Thông điệp cứng rắn của Mexico khi diệt trùm ma túy

Cuộc đột kích hạ sát El Mencho đánh dấu bước ngoặt trong chiến lược an ninh của Tổng thống Sheinbaum, giữa áp lực từ Mỹ và vòng xoáy bạo lực đe dọa Mexico.

Nemesio "El Mencho" Oseguera, ông trùm băng đảng Jalisco Thế hệ Mới (CJNG) khét tiếng nhất Mexico, được mô tả là tàn bạo và độc ác. Ông ta đã lẩn trốn sự truy bắt trong suốt hai thập kỷ qua, nhưng cuối cùng đã bị tiêu diệt trong cuộc đột kích táo bạo của quân đội Mexico cuối tuần trước.

Đây là một trong những chiến dịch truy quét quyết liệt nhất nhằm vào các băng đảng ở Mexico trong hơn một thập kỷ qua. Nó đã cho thấy thành công lớn của chính quyền Tổng thống Claudia Sheinbaum trong cuộc chiến chống ma túy và tình trạng băng đảng hoành hành ở nước này.

Lập trường cứng rắn

Bà Sheinbaum, người nhậm chức Tổng thống vào tháng 10/2024, từ lâu hay bị so sánh với người tiền nhiệm Andres Manuel Lopez Obrador, cũng là người từng hỗ trợ bà trên con đường sự nghiệp chính trị. Ông Obrador trước đây theo đuổi chiến lược gần như không đối đầu với tội phạm có tổ chức, thường được mô tả "ôm thay vì bắn".

Tuy nhiên, cuộc đột kích tiêu diệt El Mencho cho thấy bà đã hoàn toàn từ bỏ chính sách an ninh mềm dẻo của ông Obrador và thể hiện lập trường cứng rắn hơn với các băng đảng.

Tổng thống Claudia Sheinbaum tại Mexico City ngày 26/2. Ảnh: AFP

Các chính sách an ninh của bà Sheinbaum trước đó cũng tạo ra kết quả khác so với ông Obrador. Số vụ giết người liên quan tới tội phạm có tổ chức trên toàn Mexico đã giảm 16% trong giai đoạn 2024-2025, theo công ty tư vấn Lantia Consultores.

Chính phủ của bà Sheinbaum đã tăng cường giám sát dòng tiền chảy vào ngân khố của các băng đảng ma túy và tìm cách bắt các đầu mối hậu cần, cũng như truy quét những tay súng tàn bạo nhất ở Mexico.

Năm ngoái, bà Sheinbaum cam kết coi trọng chính sách an ninh, nhưng tuyên bố sẽ không quay lại với thời kỳ Mexico sử dụng các biện pháp vũ lực đẫm máu để đối phó với tội phạm ma túy. Tuy nhiên, đòn tấn công vào trùm ma túy khét tiếng El Mencho được coi là một bước nhảy vọt về chính sách của chính quyền Sheinbaum, theo Catherine Osborn, nhà phân tích của Foreign Policy.

Áp lực từ Mỹ

Ngoài việc thoát bóng Obrador và thể hiện thông điệp cứng rắn với băng đảng, chiến dịch đột kích hạ El Mencho còn "liên quan tới sức ép từ Mỹ", khi Tổng thống Donald Trump liên tục chỉ trích cách Mexico đối phó với dòng chảy ma túy vào Mỹ, buộc nước này phải có những đòn đánh mạnh hơn vào tội phạm có tổ chức, theo Eduardo Guerrero, giám đốc Lantia Consultores.

Tổng thống Trump đã nhiều lần đe dọa nếu giới chức Mexico không triệt phá các băng đảng đã tích lũy khối tài sản khổng lồ bằng cách tuồn ma túy qua biên giới, quân đội Mỹ sẽ tự hành động.

Hành động mới nhất của Mexico diễn ra chỉ vài tuần sau khi Mỹ tiến hành cuộc đột kích bắt lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro và lời cảnh báo của ông Trump rằng Mexico có thể là mục tiêu tiếp theo.

"Áp lực mà ông Trump đặt lên Mexico đã trở thành động lực mà bà Sheinbaum tận dụng. Bà ấy muốn thay đổi an ninh Mexico và ông Trump xuất hiện vào thời điểm rất đặc biệt để thúc đẩy mọi chuyện theo hướng đó", Carlos Bravo Regidor, nhà phân tích chính trị Mexico chuyên nghiên cứu về quan hệ Mỹ - Mexico, nói.

Giới quan sát cho rằng việc tiêu diệt trùm ma túy có thể khiến bà Sheinbaum trở nên đồng điệu với ông Trump và cải thiện quan hệ hai nước, đặc biệt trong lĩnh vực an ninh.

Guerrero cho biết bằng cách tăng cường hợp tác với Mỹ trong những tháng gần đây, Sheinbaum đã đảm bảo được quyền tiếp cận nguồn thông tin tình báo giá trị để thực hiện các ưu tiên của mình. Đầu tháng này, chính quyền Sheinbaum đã bắt giữ nhiều quan chức địa phương bị cáo buộc hỗ trợ CJNG.

Dù chiến dịch đó không gây nhiều chú ý như vụ tấn công El Mencho, nó vẫn cho thấy nỗ lực của Tổng thống Sheinbaum nhằm làm suy yếu năng lực hoạt động thực tế của băng nhóm này, theo Cecilia Farfan-Mendez, người đứng đầu Đài quan sát Bắc Mỹ thuộc Sáng kiến Toàn cầu Chống Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Binh sĩ Mexico đứng cạnh một chiếc xe bị đốt cháy sau vụ đột kích tiêu diệt El Mencho. Ảnh: AFP

Trong cuộc họp báo ngày 24/2, Tổng thống Sheinbaum bác bỏ quan điểm cho rằng bà hành động để đáp lại ông Trump, gọi những suy đoán đó là "buồn cười". Bà Sheinbaum luôn tìm cách thiết lập ranh giới với Washington và liên tục nhấn mạnh việc bảo vệ chủ quyền Mexico trước những lời đe dọa từ Tổng thống Mỹ.

Bà Sheinbaum xác nhận các cơ quan Mỹ đã cung cấp thông tin tình báo cho chiến dịch đột kích nhằm vào Oseguera, song khẳng định "lực lượng Mỹ không tham gia".

Tuy nhiên, John Feeley, nhà ngoại giao cấp cao của Mỹ tại Mexico giai đoạn 2009-2012, cho rằng cục diện đang thay đổi. "Trước đây, Mỹ chưa bao giờ nhận được sự đồng thuận hoàn toàn từ phía Mexico trong cách thức đối phó tội phạm băng đảng", ông nói, thêm rằng thành công gần đây cho thấy "ít nhất với Mexico, Mỹ cần gia tăng áp lực để tạo sự biến chuyển về ý chí chính trị".

Giới quan sát nhận xét bà Sheinbaum đã chứng tỏ là đối tác sẵn sàng hợp tác với Mỹ hơn nhiều chính quyền tiền nhiệm trong cuộc chiến chống băng đảng. "Không chỉ thoát khỏi cái bóng của người tiền nhiệm, bà ấy còn tạo dựng một mức độ hợp tác an ninh hoàn toàn mới", Feeley nói.

Trùm ma túy Nemesio Oseguera trong ảnh đăng ngày 22/2. Ảnh: CNN

Tương lai sau cuộc đột kích El Mencho

Khi bà Sheinbaum đã loại bỏ trùm băng đảng bị truy nã gắt gao nhất Mexico, câu hỏi đặt ra là liệu ông Trump có ngừng những lời đe dọa nhắm vào nước này hay không. Chưa đầy 24 giờ sau cuộc đột kích, ông Trump đăng thông điệp gửi tới nước láng giềng rằng "Mexico phải tăng cường nỗ lực chống các băng đảng và ma túy!".

Lập trường quyết liệt của Tổng thống Sheinbaum với các băng đảng có thể vừa giúp bà cải thiện hình ảnh lãnh đạo, vừa xoa dịu quan hệ với ông Trump. Song ông Bravo cũng lưu ý Tổng thống Mexico có thể đang đùa với lửa, khi cuộc đột kích đã châm ngòi cho làn sóng bạo lực ở nhiều bang, khiến ít nhất 25 người thiệt mạng.

"Tôi không biết liệu bà ấy có muốn đi xa tới mức này hay không. Điều này rõ ràng đặt chính quyền của bà Sheinbaum dưới áp lực rất lớn. Câu hỏi lớn hiện giờ là nhà nước Mexico có đủ năng lực để kiểm soát hệ quả từ cuộc đột kích hay không", ông nói.

Giống như con mãng xà nhiều đầu Hydra trong thần thoại Hy Lạp, việc chặt đứt một cái đầu băng đảng thường sẽ khiến nhiều cái khác mọc lên thay thế, theo giới phân tích. Người dân Mexico đang phải chuẩn bị đối mặt với nhiều bạo lực hơn nữa, khi các phe phái băng đảng cạnh tranh quyền lực và đối đầu với chính phủ.

"Người Mexico đã chứng kiến câu chuyện này quá nhiều lần", Antonio De Loera-Brust trong bài viết trên Foreign Policy, giải thích rằng việc tiêu diệt một trùm băng đảng có thể leo thang thành các cuộc tranh giành địa bàn, khiến dân thường mắc kẹt giữa làn đạn.

Thanh Tâm (Theo Foreign Policy, NY Times, ABC7)