Hầm xe chung cư - điểm 'nóng' tranh chấp giữa cư dân và chủ đầu tư

Sau phán quyết phúc thẩm của TAND TP HCM tuyên buộc Ban quản trị và đơn vị vận hành phải bàn giao hơn 2.650 m2 hầm giữ xe tại Chung cư Khánh Hội 1, số 360C Bến Vân Đồn, cho chủ đầu tư, hàng trăm cư dân đã gửi đơn kêu cứu vì lo mất nguồn thu vận hành và bảo trì chung cư.

Không chỉ tại Khánh Hội 1, tranh chấp hầm giữ xe nhiều năm qua liên tục xảy ra ở các chung cư tại TP HCM và Hà Nội. Điểm chung là cả cư dân lẫn chủ đầu tư đều cho rằng phần diện tích này thuộc quyền sở hữu của mình.

Một luật sư từng tham gia những vụ kiện tương tự nhìn nhận, hầm giữ xe không chỉ là nơi để phương tiện mà còn là tài sản có giá trị khai thác thương mại lớn. Với nhiều chung cư cũ, đây còn là nguồn thu quan trọng để vận hành và bảo trì tòa nhà.

Trong vụ tranh chấp tại Chung cư Khánh Hội 1, theo Ban quản trị, chung cư này được xây dựng từ hơn 20 năm trước, thời điểm pháp luật chưa quy định bắt buộc đóng quỹ bảo trì 2%. Do đó, khi phát sinh tranh chấp nếu toàn bộ tầng hầm được giao cho chủ đầu tư thì dẫn đến sự bức xúc của cư dân cũng là điều đương nhiên.

Thực tế, đại diện cư dân cho biết đã phải dùng nguồn thu từ hầm giữ xe để sửa chữa thang máy, sửa chữa hệ thống điện nước và vận hành chung cư. "Nếu mất nguồn thu từ hầm xe, sẽ phát sinh nhiều vấn đề khó tìm được tiếng nói chung trong việc duy trì hoạt động của chung cư, ảnh hưởng đến nhiều vấn đề an sinh nơi cư trú", luật sư này cho hay.

Khu vực để xe máy và ôtô được quy định khác nhau

Theo các luật sư, nguyên nhân tranh chấp hầm giữ xe nằm ở việc nhiều người mặc định hầm xe là tài sản chung của cư dân, trong khi pháp luật hiện hành không quy định theo hướng này.

Thạc sĩ, luật sư Đặng Thị Thúy Huyền (Công ty Luật HPL và cộng sự) cho biết pháp luật hiện nay không mặc nhiên xác định toàn bộ tầng hầm chung cư là sở hữu chung. "Tranh chấp hầm giữ xe thực chất không chỉ là mâu thuẫn về chỗ đậu xe mà còn liên quan quyền sở hữu, quyền khai thác thương mại và lợi ích kinh tế lâu dài tại các dự án chung cư", bà Huyền nói.

Để xác định hầm xe thuộc cư dân hay chủ đầu tư phải xem xét đồng thời nhiều yếu tố như thời điểm hình thành dự án, quy định pháp luật áp dụng, hồ sơ thiết kế được phê duyệt, phương án phân bổ chi phí đầu tư và đặc biệt là nội dung hợp đồng mua bán căn hộ.

Theo Nghị định 71/2010 hướng dẫn Luật Nhà ở 2005, khu vực để xe máy, xe hai bánh phục vụ nhu cầu cư dân thuộc sở hữu chung. Trong khi đó, khu vực để ôtô có thể là sở hữu chung hoặc sở hữu riêng của chủ đầu tư, tùy cách xác lập quyền sở hữu trong hồ sơ pháp lý dự án và hợp đồng mua bán căn hộ.

"Pháp luật không mặc định toàn bộ tầng hầm hay chỗ để ôtô là tài sản chung của cư dân", bà Huyền nói.

Luật Nhà ở 2014 và Luật Nhà ở 2023 tiếp tục duy trì nguyên tắc này - tức phân định sở hữu chung, riêng trên cơ sở hồ sơ pháp lý dự án và thỏa thuận giữa các bên. Cụ thể, theo Điều 101 Luật Nhà ở 2014 chỗ để ôtô có thể được bán, cho thuê riêng hoặc do chủ đầu tư quản lý nếu chưa chuyển nhượng cho cư dân. Và Điều 142 Luật Nhà ở 2023, phần sở hữu chung và sở hữu riêng trong nhà chung cư phải được ghi rõ trong hợp đồng mua bán, thuê mua căn hộ.

Hầm giữ xe tại Chung cư Khánh Hội 1 đang xảy ra tranh chấp giữa chủ đầu tư và cư dân. Ảnh: Lê Hương

Mấu chốt nằm ở hợp đồng mua bán

Luật sư Huyền cho biết thêm, trong nhiều vụ tranh chấp, tòa án thường xem xét rất kỹ hợp đồng mua bán căn hộ để xác định chủ đầu tư có công khai quyền sở hữu riêng ngay từ đầu hay không.

Nếu hợp đồng quy định rõ khu vực để ôtô thuộc sở hữu riêng của chủ đầu tư thì đây là căn cứ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu hợp đồng không đề cập hoặc quy định không rõ ràng, tranh chấp rất dễ phát sinh.

Khi đó, tòa xem xét yếu tố chi phí xây dựng tầng hầm có được phân bổ vào giá bán căn hộ hay không.

"Nhiều bản án cho thấy nếu chủ đầu tư chứng minh được khu vực để ôtô được đầu tư riêng, hạch toán độc lập và không tính vào giá bán căn hộ thì khả năng cao được công nhận là tài sản riêng", bà Huyền nói.

Trong khi đó, cư dân thường cho rằng chi phí xây dựng tầng hầm đã được tính vào giá bán căn hộ nên khu vực này phải thuộc sở hữu chung.

Người mua nhà cần lưu ý gì?

Cùng quan điểm, luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn luật sư TP HCM) cho rằng, một thực tế khác là nhiều dự án chung cư được xây dựng trước đây không ghi rõ quyền sở hữu hầm xe trong hợp đồng, dẫn đến việc mỗi bên hiểu theo một cách khác nhau khi xảy ra tranh chấp. Đồng thời, người mua nhà không chú ý kỹ các điều khoản liên quan khu vực để xe trước khi ký hợp đồng.

Theo ông Hùng để tránh phát sinh các tranh chấp, ở góc độ chủ đầu tư, ngay từ giai đoạn cấp phép dự án, hồ sơ pháp lý và giấy phép xây dựng cần xác định rõ phần diện tích nào thuộc sở hữu chung, phần nào thuộc sở hữu riêng của chủ đầu tư nhằm đảm bảo quyền lợi các bên.

Đối với người dân, khi ký hợp đồng mua cần đặc biệt lưu ý các nội dung: hợp đồng có ghi rõ hầm xe thuộc sở hữu riêng hay chung không; chỗ để ôtô và xe máy được quy định thế nào; chi phí xây dựng tầng hầm có tính vào giá bán căn hộ không; chủ đầu tư có quyền khai thác thương mại khu vực này hay không; hồ sơ pháp lý và giấy phép xây dựng có xác định rõ phần sở hữu chung - riêng hay không.

"Nếu hợp đồng và hồ sơ pháp lý không quy định rõ, tranh chấp rất dễ phát sinh khi chung cư đi vào vận hành", ông Hùng nói.

Theo luật sư, với nhiều tranh chấp chung cư hiện nay, chỉ một điều khoản mập mờ liên quan hầm giữ xe cũng có thể dẫn tới khiếu kiện kéo dài nhiều năm giữa cư dân và chủ đầu tư.

Hải Duyên