Thu hồi đất cần tránh tạo thửa nhỏ, méo mó

Đại biểu Lê Văn Thế đề nghị tính toán thu hồi đất theo không gian chung của dự án, tránh để lại những thửa nhỏ, méo mó hoặc bị chia cắt, không thể sử dụng hiệu quả.

Sáng 21/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng sửa đổi Luật Đất đai. Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình Lê Văn Thế cho rằng chính sách thu hồi đất cần được xem xét rộng hơn ranh giới từng công trình, nhằm tháo gỡ vướng mắc và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất.

Khi Nhà nước đầu tư đường giao thông hoặc công trình hạ tầng lớn, nếu chỉ thu hồi phần đất nằm trong ranh giới dự án, khu vực xung quanh có thể xuất hiện những thửa nhỏ, méo mó hoặc bị chia cắt. Với đất nông nghiệp, phần diện tích còn lại có thể khó tiếp cận, không thuận lợi cho canh tác hoặc không còn giá trị sử dụng.

Vì vậy, quá trình giải phóng mặt bằng không chỉ bảo đảm đủ đất xây dựng công trình mà cần tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian sau khi dự án hoàn thành.

Dự thảo quy định nếu người sử dụng đất muốn Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét quyết định và thực hiện bồi thường, hỗ trợ. Ông Thế cho rằng nếu chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ, trong cùng một dự án có thể xảy ra tình trạng người muốn thu hồi, người muốn giữ lại. Khi đó, những thửa đất nhỏ, méo mó hoặc không còn khả năng sử dụng hiệu quả vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến việc tổ chức không gian chung.

Do đó đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay khi lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nếu diện tích này vẫn có thể sử dụng hiệu quả, quyền lựa chọn của người dân cần được tôn trọng. Trường hợp cần thu hồi để chỉnh trang, tổ chức lại không gian rộng hơn, cơ quan chức năng phải có căn cứ pháp lý riêng, phù hợp quy hoạch, đồng thời xác định rõ phạm vi và phương án thực hiện.

Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình Lê Văn Thế phát biểu tại Hội trường Diên Hồng. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Tình trạng xuất hiện những thửa đất quá nhỏ, bị chia cắt hoặc có hình dạng khó sử dụng đã xảy ra tại một số đô thị lớn. Đơn cử như tại Hà Nội, sau khi mở rộng đường vành đai 1, phường Láng đã rà soát được 21 trường hợp nhà, đất không đủ điều kiện xây dựng, trong đó có 4 thửa rộng dưới một m2.

UBND phường Láng đã yêu cầu chủ các thửa đất, công trình này thống nhất với chủ sở hữu liền kề để hợp thửa, hợp khối, phục vụ cải tạo, chỉnh trang.

Không nên chỉ dựa vào tỷ lệ đồng thuận 75% để thu hồi đất còn lại

Cùng quan tâm đến chính sách thu hồi đất, Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cân nhắc cơ chế Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được với trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất.

Theo bà, khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được phần lớn diện tích nhưng Nhà nước tiếp tục thu hồi 25% còn lại, quan hệ giữa các bên chuyển từ thỏa thuận dân sự sang sử dụng quyền lực công. Vì vậy, quyết định thu hồi không nên chỉ dựa vào hai tỷ lệ 75%.

Cơ quan có thẩm quyền cần xem xét thêm quy mô dự án, số người chưa đồng thuận, loại đất bị thu hồi, nhất là đất ở, cùng mức độ ảnh hưởng đến nơi ở và sinh kế. Cùng một tỷ lệ 75% nhưng số người và quy mô diện tích bị tác động có thể rất khác nhau.

Dự thảo cũng quy định mức bồi thường cho người bị thu hồi đất không thấp hơn mức trung bình của giá đất đã thỏa thuận. Bà Nga đề nghị làm rõ cách tính mức trung bình, phạm vi giao dịch được sử dụng và phương pháp xác định khi giá thỏa thuận giữa các hộ chênh lệch lớn. "Nếu không quy định rõ, chính cơ chế nhằm bảo vệ người bị thu hồi đất có thể trở thành nguyên nhân phát sinh tranh chấp mới", bà nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu tại Hội trường Diên Hồng. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống

Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Đại Thắng đồng tình với cách tiếp cận chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi.

Ông đề nghị cụ thể hóa yêu cầu bảo đảm người dân có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi cũ. Các hình thức bồi thường cũng cần được xác định rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng. Trong đó, người dân nên được ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư. Bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất.

Phương án bồi thường, tái định cư cần được đánh giá bằng các tiêu chí cụ thể về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế.

Đối với giá trị đất tăng thêm, ông Thắng đề nghị nghiên cứu cơ chế để Nhà nước và xã hội được hưởng phần hợp lý từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuyển mục đích sử dụng đất và mở rộng không gian đô thị.

Quốc hội dự kiến tiếp tục xem xét, thông qua Luật Đất đai sửa đổi tại kỳ họp tháng 10.

Sơn Hà