2 hours ago
5
Trong tình hình mới, cần nghiên cứu phương án tách bạch chức năng thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học; tăng quyền chủ động cho cơ sở giáo dục đại học; đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát quá chặt đầu vào sang kiểm soát chặt chất lượng đầu ra.
Đây không đơn thuần thay đổi một kỳ thi mà là một bước điều chỉnh trong tư duy quản trị giáo dục.
Lấy người học làm chuẩn, không lấy kỳ thi làm chuẩn
Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải tạo ra những người thi tốt mà là người có năng lực học tập, làm việc, thích ứng, sáng tạo và đóng góp cho xã hội.
Vì vậy, một hệ thống tuyển sinh tốt trước hết phải trả lời được câu hỏi: người học được lợi gì từ phương án tuyển sinh đó?
Bộ GD-ĐT nghiên cứu phương án tổ chức thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học phù hợp tình hình mới
ẢNH: NHẬT THỊNH
Mỗi học sinh có một hồ sơ năng lực khác nhau. Có em nổi trội về khoa học tự nhiên; có em mạnh về ngôn ngữ; có em có năng lực công nghệ, nghệ thuật, thiết kế, thể thao hoặc kỹ năng thực hành. Nếu chỉ sử dụng thước đo duy nhất để sắp xếp hàng triệu người học, chúng ta có thể đạt được sự thuận tiện trong quản lý nhưng chưa chắc đã đạt được sự phù hợp trong giáo dục.
Một trường đại học tuyển được nhiều học sinh có điểm cao chưa đồng nghĩa với việc trường đó đào tạo tốt. Điểm đầu vào cho biết một phần năng lực của người học trước khi bước vào đại học. Chất lượng đào tạo phải được đánh giá bằng những gì người học đạt được sau quá trình đào tạo.
Vì vậy, cần chuyển mạnh trọng tâm từ siết đầu vào sang siết chuẩn đầu ra. Một hệ thống bảo đảm chất lượng đại học cần trả lời được những câu hỏi rất cụ thể:
- Người học có đạt chuẩn nghề nghiệp hay không?
- Chương trình có tạo ra năng lực thực chất hay không?
- Tỷ lệ người học hoàn thành chương trình ra sao?
- Người tốt nghiệp có khả năng tiếp tục học tập, làm việc và thích ứng với thay đổi của thị trường lao động như thế nào?
Các thông tin đó cần được kiểm định, công khai và cập nhật. Nếu đầu vào là lời hứa thì đầu ra phải là lời cam kết. Và trách nhiệm của một trường đại học không nên kết thúc ở thời điểm trao bằng.
Trao quyền tuyển sinh cho trường nhưng phải đi cùng trách nhiệm giải trình
Tự chủ đại học chỉ thực sự có ý nghĩa khi quyền hạn đi cùng trách nhiệm. Các trường cần được trao quyền lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với mục tiêu đào tạo. Tuy nhiên, quyền đó phải nằm trong một khung bảo đảm chất lượng quốc gia. Nhà nước cần giữ vai trò thiết lập chuẩn chung, kiểm định, giám sát và công khai dữ liệu; không nhất thiết phải trực tiếp quyết định từng tiêu chí tuyển sinh của từng trường.
Đối với một số ngành đặc thù liên quan trực tiếp đến sức khỏe, an toàn và lợi ích cộng đồng, có thể cần đặt ra những ngưỡng bảo đảm chất lượng tối thiểu thống nhất trên phạm vi quốc gia.
Như vậy, quản lý nhà nước chuyển từ tư duy "quản từng kỳ tuyển sinh" sang quản bằng chuẩn, dữ liệu, kiểm định và trách nhiệm giải trình. Đó là sự thay đổi từ quản lý bằng thủ tục sang quản trị bằng chất lượng.
Thí sinh tra cứu điểm thi tốt nghiệp THPT
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Đề xuất mô hình tuyển sinh đại học 3 tầng
Từ những nguyên tắc trên, có thể nghiên cứu mô hình 3 tầng, vừa bảo đảm chuẩn chung vừa tăng tính chủ động cho các cơ sở đào tạo.
Tầng 1: Chuẩn hoàn thành giáo dục phổ thông
Kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp tục giữ vai trò xác nhận học sinh đã đạt chuẩn giáo dục phổ thông quốc gia. Kết quả kỳ thi là một trong những dữ liệu quan trọng trong hồ sơ học tập, nhưng không nhất thiết trở thành "chiếc vé duy nhất" để bước vào đại học.
Tầng 2: Tuyển sinh theo đặc thù của từng cơ sở đào tạo
Các trường đại học được chủ động lựa chọn phương thức phù hợp:
- Sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT;
- Sử dụng kết quả đánh giá năng lực;
- Kết hợp kết quả học tập THPT;
- Đánh giá hồ sơ;
- Phỏng vấn;
- Kiểm tra năng khiếu;
- Hoặc kết hợp nhiều phương thức.
Điều kiện quan trọng là tiêu chí phải được công bố trước, minh bạch, ổn định và có cơ sở khoa học. Không nên để người học phải chạy theo quá nhiều kỳ thi chỉ vì mỗi trường sử dụng một tiêu chí khác nhau.
Tầng 3: Kiểm soát chất lượng sau tuyển sinh
Đây là tầng quan trọng nhất nhưng cũng cần được củng cố mạnh nhất. Nhà nước và xã hội đánh giá cơ sở đào tạo thông qua chuẩn đầu ra, kiểm định chất lượng, tỷ lệ hoàn thành chương trình, kết quả việc làm, mức độ đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp, sự hài lòng của người học và các chỉ số chất lượng được công khai. Khi đó, một trường không thể chỉ dựa vào việc tuyển được người học có điểm cao để tạo dựng uy tín mà phải chứng minh đã làm được gì với những người học tuyển vào.
Từ những phân tích trên, có thể đề xuất nghiên cứu theo hướng:
- Xác định rõ kỳ thi tốt nghiệp THPT là công cụ đánh giá và xác nhận chuẩn giáo dục phổ thông quốc gia.
- Kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT là một nguồn dữ liệu quan trọng cho tuyển sinh đại học nhưng không mặc định là phương thức duy nhất.
- Tăng quyền tự chủ tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại học trong một khung bảo đảm chất lượng quốc gia thống nhất.
- Xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch về chất lượng đào tạo đại học để người học và xã hội có cơ sở lựa chọn.
- Tăng cường kiểm định độc lập và đánh giá chuẩn đầu ra, đặc biệt đối với các ngành đào tạo có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, an toàn và lợi ích cộng đồng.
- Thống nhất nguyên tắc chất lượng đối với các loại hình cơ sở giáo dục đại học; quyền hạn và trách nhiệm cần được đặt trên cùng một mặt bằng.
- Từng bước chuyển từ tư duy quản lý tuyển sinh bằng kỳ thi sang quản trị chất lượng bằng chuẩn đầu ra, dữ liệu và trách nhiệm giải trình.
Đổi mới thi và tuyển sinh không nên bắt đầu bằng câu hỏi: "Thi thế nào? Câu hỏi lớn hơn phải là: "Chúng ta muốn một hệ thống giáo dục phục vụ kỳ thi hay một hệ thống thi cử phục vụ mục tiêu giáo dục?".
Nếu mục tiêu cuối cùng là sự phát triển của người học thì kỳ thi phải trở về đúng vị trí của nó: một công cụ đánh giá, không phải đích đến của giáo dục.
Thi tốt nghiệp THPT để xác nhận một chặng đường giáo dục phổ thông. Tuyển sinh đại học để tìm sự phù hợp giữa người học và chương trình đào tạo. Còn chất lượng đại học phải được chứng minh bằng những gì người học trở thành sau quá trình đào tạo.
Không phải tìm cách làm cho một kỳ thi quyết định tốt hơn mà xây dựng một hệ thống trong đó một kỳ thi không còn phải gánh quá nhiều trách nhiệm. Khi người học được lựa chọn đúng hơn, nhà trường được tự chủ hơn, Nhà nước quản lý bằng chuẩn và dữ liệu tốt hơn, xã hội được cung cấp thông tin minh bạch hơn thì chất lượng giáo dục không chỉ được kiểm soát ở đầu vào mà được bảo đảm xuyên suốt cả quá trình.
Một nền giáo dục tốt không phải là nền giáo dục tạo ra những kỳ thi khó nhất mà là tạo ra những con người có năng lực nhất để bước vào tương lai.
