Về biển Sơn Trà ăn cháo cá dìa bông

Từ sáng sớm, những chiếc thuyền thúng của ngư dân vùng Thọ Quang đã lặng lẽ trở về bờ sau một đêm lênh đênh trên sóng nước. Trong những mẻ cá còn tươi rói ấy, người dân miền biển luôn nâng niu một loài cá đặc biệt - cá dìa bông.

Cá dìa từng là món ngon "tiến vua"

Ngư dân vùng biển Sơn Trà kể rằng cá nâu, cá dò và cá dìa vốn là "anh em họ hàng" với nhau. Nhưng cá dìa bông vẫn dễ nhận ra nhất bởi lớp da màu xám nhạt điểm những chấm nhỏ có màu vàng nâu phủ đều khắp mình cá. Con cá không lớn, chỉ bằng bàn tay người lớn, vậy mà thịt trắng, thơm và béo ngọt lạ thường.

Ngư dân đánh bắt cá dìa bằng cả hai phương pháp: câu và đánh lưới. Tùy thuộc vào quy mô, địa hình và kinh nghiệm, mỗi phương pháp lại mang lại những ưu điểm riêng.

Người xưa còn truyền nhau rằng cá dìa từng là món ngon "tiến vua". Bởi không chỉ ngon mà còn giàu dinh dưỡng, rất quý hiếm. Đến hôm nay, giữa bao món hải sản nổi tiếng của miền Trung, cá dìa bông Sơn Trà vẫn giữ cho mình một vị trí riêng trong lòng thực khách.

Bán đảo Sơn Trà từ lâu đã được xem như báu vật của Đà Nẵng. Nơi ấy có rừng xanh ôm lấy biển biếc, có những bãi cát cong mềm dưới chân núi và có cả nguồn hải sản phong phú mà thiên nhiên ưu ái ban tặng.

Người ta tìm đến Sơn Trà không chỉ để ngắm bình minh trên biển hay lắng nghe tiếng sóng vỗ dưới chân ghềnh đá. Nhiều du khách còn háo hức chỉ để được ngồi bên một quán nhỏ ven bãi Rạng, bãi Bụt vừa xem các "cần thủ" câu cá dìa vừa thưởng thức tô cháo cá dìa nóng hổi giữa mùi gió mặn của biển khơi.

Loài cá dìa này sống ở vùng nước giao hòa giữa mặn và ngọt, xuất hiện nhiều từ Thừa Thiên Huế vào đến Nha Trang. Nhưng theo lời các lão ngư Thọ Quang, chỉ riêng vùng biển Sơn Trà mới có giống cá dìa bông thơm ngon đặc biệt.

Những đốm vàng nâu trên mình cá như nét chấm phá của biển cả. Cá ăn rong, tảo và rau câu nên ruột rất sạch. Thịt cá mềm, ít xương và có vị béo thanh tự nhiên. Bởi vậy dù chế biến món gì, cá dìa cũng giữ được vị ngon riêng mà ít loài cá nào có được.

Mùa cá dìa bông thường bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 9. Đó cũng là lúc biển Sơn Trà bước vào những ngày đẹp nhất trong năm. Biển lặng, nước xanh và từng đàn cá dìa xuất hiện quanh các ghềnh đá rong rêu.

Có hôm, ngư dân vừa kéo lưới lên đã nghe mùi tanh ngọt của cá hòa lẫn trong gió biển. Những con cá dìa còn tươi nhảy tanh tách trong khoang thuyền khiến ai nhìn cũng thích mắt. Vì sản lượng không nhiều nên cá dìa bông luôn có giá cao, từ vài trăm nghìn đồng mỗi ký.

Không chỉ ngon mà còn là vị thuốc tự nhiên

Người dân miền biển xem cá dìa như món quà của biển. Không chỉ ngon mà còn là vị thuốc tự nhiên. Người Quảng Đà xưa gọi vui đây là "cá thuốc Bắc". Bởi thịt cá và cả ruột cá đều có tác dụng giúp ngủ ngon, giảm mệt mỏi và bồi bổ sức khỏe.

Những người phụ nữ sau sinh, người già hay trẻ nhỏ thường được nấu cháo cá dìa để hồi sức. Tô cháo nóng, thơm mùi hành ngò giữa ngày mưa biển nghe thôi cũng đủ thấy ấm lòng.

Cá dìa có thể chiên, hấp, nướng, kho nghệ hay nấu lẩu. Nhưng nổi tiếng nhất vẫn là cháo cá dìa bông. Món ăn tưởng đơn giản ấy lại chứa cả sự tinh tế của người miền biển.

Một buổi sáng ở bãi Rạng, tôi từng ghé vào quán nhỏ của dì Tư - người phụ nữ hơn ba mươi năm nấu cháo cá dìa cho khách. Dì vừa nhóm bếp vừa cười hiền: "Cháo cá dìa muốn ngon phải nấu bằng cá vừa lên bến. Cá mà để qua ngày là mất nửa vị biển rồi".

Con cá dìa sau khi làm sạch vẫn giữ nguyên phần ruột. Người miền biển tin rằng cái vị đắng dịu trong ruột cá chính là linh hồn của món cháo. Cá được ướp với tiêu, hành tím thái mỏng, chút nước mắm ngon và dầu ăn.

Trong lúc đó nồi cháo trắng được nấu vừa chín tới. Cháo không đặc quá mà cũng không loãng quá. Hạt gạo phải bung mềm nhưng vẫn còn nguyên hạt. Khi cháo sôi lăn tăn, cá dìa mới được thả vào.

Chỉ vài phút sau, mùi thơm của cá đã lan khắp gian bếp nhỏ. Dì Tư phi thêm ít hành tím với dầu và ớt bột rồi chan lên mặt nồi cháo. Tiếng xèo xèo vang lên nghe thật hấp dẫn.

Tô cháo bưng ra nghi ngút khói. Trên mặt cháo là màu xanh của hành lá, ngò thơm và vài lát ớt đỏ tươi. Chỉ cần húp một muỗng đầu tiên đã cảm nhận được vị ngọt thanh của thịt cá hòa với vị béo nhẹ rất riêng.

Điều đặc biệt của cháo cá dìa là vị đắng dịu nơi mật cá. Cái đắng thoảng qua nơi đầu lưỡi rồi nhanh chóng nhường lại vị ngọt hậu khiến người ăn cứ muốn thưởng thức mãi.

Nhiều du khách lần đầu ăn còn ngạc nhiên vì một món dân dã lại có hương vị tinh tế đến vậy. Có người vừa ăn vừa xuýt xoa vì nóng, mồ hôi lấm tấm trên trán nhưng vẫn không muốn dừng đũa.

Biển Sơn Trà vì thế không chỉ đẹp bởi cảnh sắc mà còn níu chân du khách bằng hương vị của những món ăn bình dị. Sau một vòng dạo biển bằng thuyền, ngắm những mũi đá nhô ra giữa sóng hay nhìn đàn chim biển lượn trên trời cao, được ngồi xuống bên tô cháo cá dìa nóng hổi là cảm giác khó quên.

Chiều xuống, biển Sơn Trà chuyển sang màu xanh thẫm. Những chiếc thuyền câu bắt đầu rời bến. Các quán nhỏ ven biển cũng dần đông khách hơn.

Trong tiếng sóng biển rì rào và mùi cháo cá dìa thơm lừng ven bãi Thọ Quang, những người phụ nữ miền biển vẫn thoăn thoắt múc cháo cho khách phương xa. Giữa chiều biển lộng gió, có người vui miệng đọc câu ca mộc mạc: "Nóng ngon bát cháo cá dìa / Mời anh ăn thử, đầm đìa mồ hôi…". Rồi ai đó lại nối theo đầy thương nhớ: "Mẹ nghèo ưng bát cháo dìa bông / Gả con xuống biển theo chồng phương xa…".

Câu ca mộc mạc như chính con người miền biển. Chân chất nhưng nồng hậu. Ai từng một lần ăn cháo cá dìa giữa biển trời Sơn Trà hẳn sẽ khó quên được hương vị ấy.

Bởi trong tô cháo nóng không chỉ có vị ngọt của cá, vị thơm của gạo mà còn có cả tình người, vị mặn của biển khơi và hơi thở của miền đất Đà Nẵng hiền hòa, nghĩa tình.