng Ukraine cần tìm một cơ chế hợp pháp, an toàn và thực tế để khôi phục đầy đủ tiến trình dân chủ, đồng thời nhấn mạnh Nga không nên là yếu tố quyết định thời điểm người Ukraine được bỏ phiếu.

Lời kêu gọi được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Volodymyr Zelensky đề cử Yevhen Khmara làm Bộ trưởng Quốc phòng, chặn mọi con đường để ông Fedorov trở lại chính phủ. Động thái cho thấy mối quan hệ giữa ông Zelensky và ông Fedorov đã xấu đi đáng kể chỉ trong vài tuần.

Ông Fedorov, 35 tuổi, từng là đồng minh thân cận của Tổng thống Zelensky. Trước khi bước vào chính trường, Fedorov được ông Zelensky, khi đó là ngôi sao truyền hình, lựa chọn phụ trách chiến dịch trên mạng xã hội trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2019.

Ông Mykhailo Fedorov phát biểu tại Kiev, Ukraine ngày 1/7, khi còn là Bộ trưởng Quốc phòng. Ảnh: AP

Với kỹ năng của mình, Fedorov đã góp phần quan trọng giúp ông Zelensky đắc cử và gia nhập chính phủ ở tuổi 28 với cương vị Bộ trưởng Chuyển đổi số. Ông thúc đẩy hàng loạt cải cách ứng dụng công nghệ, nổi bật là nền tảng Diia, cho phép người dân thực hiện nhiều thủ tục hành chính trên điện thoại.

Hình ảnh một chính trị gia trẻ, am hiểu công nghệ giúp Fedorov trở thành gương mặt nổi bật trong chính quyền Ukraine. Khi chiến sự bùng phát đầu năm 2022, Fedorov đã đưa công nghệ vào chiến trường. Ông công khai đề nghị Elon Musk kích hoạt Starlink tại Ukraine, thúc đẩy phát triển "đội quân drone" và xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu từ chiến trường.

Fedorov hồi tháng 1 được ông Zelensky điều chuyển sang làm lãnh đạo Bộ Quốc phòng, với nhiệm vụ cải tổ một bộ máy khổng lồ đã nhiều lần vướng bê bối tham nhũng và quản lý yếu kém.

Với vị trí này, Fedorov đã thúc đẩy hàng loạt cải cách trong quân đội Ukraine, tăng cường ứng dụng máy bay không người lái trong tác chiến, khiến ông được mệnh danh là "ông trùm drone". Tuy nhiên, nỗ lực đầu tư vào drone của ông đối lập với Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi, người có tư duy quân sự truyền thống hơn.

Binh sĩ Ukraine chuẩn bị drone tác chiến ở Zaporizhzhia ngày 24/5. Ảnh: AFP

Mâu thuẫn giữa hai người ngày càng lớn đến mức không thể hóa giải, buộc Tổng thống Zelensky phải đưa ra quyết định quan trọng. Ông Zelensky thừa nhận không thể giúp hai lãnh đạo quan trọng nhất trong bộ máy quân sự tìm thấy tiếng nói chung, và ông phải đưa ra quyết định khó khăn là để Fedorov ra đi.

Fedorov ngày 15/7 thông báo ông đã bị miễn nhiệm. Quyết định của Tổng thống Zelensky lập tức vấp phải phản ứng quyết liệt từ người dân và cả các chỉ huy cấp cao trong quân đội. Những cuộc biểu tình đã nổ ra gần dinh Tổng thống ở Kiev, điều chưa từng xảy ra trong hơn 4 năm chiến sự.

Từ một người hậu thuẫn đắc lực cho ông Zelensky, Fedorov nhanh chóng nổi lên thành một đối thủ chính trị có khả năng thách thức vị trí của chính Tổng thống.

"Chính cách xử lý của ông Zelensky đã giúp Fedorov trỗi dậy, tăng độ tín nhiệm cho cựu bộ trưởng quốc phòng", Oleksiy Haran, nhà khoa học chính trị thuộc Học viện Kiev Mohyla, nói với Kyiv Independent. "Những phát biểu của Fedorov được dư luận đồng tình, bởi họ vốn đã sẵn sàng đón nhận những thông điệp này".

Kết quả thăm dò do Rating Group công bố ngày 22/7 cho thấy nếu một cuộc bầu cử được tổ chức, trong vòng đầu tiên, ông Zelensky sẽ nhận được 22,3% số phiếu. Cựu tổng tư lệnh Valerii Zaluzhnyi, ông Fedorov và Chánh văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov lần lượt nhận 14,9%, 13,4% và 7,2% số phiếu.

Nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko cho rằng sự xuất hiện của Fedorov đã tạo thêm một lựa chọn trong cuộc cạnh tranh vốn chủ yếu xoay quanh ông Zelensky, ông Zaluzhnyi và ông Budanov.

"Ứng viên tiềm năng thứ tư đang nổi lên, đó là Fedorov", ông Fesenko nói. Lợi thế của Fedorov nằm ở hình ảnh một chính trị gia trẻ, có thành tích cải cách và gắn với những đổi mới trong lĩnh vực quốc phòng. Hình ảnh này có những điểm tương đồng với cách ông Zelensky trong chiến dịch tranh cử năm 2019.

Tổng thống Zelensky (trái) và cựu bộ trưởng quốc phòng Fedorov. Ảnh: Kyiv Independent

Triển vọng chính trị của Fedorov phụ thuộc đáng kể vào thời điểm Ukraine tổ chức bầu cử. Ukraine đang duy trì thiết quân luật, theo đó không thể tổ chức bầu cử tổng thống. Nhiệm kỳ 5 năm của Tổng thống Zelensky trên lý thuyết đã kết thúc vào tháng 5/2024, nhưng ông vẫn tiếp tục giữ chức trong thời gian thiết quân luật theo quy định hiện hành.

Ông Fedorov cũng thừa nhận bầu cử trong chiến sự đặt ra nhiều vấn đề, từ quyền bỏ phiếu của binh sĩ, người dân gần tiền tuyến đến hàng triệu người Ukraine đang ở nước ngoài. Ông cho rằng Kiev cần tìm một cơ chế vừa hợp pháp vừa bảo đảm an toàn.

Nếu bầu cử diễn ra sau chiến tranh, cục diện hiện nay nhiều khả năng sẽ thay đổi với sự xuất hiện của các ứng viên mới. Ông Zelensky không chỉ phải đối mặt với Fedorov mà còn có thể phải cạnh tranh với nhiều người có ảnh hưởng khác.

Với Fedorov, việc được công chúng ủng hộ hiện nay mới chỉ là khởi đầu. Lợi thế này có thể suy giảm nếu Ukraine tổ chức bầu cử sau nhiều năm nữa. Nhưng nếu ông duy trì được hình ảnh hiện tại, Fedorov có thể trở thành một trong những ứng viên đáng chú ý của cuộc đua quyền lực hậu chiến.

Dù vậy, chuyên gia Fesenko cho rằng ông Fedorov hiện chưa thực sự có một nền tảng chính trị ổn định.

"Đầu tháng 7, khoảng 40-45% người Ukraine thậm chí còn không biết Fedorov là ai", ông Fesenko nói. "Tôi cho rằng không nên vội đánh giá quá cao các chỉ số thăm dò hiện tại. Cần chờ xem mức ủng hộ dành cho Fedorov sẽ ổn định ở đâu khi mọi thứ lắng xuống, và điều đó sẽ phụ thuộc rất nhiều vào bước đi tiếp theo của chính ông ấy".

Như Tâm (Theo Kyiv Independent, AFP, Reuters)