Vì sao 'thánh khí' Patriot cạn tên lửa?

Xung đột Trung Đông và Ukraine, cũng như tốc độ sản xuất không kịp bù đắp tiêu hao, đang làm cạn kiệt nguồn cung tên lửa Patriot trên toàn cầu.

Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 5/8 thừa nhận phòng không nước này không hạ được bất kỳ mục tiêu nào trong 4 tên lửa hành trình siêu thanh Oniks và siêu vượt âm Zircon, 24 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải mà Nga nhắm vào thủ đô Kiev.

17 máy bay không người lái (UAV) của Nga cũng vượt qua lưới phòng thủ để tập kích hàng loạt địa điểm, trong khi 98 chiếc khác bị bắn rơi, theo thống kê của Bộ tư lệnh không quân Ukraine.

"Các tổ hợp phòng không Patriot hoàn toàn im hơi lặng tiếng, không có tên lửa nào phóng lên do Ukraine đã cạn sạch đạn đánh chặn PAC-2/3. Lần gần nhất Ukraine khai hỏa được một tên lửa Patriot là trong cuộc tập kích ngày 31/7", AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự Ukraine, cho biết.

Trong cuộc tập kích từ đêm 31/7 đến rạng sáng 1/8, phòng không Ukraine cũng chỉ bắn hạ được một trong 27 tên lửa đạn đạo Iskander-M được Nga sử dụng. "Đơn giản là chúng tôi không còn đạn đánh chặn dành cho hệ thống Patriot", Tổng thống Volodymyr Zelensky phát biểu sau đợt tấn công.

Các hệ thống Patriot Ukraine được trang bị tên lửa PAC-3 MSE hiện đại nhất do Mỹ sản xuất, có tầm bắn tối đa 120 km đối với máy bay và 60 km đối với tên lửa đạn đạo. Ukraine nhiều lần ca ngợi hiệu quả của Patriot, nhấn mạnh đây là vũ khí duy nhất đối phó được tên lửa siêu vượt âm Kinzhal và đạn đạo Iskander-M của Nga. Đây cũng lý do mà hệ thống này được ví như "thánh khí".

Tuy nhiên, tỷ lệ đánh chặn của Patriot ở Ukraine ngày càng suy giảm do tình trạng cạn kiệt tên lửa, trong khi nhiều khẩu đội cũng bị Nga tập kích và phá hủy. Tình trạng Patriot "im hơi lặng tiếng" trước những cuộc tấn công hiệp đồng của Nga gần đây cũng là dấu hiệu mới nhất cho thấy Ukraine đã không còn khả năng đối phó tên lửa đạn đạo.

Dù Ukraine đang rất cần được bổ sung tên lửa Patriot, bản thân Mỹ cũng đang đối mặt những lo ngại về kho dự trữ của chính mình, trong bối cảnh chiến sự Trung Đông bào mòn lượng lớn tên lửa phòng không.

Các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh cũng đang phải đặt dấu hỏi rằng bao giờ họ mới được nhận thêm đạn Patriot, nếu chiến sự tiếp diễn và kho dự trữ cạn kiệt bởi nỗ lực đối phó những cuộc tấn công trả đũa từ Iran.

Kho tên lửa Patriot của Mỹ sụt giảm

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth hồi tháng 6 mô tả những thông tin về tình trạng thiếu hụt tên lửa Patriot là "chuyện bịa đặt". Phát biểu được đưa ra chỉ hai tháng sau khi ông thừa nhận có thể phải mất "nhiều tháng và nhiều năm" để bù đắp kho dự trữ.

Hàng loạt nguồn tin giấu tên am hiểu tình hình hôm 4/8 nói với CNN rằng quân đội Mỹ đã khai hỏa gần 80% tên lửa của Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) và gần 50% đạn Patriot được tích lũy trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát.

Trong nghiên cứu công bố tuần trước, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết Mỹ hiện còn không quá 827 tên lửa Patriot và 278 quả đạn THAAD trong kho dự trữ. Con số này vào ngày 8/4, thời điểm Mỹ ngừng bắn với Iran, lần lượt là 1.030 và 232-262 quả. Trước khi xung đột bùng phát, quân đội Mỹ sở hữu 2.330 tên lửa Patriot và 452 quả THAAD.

Số lượng tên lửa Patriot cụ thể là thông tin mật, song một quan chức Mỹ nói với đài phát thanh NPR rằng số liệu do CSIS đưa ra "dường như chính xác".

Mỹ ra mắt hệ thống phòng không Patriot vào những năm 1980 và liên tục nâng cấp từ đó tới nay. Hiện gần 20 quốc gia đồng minh của Mỹ, gồm những nước ở châu Âu, châu Á và Trung Đông, sở hữu hệ thống Patriot và phụ thuộc vào tổ hợp này trong nhiệm vụ phòng thủ tên lửa đạn đạo, một trong những vũ khí truyền thống uy lực nhất.

Cấu tạo của tên lửa PAC-3 MSE dành cho tổ hợp Patriot. Đồ họa: Lockheed Martin

Dù vậy, Nga và Iran đang áp dụng những chiến thuật khiến lực lượng phòng thủ tiêu hao tên lửa Patriot nhanh hơn nhiều so với tốc độ chế tạo của nhà sản xuất.

Theo một chỉ huy đơn vị Patriot Ukraine, học thuyết phòng không tiêu chuẩn của Mỹ quy định phải phóng 2-4 đạn đánh chặn để đối phó một mục tiêu, nên lượng đạn phòng không dự trữ cần phải lớn hơn nhiều so với số vũ khí tấn công mà đối phương sở hữu.

Tập đoàn Lockheed Martin đang phụ trách dây chuyền sản xuất tên lửa PAC-3 hiện đại nhất của Patriot, còn phiên bản PAC-2 cũ hơn do RTX chế tạo. Tổng cộng hai doanh nghiệp này sản xuất chưa đến 1.000 tên lửa mỗi năm, con số được cho là đủ cho đến khi nhu cầu gia tăng đột biến vì xung đột ở Trung Đông và Ukraine.

Lockheed Martin và RTX có kế hoạch tăng sản lượng, song không rõ sẽ mất bao lâu để bù đắp lượng tên lửa hao hụt trên toàn thế giới. CSIS hồi tháng 4 ước tính Mỹ sẽ phải mất 1-4 năm để khôi phục kho dự trữ về mức trước khi xung đột Trung Đông bùng phát.

Ukraine kêu gọi giúp đỡ

Ukraine bắt đầu tiếp nhận tổ hợp Patriot đầu tiên từ giữa năm 2023 và liên tục sử dụng chúng để đối phó các đòn tập kích tên lửa của Nga. Kiev coi Patriot là lá chắn then chốt trong lưới phòng thủ đa tầng, từng nhiều lần kêu gọi các đối tác cung cấp thêm bệ phóng và tên lửa.

Bệ phóng của tổ hợp Patriot Ukraine trong ảnh đăng hồi tháng 1. Ảnh: Militarnyi

Tổng thống Zelensky gần đây liên tục đề cập nhu cầu của Ukraine về vũ khí đánh chặn tên lửa đạn đạo, cho biết chúng lẽ ra đã có thể "cứu mạng nhiều người". "Điều quan trọng là các đối tác hiểu rằng chậm trễ hoặc không sẵn lòng cung cấp hệ thống chống tên lửa đạn đạo là điều trực tiếp dẫn đến thương vong và sự tàn phá khủng khiếp như vậy", ông nói.

Cú 'quay xe' của Tổng thống Trump

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ tháng trước, Tổng thống Donald Trump nói với người đồng cấp Zelensky rằng Mỹ sẽ cấp phép để Ukraine tự sản xuất tên lửa Patriot. Sau cuộc gặp với lãnh đạo Mỹ tại Nhà Trắng ngày 28/7, ông Zelensky đã lập tức gặp đại diện của Lockheed Martin để thảo luận về nỗ lực thúc đẩy tiến trình này.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã đổi ý chỉ sau đó vài ngày. "Chúng tôi chưa đồng ý điều đó. Chúng tôi đang thảo luận về việc này, nhưng chuyển giao loại công nghệ như vậy là điều không dễ dàng", ông nói khi đề cập khả năng cấp giấy phép để Ukraine tự chế tạo tên lửa Patriot.

Hiện chỉ có Đức và Nhật Bản được Mỹ cấp phép để tự sản xuất tên lửa Patriot. Ngay cả khi Ukraine được cấp phép, họ sẽ phải mất nhiều năm trước khi xuất xưởng được những quả đạn đầu tiên. Nguyên nhân là chuỗi cung ứng linh kiện dành cho tên lửa Patriot đang bị quá tải.

"Patriot là hệ thống phòng thủ chủ lực trước tên lửa đạn đạo và đang có vấn dề lớn về kho dự trữ toàn cầu. Tôi không biết có giải pháp tức thời nào hay không", Rob Lee, nhà phân tích quân sự tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), cho hay.

Phạm Giang (Theo NPR, Ukrainska Pravda, AFP)