Ngân hàng 'khát' vốn

Thời gian gần đây, nhiều nhân viên ngân hàng rốt ráo tìm khách gửi tiền, từ đăng trên mạng xã hội đến "cầu cứu" người thân, còn các nhà băng tăng tốc huy động trái phiếu, vay nước ngoài.

Hai tuần qua, Vũ Tuyền, nhân viên một ngân hàng chuyển giao bắt buộc, gần như túc trực trong các hội nhóm trên Facebook để tìm khách gửi tiết kiệm. Mỗi khi thấy bài đăng mới, chị lập tức chào mời lãi suất hơn 9,3% một năm.

Nhân viên nhiều ngân hàng khác cũng làm điều tương tự, khiến những câu hỏi "nên gửi tiết kiệm ở đâu" có đến vài trăm bình luận theo cùng một công thức: tên ngân hàng, lãi suất và số điện thoại. Ngay cả những khoản tiền gửi vài chục triệu đến vài trăm triệu đồng cũng được nhân viên chủ động chăm sóc, thay vì chỉ dành cho khách hàng có số dư lớn như trước. Một số "banker" cho biết vì chạy đua chỉ tiêu huy động, họ sẵn sàng bỏ tiền túi để ưu đãi thêm lãi suất cho khách gửi tiền.

Áp lực huy động không giới hạn ở nhân viên kinh doanh, mà lan đến bộ phận tín dụng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của các phòng ban hỗ trợ.

Quang Phùng, cán bộ tín dụng một ngân hàng quốc doanh chi nhánh TP HCM, gần đây phải rà lại danh sách khách vay trả góp trước đây để mời họ gửi tiết kiệm. Song, kết quả không mấy khả quan. Anh nhờ thêm bạn bè, người thân ủng hộ khi ngân hàng ghi nhận chỉ tiêu theo từng mã nhân viên.

"Cán bộ tín dụng những năm trước không phải chịu sức ép huy động lớn như vậy", anh nói.

Nhân viên một ngân hàng ở TP HCM kiểm đếm tiền mặt. Ảnh: Thanh Tùng

Thiếu vốn

Giám đốc khối khách hàng doanh nghiệp tại một nhà băng tư nhân nói với VnExpress rằng tình trạng tranh giành khách gửi tiền giữa các nhà băng đặc biệt nóng trong nửa đầu năm. Lãi suất liên tục được nâng lên khiến khách hàng dịch chuyển dòng tiền sang nơi trả cao hơn, buộc ngân hàng vừa tìm nguồn tiền mới vừa tăng ưu đãi giữ khách cũ.

Nguồn cơn của áp lực này đến từ thực trạng chung ở nhiều ngân hàng: thiếu vốn. Lãnh đạo không ít nhà băng thẳng thắn thừa nhận vốn huy động hiện nay không đủ đáp ứng nhu cầu cho vay.

Trong buổi gặp nhà đầu tư tuần trước, ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc Ngân hàng Quân đội (MB), nhận định nhu cầu tín dụng tăng nhanh trong khi huy động vốn gặp khó khăn.

Ông Ánh kể, khi xây dựng kế hoạch kinh doanh vào cuối năm ngoái, MB kỳ vọng thanh khoản hệ thống năm nay sẽ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, diễn biến thực tế khó lường. Thanh khoản cải thiện nhưng chưa đáng kể, trong khi nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục tăng bởi nhiều dự án quy mô lớn được triển khai và doanh nghiệp mở rộng đầu tư.

Từ góc độ ngân hàng quốc doanh, Chủ tịch Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng giữa tháng trước cho biết đang đối mặt 5 vướng mắc, trong đó nhiều yếu tố liên quan trực tiếp đến vốn như bất cân đối nguồn vốn, chi phí huy động tăng.

Theo ông Tùng, nguồn vốn huy động bị thiếu so với nhu cầu để tăng trưởng tín dụng. Do đó, các ngân hàng không còn dư dả vốn để cung ứng cho tín dụng, đặc biệt với rất nhiều dự án lớn trong thời gian tới.

Đến giữa tháng 6, tổng tiền gửi tại các ngân hàng xấp xỉ 18,2 triệu tỷ đồng, tăng 6,16% so với đầu năm, tương đương khoảng 1 triệu tỷ đồng được bơm vào hệ thống trong nửa năm. Trong khi đó, tín dụng tăng trưởng 8,37%, lên 20,15 triệu tỷ đồng. Khoảng cách giữa tín dụng và huy động lệch gần 2 triệu tỷ đồng, đẩy tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) toàn hệ thống lên khoảng 110%, mức cao nhất trong 8 năm qua.

Ông Huỳnh Duy Sang, Giám đốc Khối Thị trường tài chính ACB, cho rằng thanh khoản hệ thống từ 2022 đến nay không dồi dào như trước. Toàn ngành phải đáp ứng nhu cầu vốn lớn để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, trong khi tín dụng nhiều thời điểm tăng nhanh hơn huy động. Chênh lệch kéo dài giữa hai chỉ tiêu này tạo áp lực cân đối nguồn vốn cho các nhà băng.

Ở góc độ nhà điều hành, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn tháng trước cũng xác nhận huy động vốn của nền kinh tế còn eo hẹp. Điều này khiến việc điều hành lãi suất "tương đối vất vả".

Khi thiếu hụt vốn, lãi suất đầu vào nâng lên, kéo theo đầu ra cao và trực tiếp ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Ông cho biết Ngân hàng Nhà nước đang cố gắng giảm bớt áp lực này và đề nghị các ngân hàng không cạnh tranh huy động vốn lẫn nhau để đầu ra hợp lý.

Cũng theo Thống đốc, cơ cấu vốn huy động hiện lệch về ngắn hạn khi chiếm tới 80%, còn trung dài hạn chỉ 20%, trong khi nhu cầu vay trung dài hạn của doanh nghiệp rất lớn.

Vấn đề đặt ra là nếu tình trạng lệch pha kỳ hạn tiếp diễn, tức huy động ngắn hạn để cho vay trung dài hạn, hệ thống đối mặt nhiều rủi ro.

Theo nhóm phân tích SSI Research, tỷ lệ LDR thuần ở một số ngân hàng đã vượt 100% vào giữa năm, cho thấy phần lớn dựa khá nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn để cho vay. Rủi ro trước mắt là biên lãi ròng (NIM) bị bào mòn, do phải trả lãi cao hơn cho nguồn vốn dài trong khi đầu ra lãi suất thấp. Xa hơn là rủi ro thanh khoản mang tính cấu trúc, nếu phụ thuộc quá nhiều vào các nguồn vốn "kém bền vững" như tiền gửi Kho bạc Nhà nước hay kênh nghiệp vụ thị trường mở.

SSI Research ghi nhận Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh cách tính tỷ lệ LDR và tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn theo hướng linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nhóm này nhấn mạnh, đây là biện pháp nới lỏng kỹ thuật, cho thêm dư địa cho vay trên cùng một nền vốn, chứ không trực tiếp bổ sung thanh khoản. Nói cách khác, biện pháp này nới trần cho vay mà chưa giải quyết gốc rễ thiếu hụt vốn dài hạn.

"Vấn đề này chỉ được xử lý triệt để khi phát triển được các kênh huy động vốn dài hạn ngoài tín dụng ngân hàng", ông Trương Minh Phương Duy, Chuyên gia Phân tích đầu tư tại SSI Research, nêu quan điểm.

Xoay xở nguồn vốn bù đắp

Thực tế, thay vì chỉ trông chờ tiền gửi dân cư, nhiều ngân hàng đang quyết liệt tìm kênh vốn mới. Trái phiếu là ưu tiên hàng đầu để bù đắp thiếu hụt. Trong nửa đầu năm, các ngân hàng huy động khoảng 120.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 45% tổng giá trị phát hành riêng lẻ.

Mặt bằng lãi suất huy động qua kênh trái phiếu liên tục được nâng lên, từ khoảng 7% trong những tháng đầu năm lên 8,5% vào cuối quý II. Các lô trái phiếu lãi suất trên 9-10% không còn là hiện tượng, mà đã phổ biến ở nhóm ngân hàng tư nhân như Sacombank, Vietbank, PVComBank... Mức này cao hơn khoảng 3 điểm phần trăm so với các sản phẩm tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn tương đương.

Theo nhóm phân tích FiinRatings, trong bối cảnh nhu cầu vốn duy trì ở mức cao và cấp thiết, hoạt động chào bán trái phiếu sẽ còn sôi động. Nhiều nhà băng có kế hoạch huy động lớn như BIDV 41.000 tỷ đồng, VPBank 30.000 tỷ, Sacombank 20.000 tỷ, còn Agribank 15.000 tỷ.

Bên cạnh nguồn vốn nội địa, vay hợp vốn từ các định chế tài chính nước ngoài cũng được kỳ vọng giúp các ngân hàng giải tỏa cơn khát. Hai tháng qua, nhiều nhà băng đã "chốt sổ" các khoản vay từ vài chục triệu đến vài tỷ USD. Quy mô lớn nhất là thương vụ VPBank vay 1,44 tỷ USD từ 15 định chế tài chính quốc tế, trong đó Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) đóng vai trò thu xếp, bảo lãnh và điều phối giao dịch.

Về giải pháp cho nguồn vốn lâu dài, Chủ tịch Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng đề xuất Bộ Tài chính có thể phát hành trái phiếu quốc tế. Theo ông, với uy tín của Việt Nam hiện nay, trái phiếu quốc tế sẽ được lãi suất tốt, thay vì để ngân hàng và doanh nghiệp tự huy động. Ông cũng kỳ vọng thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển mạnh hơn, khi quy mô hiện chỉ khoảng 10% GDP, thấp hơn nhiều so với Thái Lan, Malaysia hay Trung Quốc.

Những kênh huy động này có thể giúp ngân hàng có thêm dư địa xoay xở và giảm áp lực hút vốn qua kênh tiền gửi truyền thống. Tuy nhiên, trong lúc chờ chuyển biến rõ rệt từ phương án dài hạn, những nhân viên như Tuyền hay Phùng vẫn tiếp tục túc trực mạng xã hội hoặc "tổng động viên" người thân, bạn bè để đạt chỉ tiêu huy động.

Phương Đông - Quỳnh Trang